PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : •°*”˜˜”*°•.✫ Türkcə Chat Room ✫.•°*”˜˜”*°•



صفحه ها : [1] 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:05 AM
دوستان به دنياي تركها قدم بگذاريد
بيخيال فارسي و عربي بشيد
با Azərbaycan Türkcəsində Çət Otağı (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?1574-T%C3%BCrk%C3%A7%C9%99-Latin-%C3%87%C9%99t-Rumu) شيرينی زبان تركی را با خط لاتين بچشین




? Nəcür Azərbaycan Türkcəsinə Yazaq

ıBir Filəş Pıroqramasında Azərbaycan Türkcəsinin Latin Fontun,bilgisayarınıza öyrənə bilərsiniz
Siz Az Latin yazmaq içün istəməz Türk Font yendirəsiniz,təkcə Artırmasını baxın buraya


Linki vurandan sonra sayt üstə qalxmasa,onda baş təbdən Saytın Dumeynin dəgişin,"com"yerinə"ir"yazıb,Enteri basın Get buraya Bax (http://azarteam.com/forum/redirector.php?url=http%3A%2F%2Fwww.azeri.dk%2Fder s%2FDil%2FAzQrafikasi%2FAzQrafikasi.html) onan sorada bura bax http://www.azeri.dk/ders/Dil/AzQrafi...Qrafikasi.html (http://www.azeri.dk/ders/Dil/AzQrafikasi/AzQrafikasi.html)

:excla:ay türk millətin sevyən təşəkkür yaddan çıxmasın lütfən:excla:



biz azərbaycan türklərin bir gözəl əlefbasi var ki 33 hurufdan goşulur və hər birinin gözəl səsi var və hər huruf bir səs verir nə ingiliz dilində ki kimin neçə səs

q ü e r t y u i o p ö ğ ə ı l k j h g f d s a z x c v b n m ç ' ş Q Ü E R T Y U İ O P Ö Ğ Ə I L K J H G F D S A Z X C V B N M Ç ' Ş
Orta Asiya cumhuriyətlərinde Türkcə kiril əlifbasi işlənir (qırqızistan+qazaxistan+Türkmənistan və Özbəkistan)və 33 hurufdan goşulur


Ј Ү У К Е Н Г Ш Һ З Х Ҹ Ҝ Ж Д Л О Р П А В Ы Ф Ә Ч С М И Т Ғ Б ' Ө

buda rusca yazısıde dostlar ki biraz azər kirilinən fərqi var pəs lütfən şaşmiyin (kırıxmiyin) və azər kiril və rus dilin bir birinə gatmiyin

А Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н О П Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я


Yalnış yazmaqdan qorxmayıb utanmayın


Arkadaşlar və dostlar gəlin qarışın türk dünyasına Burakın bu fars ərəb yazısın Azərbaycani çət otağında türkün şirinliyini munasib xəttinən dadın Azərbaycan Türkcəsində Çət Otağı (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?1574-T%C3%BCrk%C3%A7%C9%99-Latin-%C3%87%C9%99t-Rumu) sizi gözlüri


özüdə azəri latini işə salmaq üçün gedin kontorol pəneldə (region and language) orda (keyboards and languages)yazı dilizi azərbaycani latin eliyin birdə azəri kiril(Cyirllic) var o çatindi oni vaz geçin ki oda moddan düşüpdi özüdə rus yazısına çox oxşuri

[QUOTE]

control panel-date,time,language and regional option-regional and language option-language-detail-add-azeri latin-ok

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:05 AM
بویوک تانرینین آدیلاı ( böyük tanrının adıla )ı







دوستلار گئدين بو قيسمته(http://forum.tractorfc.com/images/usercp_icons/cog.png ویرایش تنظیمات شخصی) (http://forum.tractorfc.com/profile.php?do=editoptions)http://forum.tractorfc.com/profile.php?do=editoptions
ائله ائليگين کي هر سفزده 40 ايسمارج(پست) اولسون و راحات اولون
تعداد نمایش پست ها در هر صفحه: حالت پیش فرض انجمن نمایش 5 پست در هر صفحه نمایش 10 پست در هر صفحه نمایش 20 پست در هر صفحه نمایش 30 پست در هر صفحه نمایش 40 پست در هر صفحه توسط اين قسمت ميتوانيد تعداد پستهايي كه در هر صفحه نمايش داده ميشود را مشخص كنيد.


dostlar gedin bu qismətə elə eliyin ki hər səfəzdə 40 ısmarc(post) olsun və rahat olun








http://forum.tractorfc.com/profile.php?do=editoptions








1- لاتین یازماق چوخ ساده دی چون هر کلمه نی نئجه تلفظ ائدیریک اوجوردا یازیریق ساده جه بعضی اوصول وار کی گرک ریعایت اولونسون .

2- بیزیم الفبامیز بونلاردی
Azərbaycan türkcəsinin əlifbasi





http://d.resim.im/2011_02_09/k/k_8820893-ana_20dilin_20elifbasi_1_1.jpg

http://d.resim.im/2011_02_09/k/k_1863985-ana_20dilin_20elifbasi_1_2.jpg

http://d.resim.im/2011_02_09/k/k_5525282-ana_20dilin_20elifbasi_1_3.jpg

http://d.resim.im/2011_02_09/k/k_8121392-ana_20dilin_20elifbasi_1_4.jpg

http://d.resim.im/2011_02_09/k/k_170421-ana_20dilin_20elifbasi_1_5.jpg

3- حروف صدادار آذری یا سسلی حرفلر :
آذربایجان لاتین دیلینده سسلی حرفلر بیر بولمه ده 2 قیسمته بولونور اینجه و قالین

İ ; Ü ; Ö ; Ə ; E

b ) قالین حرفلر ----- Qalın
I ; U ; O ; A

4 - یازماقین اوصولو

اگر بیر کلمه نین اول بخشینین سسلی حرفی قالین اولسا بقیه بخشلرین سسلی حرفلری ده قالین اولاجاق . نمونه اوچون :



ANA گؤرسه نیر کی سسلی حرفی A دی کی بیر قالین سسلی حرف دی پس بونون باشقا بخشلریده قالین سسلی حرفلرینن گله جک Ana -- Analar -- anaları -- analarımız
duz -- duzlar -- duzlu -- duzdan -- duzsuz -- duzdanımız


اگر بیر کلمه نین اول بخشی ایجه سسلی حرفینن اولسا قالانی دا اینجه سسلی اولاجاق .


ev -- evlər -- evləri -- evlərimiz
biz -- bizlər
kənd -- kəndlər -- kəndimiz -- kəndləri

نکته :

شاید بو سوال ایجاد اولا کی هاردان بیلاق اول بخشی هانسی قیسمته تعلق تاپیر ( اینجه یوخسا قالین ) مثلا قیز کلمه سین ایستییریق لاتین یازاق ایکی جوره یازماق اولار



qız

هانسی دوزدو ؟ بوردا بیر خیردا ترفند ایشلییه جاییق گلین بو کلمه نی جمع باغلایین یا اونون باشقا فرمالارندان بیرینی یازین قیز کلمه سینین جمعی اولور قیزلار پس تئز دییه بیله ریق کی

اونون ریشه سی یعنی قیز قالین حرفینن یازیلمالی دیر پس qız دوزدو نه qiz یا همن ایشی سؤز کلمه سی اوستونده ایشله داق



یوخسا

کلمه نین جمعی سؤزلر --- sözlər پس ریشه سی یعنی سؤز بئله یازیلاجاق söz

5 - بیر باشقا بولمه ده سسلی حرف لر یاسسی و یووارلاق بولونور

آ ) یاسسی حرفلر --- yassı -- صاف

A ; Ə ; E ; İ

ب ) یووارلاق حرفلر -- yuvarlaq -- گرد

اول بخشی بیر کلمه نین اگر

a اولسا قالانی یا a یا I اولاجاق

o اولسا قالانی یا u ; a یا I اولاجاق

u اولسا قالانی یا u; a یا I اولاجاق

I اولسا قالانی یا a یا I اولاجاق

ö اولسا قالانی یا ü یا ə یا İ اولاجاق

ü اولسا قالانی یا ü یا ə یا i اولاجاق

e اولسا قالانی یا ə یا i اولاجاق

ə اولسا قالانی یا ə یا i اولاجاق

i اولسا قالانی یا ə یا i اولاجاق


6- بو سسلی حرفلر ( e ; o ; ö ) یالنیز کلمه نین اول بخشینده گلللر .


7- هئچ کلمه ğ حرفینن باشلاماز و او کلمه لر کی باشقا دیللردن گلیب بیزیم دیلیمیزه و ğ حرفینن باشلاییر اول حرفی تبدیل اولار q کلمه سینه


8- هئچ کلمه r حرفینن باشلاماز تورکی دیلینده و ئوزگه دیللردن وارید اولان کلمه لر ده بیر حرف اوللرینه ایضافه اولونار

مثال
رشته əriştə
روس urus



ضمنا آذربایجان دیلینین آرتیرماسی اؤز کامیوتریمیزه کی صفحه کیلید له آذری یازاق بئله دی

آذربایجان توکجه سینی بو طریقینن اوز بیلقی سایاریمیزا ایضافه له داق

بو آموزش pdf فرمتینده و adobe reader barnamasi lazim di من دانلود لینکینی قویورام

اولسون کی موفق اولاسیز

آذربایجان دیلینین آرتیرماق آموزشی pdf (http://kitablar.persiangig.ir/kitablar/ADALPHABET.pdf)

yaşasın AZƏRBAYCAN











بیر نئچه نوقطه نی دئمه لییم دوز یازماق دا
1 - او کلمه لر کی ق حرفینه ختم اولوللار مثلا قولاق بو کلمه لره پسوند ایضافه لشنده اگر ایکی سسلی حرف آراسیندا اولسالار غ حرفینه دونوب و یازلاللار . مثلا قولاغیم ، یازماق == > یازماغیز و ...



q hərfi əgər iki səsli hərf arasında olsa ğ hərfində yazılıb oxunar

qulaq ~ qulağım









2- او کلمه لر کی ک حرفینه ختم اولوللار اگر ایکی سسلی حرف آراسیندا قرار تاپسالار اوندا ی حرفینه دؤنوب یازیلیب و اوخوناللار

اورک == > ئورییم



k hərfi əgər iki səsli hərf arasinda olsa onda y harfində yazilar

ürək ~ ürəyim






http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=4489&d=1311290159
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=4490&d=1284356597 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=4490&d=1284356597)











http://www.iran-eng.com/attachment.php?attachmentid=48080&d=1300369746








مشکل اساسی غیر ترک ها وجود سه مصوت اضافی به همراه چند صامت غلیظ در زبان ترکی می باشد که با ضمیمه کردن فایل های صوتی،این مشکل تا حدی رفع خواهد شد.
در مورد کاربرد نداشتن الفبای عربی در زبان ترکی صحبت کردیم،هر چند که اکثر دوستان به طور غیر استاندارد و به دلخواه از الفبای عربی استفاده می کنند،قراردادی که تنها باعث می شود هرکس قادر به خواندن دست خط و شاهکار خود باشد!

به مثال زیر توجه کنید:

دوز
دوز
دوز

ظاهر هر سه با الفبای عربی یکی ست،مطمئناً یک ترک هم قادر به تشخیص آنها نیست،مگر آنکه در جمله و غیره،همین کلمات را با لاتین دوباره نویسی می کنیم:

Duz
Düz
Döz

نمک(اسم)
راست،درست،مستقیم(اسم)
صبر کن(فعل امر)

و یا

دوندو ( عوض شد ) döndü
دوندو ( یخ زد ) dondu


اولدوم(مُردم) öldüm
اولدوم(شدم) oldum

گوی (آبی یا آسمان) göy
قوی (بزار) qoy

دییر (میگه) diyir
دییر (نیست) dəyir

و یا بولارئن فرقی İi Iı کی فقط ای سسلنیری

قیزیل qızıl

ایلدیریم ildırım

یاشاسین yaşasın

البته در داخل ایران برخی با دستکاری الفبای عربی استانداردهای خاصی را بوجود آورده اند تا این تمایز مشخص شود،اما تنها بر افزوده شدن مشکلات می انجامد،نظیر تایپ و ... .




♩ ♬ ♪♫♥ [̲̅̅A][̲̅̅z][̲̅̅ə][̲̅̅r][̲̅̅b]​[̲̅̅a][̲̅̅y][̲̅̅c][̲̅̅a̅][̲̅̅n​] [̲̅̅r][̲̅̅ə][̲̅̅q][̲̅̅s][̲̅̅i]​♥♪♫ ♩ ♬


http://up.tractorfc.com/images/200map.jpg (http://up.tractorfc.com/view.php?filename=200map.jpg)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:12 AM
بو تاپیک ده اؤز آنا دیلیمیزین آموزشی وئریله جاخ

هر کسین هر هاردا موشکولو اولسا سوروشسون تا بیرلیکده اونا جواب وئرک و هاممیز اویرناخ بوردا هاممیمیز هم معلیم و هم شاییدیخ پس هم من سیزدن اورگشه جاغام و هم سیز

بیرینجی جلسه


آرمیت کالدیر یئمک اولمور

هر سؤزی آچیب دئمک اولمور

آنلایانا بیرجه میلچک سازدیر

آنلامایانا زورنا ، قاوالدا آزدیر

الفبای لاتین و عربی :

الفبای لاتین این ویژگی را دارد که با کمی تغییر شکل در بعضی حروف هماهنگی کاملی با زبان ترکی پیدا می کند . هماهنگی الفبای لاتین با زبان ترکی اجازه می دهد تا تمامی مشکلاتی را که خط عربی ( عمدتا به خاطر عدم هماهنگی حروف صدادار ) برای نوشتن و خواندن زبان ترکی به بار می آورد ، از بین برده و آموزش و صرف افعال آن را بسیار آسان سازد .
در نوشتن کلمات ترکی با خط عربی ، نا همگونی هایی موجود و اجتناب نا پذیر است ، ولی در کنار خط عربی همان کلمات با خط لاتین نیز درج می شوند و بدین شکل کوشش می شود که کمبود ها حتی الامکان رفع شوند .

الفبای ترکی با خط عربی و لاتین به شکل زیر می باشند :



توجه : الفبای مذکور ، امروزه در جمهوری آذربایجان رسمی بوده و تدریس می شود .

اطلاعات متفرقه در رابطه با زبان ترکی آذربایجان :

زبان ترکی که زبان مادری بیش از یک سوم جمعیت ایران است یکی از با قاعده ترین زبان های زنده جامعه انسانی می باشد ، به طوری که در آن تنها یک فعل بی قاعده و چند عدد استثنائی وجود دارد :
1- در زبان ترکی یک فعل بی قاعده وجود دارد که آن ریشه مصدر « ایمک » ( بودن ) است .
2- در صرف افعال در زبان ترکی ، ریشه افعال تغییر ناپذیر می باشد . ولی پنج فعل موجود است .که آنها را به دو شکل صرف می کنند که در یکی از این دو صرف ریشه آنها را تغییر می دهند .
3- در محاوره در صرف اظافه ملکی برای دوم شخص مفرد به جای « in » یک « iv » قرار می گیرد . مثلا به جای « سنین خالانین اوغلو » شکل « سنین خالاوین اوغلو » را به کار می برند . که « iv » اضافه با اصول زبان ترکی هماهنگی ندارد و آن را در همه جا نمی توان به کار برد .
4- در زبان ترکی چند کلمه وجود دارد که در صرف ار آنها یک حرف صدادار حذف می شود . مثال « بورون burun » یعنی « بینی » که در صرف به جای « بورونوم burunum » ( بینی من ) به شکل « بورنوم burnum » گفته و نوشته می شود .
5- فعل « یئمک yemək » ( خوردن ) و « دئمک demək » ( گفتن ) در صرف مجهولی حروف « yı » اضافی به خود می گیرند .
6- در زبان ترکی تشدید وجود ندارد . ولی کلمات عربی که در آن نفوذ کرده اند به شکل زیرین نوشته و تلفظ می شوند . مثال : « اما » = « آمما » ؛ « الله » = « آللاه »
حل کردن به صورت « حل ائتمک » نوشته و به صورت « حل لئتمک həlletmək » تلفظ می شود . حس کردن به صورت « حس ائتمک » نوشته و به صورت « حس سئتمک hissetmək » تلفظ می شود .
در زبان ترکی دو حرف همنوع تنها در چند کلمه ( کلمه ساده ) به دنبال هم آمده که به شکل زیر می باشد :
بَل لی bəlli ( واضح یا روشن )
اَل لی əlli( پنجاه )
دوققوز doqquz ( نه )
سککیز səkkiz ( هشت )
یاس سی yassı ( پهن ) ( یاستی yastı نیز می گویند )
یئددی yeddi ( هفت )
7- « ن » تنوین ( ً ) را به شکل زیر به کار می برند . مثال : احتمالاً نوشته و احتمالن ehtimalən خوانده می شود یا حتماً نوشته و حتمن hətmən گفته می شود .

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:12 AM
ایکینجی جلسه

نحوه صرف الفبای ترکی :



حروف ترکی را می توان به سه بخش تقسیم کرد :


1- حروف صدادار

2- حروف بی صدای ضعیف ( بی ثبات )

3- حروف بی صدای قوی ( با ثبات )



1) حروف صدادار


در زبان ترکی آذربایجان نه ( 9 ) حرف صدادار وجود دارد که به دو گروه مختلف تقسیم می شوند :



الف) گروهی که نرم و یا صدایشان بم شنیده شده و آهنگ پایینی دارند . این حروف چهار تا هستند :



آ A ، الف ساکن اْ I ، عُـ اوْ اُ O ، اوُ او u



مثال : « آل al ( بگیر ) ، ایشیق ışıq ( روشن ) ، اُول ol ( بشو ) ، اوچ uç ( بپر ) »

« ( I ) به شکل الف یا به شکل ( ای ) ساکن تلفظ می شود . »

( حرف « a » با خط عربی در اول کلمه به شکل « آ » و در وسط آخر به شکل « ـا » نوشته می شود . حرف « I » به شکل الف ساکن « اْ » تلفظ شده و با خط عربی در اول و وسط کلمه به شکل « ـیـ » و در آخر کلمه به شکل « ی » نوشته می شود . )



ب) گروهی که صدایشان تیز و یا نازک و به عبارتی آهنگ بالایی دارند . این حروف 5 تا هستند :



اَ عَـ ə ، اِ ائـ e ، ای i ، او ئو ü ، اؤ ئو ö



مثال : گل gəl ( بیا ) ، ائشیت eşit ( بشنو ) ، ایشله işlə ( کار بکن ) ، گول gül ( بخند ) ، اؤپ öp ( ببوس ) ، گئد ged « گئت get » ( برو ) .

« ə » با خط عربی در اول کلمه به شکل « اَ » یا « عَـ » ، در وسط کلمه به شکل « َ » یا « ـعَـ » و در آخر کلمه به شکل « ه » نوشته می شود . « i » به شکل « ایـ » یا « یی » تلفظ می شود.

در صرف کلمات ، حرف صدادار پسوند باید با آخرین حرف صدادار ریشه فعل هماهنگ باشد . این هماهنگی به دو شکل ( کوچک و بزرگ ) صورت می گیرد :





1) در هماهنگی کوچک کلمات در صرف ، حرف ə ، a به خود می گیرند . به عبارتی اگر آخرین حرف صدادار ریشه فعل به آهنگ بالایی « ü ، ö ، i ، e ، ə » ختم شود ، پسوند آن با حرف « ə » به کار می رود . برای مثال به صرف فعل زیر توجه کنید :
من می آیم – گلرم gələrəm ( در آینده نزدیک ) ، می خندم – گوله رم gülərəm ، انجام می دهم – ائدرم edərəm .

اگر آخرین حرف صدادار ریشه فعل به آهنگ پائینی « a , ı , o , u » ختم شود ، در صرف حرف صدادار پسوند تبدیل به « a » می گردد .

مثال : ( جمع بستن کلمات ) آدمها – آداملار adamlar ، خانمها – قادینلار qadınlar ، علف ها – اوْتلار otlar ، گوسفندها – قوْیونلار qoyunlar a , ı , o , u = a



2) در هماهنگی بزرگ پسوند ها به چهار شکل « i ı ü u » صرف می شوند :

اگر آخرین حرف صدادار کلمه ای به حرف « ə e i » ختم شود ، پسوند آن در صرف حرف « i » به خود می گیرد .

مثال : می آید – گلیر gəlir ، گئدیر ، ایچیر : ə e i = i

اگر آخرین حرف صدادار کلمه ای به حرف « a , ı » ختم شود ، پسوند آن حرف « ı » الف ساکن به خود می گیرد .

مثال : می گیرد – آلیر alır ، قیلیر a , ı = ı

اگر آخرین حرف صدادار ریشه فعل به حرف « o , u » ختم شود پسوند آن در صرف حرف « u » به خود می گیرد .

مثال اوْلور olur ، گوُرور o , u = u

اگر آخرین حرف صدادار کلمه ای به حرف « ö ü » ختم شود پسوند آن حرف « ü » به خود می گیرد .

مثال : گولور – می خندد gülür ö ü = ü




2) حروف بی صدای ضعیف ( بی ثبات ) :




حروفی هستند که صدای آنها واضح و ثابت نبوده و در مواردی به ویژه در بعضی اشعار و در کتب قدیمی تغییر صدا می دهند .

حروف مذکور 8 تا هستند :

چ ç ، ف f ، ح h ، ک k ، پ p ، س s ، ش ş ، ت t

از حروف مذکور پنج حرف در هنگام صرف با قرار گرفتن در بین دو حرف صدادار تغییر صدا می دهند:

ک k تبدیل به ی y ق q تبدیل به غ ğ چ ç تبدیل به ج c

پ p تبدیل به ب b ت t تبدیل به د d

علاوه بر آن اگر آخرین حرف کلمه ای به یکی از حروف بی صدای ضعیف ختم شود و پشت سر آن نیز حرف « د » صرف شود ، « د » تبدیل به « ت » می شود .

مثال : گلمک – آمدن gəlmək که « گلمکده gəlməkdə » تبدیل به « گلمکته gəlməktə » می شود . همچنین « ت t » تبدیل به « د d » می شود . مثال : بپراکن – بپراکنم = داغیت – داغیدیم ، چهار – چهارم = دورت – دوردوم

توجه : کلماتی که دارای یک بند ( یک هجی ) هستند از قانون مذکور پیروی نکرده و تغییر صدا نمی دهند . مثال : اَت ət => اَتیم ətim ( گوشت – گوشت من ) ، ایپ ip => ایپیم ipim ( طناب – طناب من ) .

قاعده مذکور امروزه در ترکی استانبولی رسما صرف می شود . ولی در آذربایجان ( به جز در دو مورد یعنی در رابطه با حرف « ک » و « ق » ) به تغییر صدای حروف مذکور اهمیت نتمی دهند و آنها را به شکل اصلی خود صرف می کنند و در مواردی هم هر کس به دلخواه خود حروف مذکور را تغییر داده و بکار می برد . دو حرف « ک و ق » با اصول فوق صرف می شوند . به مثال های زیر توجه کنید :

غذا – یئمک yemək *** غذای من – یئمه ییم yeməyim که حرف « ک » به « ی » تبدیل شده

بچه – اوشاق uşaq *** بچه من – اوشاغیم uşağım که حرف « ق » به « غ » تبدیل شده

مثالهای دیگر از همین نوع :



اوْخوماق – خواندن oxumaq *** اوْخوماغیم – خواندن من oxumağim

گولمک – خندیدن gülmək *** گولمه ییم – خندیدن من gülməyim

آغلاماق – گریه کردن ağlamaq *** آغلاماغیم – گریه کردن من ağlamağim

ایتمک – گم شدن itmək *** ایتمه ییم – گم شدن من itməyim

دئمک – گفتن demək *** دئمه ییم – گفتن من deməyim



امروزه در صرف الفبای ترکی آذربایجان همیشه و بدون استثنا باید تغییر صدای حروف « ک » و « ق » را در نظر داشت زیرا به آنها در همه جا برخورد می کنیم .

کلماتی که از زبانهای دیگر وارد زبان ترکی شده با قانون مذکور صرف نمی شوند . مانند خالق – خالقیم ؛ بابک – بابکیم ( کلمه ترکی به بک – به به ییم )





3) حروف بی صدای قوی ( با ثبات ) :


حروفی هستند که تغییر صدا نمی دهند و به عبارتی شکل استثنایی به خود نمی گیرند . فقط حرف « ر r » در مواردی به شکل قوی مثل ( مثل گلیر « رر » ) و یا ضعیف مثل : بیر دنه bir dənə ( یک دانه ) که « بیر bir » به شکل « بی bi » ( بی دنه ) شنیده و تلفظ می شود

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:25 AM
آموزش زبان آزربایجانی در 16 جلسه



بو بولومده 16 درس سورسینده آزربایجان دیلی اورگدیله جک



http://www.irazturk.ir/images/smilies/15.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/285.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/226.gif



درس اول : زبانشناسي



زبان يك پديده اجتماعي است كه به عنوان ابزاري براي مبادله فكر و احساس استفاده مي گردد. زبان بخاطر زندگي اجتماعي پديد مي آيد حتي اگر اين زندگي اجتماعي ، دو نفره باشد. بديهي است زندگي انفرادي و تك نفره نيازي به زبان ندارد.
زبان مانند يك موجود زنده داراي تكامل و پويائي است و از ابتدائي ترين اصوات و كلمات شروع شده و در طول قرنها و هزاره ها كم كم ساختار يك زبان توانمند را به خود مي گيرد و با تغيير و تحولات فرهنگي ، سياسي ، اقتصادي و ... تكامل مي يابد. از اين رو عده اي را اعتقاد بر اين است كه از روي گستردگي و غناي يك زبان مي توان قدمت آنرا حدس زد.
يك زبان به همان آرامي و پويائي كه مي تواند شكل بگيرد و غني شود ، به همان صورت آرام و آهسته نيز مي تواند منقرض شود. لذا تصور اينكه زبان يك محل در عرض چند دهه كاملاً منقرض شده و جاي خود را به زبان يا تركيبي از زبانهاي ديگر داده است ، بي اساس و غيرعلمي است.
زبانشناسان ، زبانهاي موجود دنيا را از نظر ساختاري در سه دسته مستقل بررسي مي كنند: زبانهاي تك هجائي ، زبانهاي تحليلي و زبانهاي التصاقي.

زبانهاي تك هجائي: در اين زبانها ، كلمات همگي تك هجائي بوده و جملات تركيبي از همين تك هجاها هستند. در اين زبانها ، خبري از پسوند ، پيشوند و ميانوند نيست و كلمات داراي حالت پذيري نيستند. در واقع تنها حالت پذيري كلمات همان همسايگي با كلمات تك هجائي ديگر مي باشد. زبانهاي چيني ، ويتنامي ، جاوه ، تبت و زبانهائي از آفريقا نمونه اي از زبانهاي تك هجائي هستند.

زبانهاي تحليلي : در اين گروه از زبانها ، ريشه كلمات ممكن است چند هجائي باشد. در اين زبانها ، از پيوستن پسوند يا پيشوند به كلمات ، كلمات جديدي بوجود مي آيند ، اما ضمن اين تركيبات ، تغييراتي نيز در ساختمان اصلي ريشه بوجود مي آيد. به عبارتي ، در اين زبانها ، ريشه كلمات ثابت نيست و ممكن است به صورتهاي ديگر تبديل گردد ، حتي ممكن است صورت اصلي ريشه كاملاً از بين رفته و صورت متفاوتي جايگزين آن گردد. مجموعه زبانهاي هند و اروپائي و سامي از اين دسته زبانها هستند كه بصورت خاص مي توان به زبانهاي فارسي و عربي اشاره نمود. البته ميزان اين تغيير و تحولات در ريشه كلمات در يك زبان نسبت به زبان ديگر يكسان نيست. مثلاً در زبان فارسي در اثر اين تركيبات ، صورت اصلي اسم پايدارتر است ولي ممكن است ريشه اصلي فعل كاملاً تغيير پيدا كند اما در زبان عربي هم اسم دچار تغيير اساسي مي شود هم فعل. براي مثال از فارسي: ديدن ، بين ، بازبيني ، ديدار.

زبانهاي التصاقي (پيوندي): در اين گروه از زبانها ، ريشه كلمات ممكن است چند هجائي باشد. در اين زبانها ، پيوند ريشه كلمات با بعضي كلمات كه ريشه نيستند ، معاني ديگري براي ريشه استخراج مي كند كه اين معنا ممكن است بسيار متفاوتتر از معناي ريشه باشد. براي همين دامنه لغات در اينگونه زبانها بسيار گسترده تر مي گردد. در اينگونه زبانها ، ريشه اصلي كلمات دست نخورده مي ماند و به راحتي قابل استخراج مي باشد. پيوندها در اينگونه زبانها ممكن است پيشوندي يا پسوندي باشد. مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتاي و از آن جمله گروه زبان تركي اعم از آذربايجاني يا غيره ، در قالب زبانهاي التصاقي و از نوع پسوندي مي باشند. براي مثال از تركي:
گؤز ، گؤزل ، گؤزليم ، گؤزليمين ، گؤزليمينكي ، گؤزليمينكيدير.

تقسيم بندي گروه زبانهاي اورال ـ آلتاي
مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتاي بسيار گسترده و متنوع هستند و از زبان تركي تا كره اي را شامل مي شوند اما هر كدام از آنها در شاخه ها و تقسيم بندي هاي جزئي تر از هم مستقل مي شوند. گروه زبانهاي اورال ـ آلتاي را مي توان بصورت زير تقسيم بندي نمود:
* شاخه تركي : كه خود به دو زيرشاخه تركي غربي (شامل آذري ، استانبولي ، تركمني) و تركي شرقي (شامل قزاقي ، قرقيزي ، ازبكي ، ياقوتي ، چاوشي ، اويغوري) تقسيم مي شود.
* شاخه مغولي : شامل مغولي ، قالموق و بوريات است.
* شاخه فيني : شامل فيني ، لاپني ، مجاري و فنلاندي است.
* شاخه تونغوز : شامل تنغوز و مانجو است.
* شاخه ساموييد : شامل ساموييد است.
* شاخه خاور دور : شامل كره اي و ژاپني است.

پس زبان تركي آذربايجاني ، در مجموعه زبانهاي اورال ـ آلتاي و در شاخه زبانهاي تركي و در زيرمجموعه زبانهاي تركي غربي مي باشد.








Türkçenin Soy Ağacı



Türkçenin tarihî gelişim sürecini kusursuz bir şekilde belirleyebilmek ve bu süreç içerisindeki kollarını kesin çizgilerle birbirinden ayırabilmek mümkün olmasa da, takip edilebilen dönemler ve eski zamanlardan günümüze kalan metinler aracılığıyla belli sınıflandırmalar yapabilmek mümkündür. Türkçenin ilk olarak nerede ve ne zaman ortaya çıktığını bilmek şu an için imkansız olsa dahi, Türkçenin yazı dili olarak kullanıldığı ilk dönem olan Göktürk döneminden günümüze kadar ulaşan Orhun Abideleri üzerindeki metinler, bize Türkçenin gelişimi hakkında önemli ipuçları verir. Her ne kadar "işlenmiş" bir dil olan Göktürkçe ile yazılmış bu metinler Türk dilinin ilk yazılı örnekleri olarak kabul edilse de, Türkçenin daha eski tarihlere dayandığı su götürmez bir gerçektir. Bu bağlamda, eldeki verilere dayanılarak bir tahmin yapıldığında, Türkçenin başlangıcını milâdın ilk asırlarına kadar çekebilmek mümkündür.

Bu bilgilerin ışığında düzenlemiş olduğum Türkçenin tarihî gelişim şeması, diğer bir deyişle "Türkçenin Soy Ağacı", Türk dilinin tarihî süreç içerisinde nasıl geliştiğini ve hangi kollara ayrıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Aşağıdaki görselin üzerine tıklayarak şemayı daha detaylı bir biçimde inceleyebilirsiniz.

Şema üzerinde yer alan düz çizgiler organik devamlılığı, kesik çizgiler ise adı geçen lehçeye ait tarihî dönemlerden günümüze metin kalmadığını, yani farazî bir devamlılığı belirtmektedir. * işaretine sahip lehçelerin başlangıcı 20. yüzyıldır (yer sorunu olduğu için bu şekilde tasarlamak durumunda kaldım). Sağ ve sol kısımlarda yer alan "Yüzyıllar" bölmesinden de, tarihî süreç içerisinde hangi aralıklarda hangi lehçenin kullanıldığını takip edebilirsiniz.

Şemanın baskıya uygun ve daha büyük ölçekteki sürümü için benimle irtibata geçebilirsiniz. Faydalı olması dileğiyle...

Tanımlayıcılar: Türkçenin tarihi gelişim şeması, Türkçenin şeceresi, Türkçenin soyağacı, Türkçenin kolları





Şəkili burdanda ala bilərsiniz


http://www.fotogezgin.com/turkmuhru/resimler/A15_dilagaci.jpg

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:25 AM
درس دوم : آوا شناسي

1ـ حروف صدادار (مصوتها) در زبان تركي
حروف در زبان تركي نيز مانند همه زبانهاي ديگر از دو نوع صدادار (مصوت ، صائت ، آوا) و بي صدا (صامت ، گنگ) تشكيل مي شود. زبان تركي از لحاظ حروف صدادار يا مصوتها ، كاملترين صداها را در ميان زبانهاي دنيا داراست. زبان تركي در مقابل شش مصوت كوتاه و بلند عربي و فارسي (اَ ـ اِ ـ اُ ، آ ـ اي ـ او) داراي نه مصوت كوتاه است كه اگر كلمات دخيل فارسي و عربي را هم در نظر بگيريم ، در تركي به دوازده مصوت تكلم مي شود. چرا كه در تركي دو نوع صداي «آ» بصورت كوتاه (آلاجاق) و بلند (آرامش) تلفظ مي شود. به همين ترتيب براي صداهاي «اي» و «او» مي توان دو نوع صداي بلند و كوتاه ذكر كرد. البته در اين درس به اين سه مورد صداي عاريتي يا دخيل اشاره اي نمي كنيم و تنها به نه صداي مخصوص تركي بسنده مي كنيم.
در جدول زير اين نه مصوت با رسم الخط عربي همراه با مثالهائي از كاربرد اين صداها در ابتدا ‏، وسط و انتهاي كلمه ارائه شده است:

جدول (1) : مصوتهاي نه گانه تركي

رديفعربيمثال 1آآز (كم) ، آخشام (مغرب) ، ياز (بهار)2اَاَل (دست) ، درين (عميق) ، دوه (شتر)3اِ ائل (قوم) ، سئل (سيل) ، گئج (دير)4ايايز (اثر) ، ديز (زانو) ، ديري (زنده)5اﻯْاﻯْشيق (روشني) ، قﻯْز (دختر) ، آرﻯْ (زنبور)6اۏاۏتاق (اتاق) ، يۏل (راه) ، سۏي (شهرت) 7اؤاؤز (خود) ، گؤز (چشم) ، سؤز (سخن)8اوُ اوُچماق (پريدن) ، قوُروُت (كشك) ، قوُروُ (خشك)9اۆاۆز (صورت) ، دۆز(صاف) ، سۆرۆ (گله)

2 ـ تقسيم بندي مصوتهاي تركي
مصوتهاي تركي نقش بسيار مهم در انسجام ، زيبائي ، واژه سازي ، تركيب با پي افزوده ها و ... دارند ، طوريكه عده اي را نظر بر اين است كه زيبائي و شيريني تركي به همين قوانين حاكم بر مصوتهاست.
مصوتهاي تركي از نقطه نظرهاي مختلف به دو گروه تقسيم مي شوند كه بنا به همين تقسيم بندي ها نظم و قانون خاصي به كلمات مي دهند. اين تقسيم بندي ها بدين صورت هستند:

1ـ2ـ مصوتهاي ثقيل (قالين) و ظريف (اينجه):
تمام نه مصوت زبان تركي از لحاظ تلفظ به يك شدت نيستند. مصوتهاي «آ ، اﻯْ ، اوُ ، اۏ» كه بصورت پر و با شدت ادا مي شوند را مصوتهاي ثقيل (قالين) مي گويند. در مقابل ، پنج مصوت «اَ ، ائـ ، اي ، اؤ ، اۆ» را كه بسيار سبك و خفيف ادا مي گردند ، مصوتهاي ظريف (اينجه) مي گويند.

جدول (2) : مصوتهاي ثقيل (قالين) و ظريف (اينجه) در تركي
نوع مصوتمصوتنمونهثقيل (قالين)آآز ، آريق ، آرمان ، قارا ، ياد اﻯْايشيق ، ايليق ، قيز ، قيرميز ، قارياوُاوُشاق ، اوُنودماق ، قوُش ، قۏنشوُ ، دوُزاۏاۏدون ، سۏراق ،سۏن ، دۏنماق ، سۏلظريف (اينجه)اَاسمك ، گزمك ، گزه نك ، سئرچه ، ائرتهائـائشيك ، ائشيتمك ، ائل ، سئل ، يئرايايز ، ديز ، ديش ، گيزلي ، سئچگيناؤاؤن ، سؤز ، گؤز ، سؤندورمك ، گؤندرمكاۆاۆز ، يۆك ، گؤزۆنده ، دؤنۆم ، اۆزلۆ
2ـ2ـ مصوتهاي غنچه اي (دوداقلانان) و غيرغنچه اي (دوداقلانمايان)
مصوتهاي «اۏ ، اوُ ، اؤ ، اۆ» كه هنگام تلفظ آنها ، لبها بصورت غنچه اي بسته مي شوند ، مصوتهاي غنچه اي (دوداقلانان) نام دارند. در مقابل ، هنگام اداي مصوتهاي «آ ، اي ، اﻯْ ، ائـ ، اَ» ، دهان باز مي شود. اين مصوتها را به نام غيرغنچه اي (دوداقلانمايان) بشناسيم.

جدول (3): مصوتهاي غنچه اي (دوداقلانان) و غيرغنچه اي (دوداقلانمايان) در زبان ترکي



ثقيل (قالين)ظريف (اينجه)غنچه اي (دوداقلانان)اۏ ، اوُاؤ ، اۆغيرغنچه اي (دوداقلانمايان)آ ، اﻯْاَ ، اي ، ائـ
3ـ2ـ مصوتهاي باز (آچيق) و تنگ (دار)
هنگام اداي مصوتهاي «آ ، اَ ، ائـ ، اۏ ، اؤ» فك پائين دهان به سمت پائين رفته و دهان كاملاً باز مي شود. اين مصوتها را باز (آچيق) مي نامند. از طرفي هنگام اداي مصوتهاي «اي ، اﻯْ ، اوُ ، اۆ» آرواره پائين جمع تر و بسته تر مي شود دهان با حجم نيمه باز آنها را تلفظ مي كند. اين مصوتها را نيز تنگ (دار) مي گويند. (جدول 4).
جدول (4): مصوتهاي باز (آچيق) و تنگ (دار) در زبان ترکي
ثقيل (قالين)ظريف (اينجه)مصوتهاي باز (آچيق)آ ، اۏاَ ، ائـ ،اؤمصوتهاي تنگ (دار)اﻯْ ، اوُاي ، اۆ
4ـ2ـ نتيجه گيري از چهار جدول قبلي
با نگاهي به جدول (1) مي توان نتيجه گرفت كه هر كدام از مصوتها بايد در قالب يكي از تقسيم بندي هاي جداول (2) ، (3) و (4) دربيآيند. ادغام اين چهار جدول ‏، جدول زير را به ما مي دهد:

جدول (5) : تقسيم بندي مصوتهاي تركي از سه منظر


مصوتثقيل ـ ظريفغنچه اي ـ غيرغنچه ايباز ـ تنگثقيلظريفغنچه ايغيرغنچه ايبازتنگآ* ** اﻯْ* * *اوُ* * *اۏ* * * اَ * ** ائـ * ** اي * * *اؤ ** * اۆ ** *
3ـ قانون هماهنگي آواها (سس اويغونلوغو)
قانون هماهنگي آواها اساسي ترين عامل ملوديک بودن و ريتميک بودن زبان ترکي است و آنرا براحتي از ديگر زبانها متمايز مي کند ، طوريکه حتي اگر کسي اين زبان را بلد نباشد ، مي تواند متوجه شود که به زبان ترکي صحبت مي شود. اگر کسي اين قانون را بداند ولي ترکي را بلد نباشد ، مي تواند بصورت استنتاجي فعل ، اسم ، صفت و ... بسازد.
اين قانون که در اصل داراي يک اصل اساسي است ، چند قانون فرعي نيز از آن بدست مي آيد که واژه سازي ، ترکيب ريشه با پي افزوده ها و ... براساس اين قوانين بدست مي آيد. اين قوانين عبارتند از:

1ـ3ـ قانون هماهنگي مصوتها :
همه مصوتهاي يک کلمه از نظر ثقيل و ظريف بودن تابع مصوت هجاي اول هستند. يعني اگر مصوت هجاي اول ، ثقيل بود ، تمام مصوتهاي ديگر آن کلمه يا پي افزوده هاي آن ، ثقيل خواهند بود و اگر مصوت هجاي اول ، ظريف باشد ، ديگر مصوتها نيز ظريف خواهند بود.
براي نمونه در ترکي يارا (زخم) درست است يا ياره؟ چون مصوت هجاي اول (يا) بصورت ثقيل (آ) است ، پس مصوتهاي ديگر هم که در ادامه خواهند آمد ، ثقيل خواهند بود. پس يارا صحيح است. از طرفي اگر پي افزوده هاي ديگري به آن اضافه شوند ، به همين صورت ثقيل خواهند بود. لذا يارالا (زخمي کن) صحيح است و به همين ترتيب: يارالاندي ، يارالانديردي ، يارالانديرديلار.
حال اگر مصوت هجاي اول ظريف باشد ، مانند «ائـ» در ائشيک ، تمام مصوتهاي بعدي ظريف خواهند آمد: ائشيکده ، ائشيکده کي ، ائشيکده کيلر ، ائشيکده کيلرين ، ائشيکده کيلرينکي و ... .
لذا همانطور که ياره اشتباه است ، ائشيکدا يا ائشيکداکيلار! هم صحيح نيست.
تبصره 1 : در اشعاري که از اوزان عروضي عربي يا فارسي استفاده مي شود ، بنا به اجبار مي توان از اين قانون عدول کرد. مثلاً فضولي شاعر ترک عراقي مي گويد: «احتياط ايلن ايچر هر کيمده اولسا ياره سو» که در اصل بصورت « هر کيمده يارا اولسا ، احتياط ايلن سو ايچر» (آدم زخمي با احتياط آب مي خورد) مي باشد که بنا به ضرورت واژه «يارا»(زخم) بصورت «ياره» آمده است.
تبصره 2 : در کلمات دخيل (کلماتي که از زبان ديگر وارد يک زبان ديگر مي شوند) ، مبناي مصوتهاي اضافه شده ، مصوت هجاي آخر است. چون ممکن است مصوت هجاي اول با آخر متفاوت باشد. مانند: «اينسان» که مصوت هجاي اول (يعني ايـ) ظريف است ولي مصوت هجاي آخر (يعني آ) ثقيل است ، لذا پي افزوده هاي اين کلمه بايد بر اساس هجاي آخر ، ثقيل باشند. مانند: اينسانلار ، اينسانلاردا. البته تأکيد مي شود که اين مورد درباره کلمات خالص ترکي صادق نيست. کلمات ترکي همگي يا مصوت ثقيل هستند يا مصوت ظريف.
تبصره 3 : تعميم قانون هماهنگي مصوتها به کلمات دخيل
خيل ورود کلمات عربي ، فارسي و حتي انگليسي به زبان ترکي مستلزم ترکيزه شدن آن و پالايش يافتن آنها در قانون هماهنگي مصوتهاست. کلمات بيگانه هنگام ورود به زبان ترکي در ساختار آن قرار مي گيرند ، طوريکه گاهي تشخيص صورت اصلي و دست نخورده آن بسيار سخت مي شود. براي نمونه از اين کلمات دخيل داريم: باهار (بهار) ، هاوا (هوا).

2ـ3ـ قانون هماهنگي لبها:
نه تنها مصوتهاي يک کلمه (اعم از ريشه و مصوتها) از لحاظ تقسيم بندي ثقيل و ظريف نمي توانند همزمان با هم بيآيند ، از لحاظ نوع غنچه اي يا غيرغنچه اي نيز داراي ضوابط و نظم خاصي هستند که از آن هم بايد تبعيت نمايند. اين قانون چنين است:
الف ـ اگر مصوت اول غيرغنچه اي (دوداقلانمايان) باشد ، مصوتهاي ديگر نيز غيرغنچه اي خواهند بود. به عبارتي اگر مصوت اول غيرغنچه اي باشد ، مصوتهاي ديگر مجاز نيستند از نوع غنچه اي باشند. مانند: قاپي ـ قاپيدا ـ قاپيداكي ـ قاپيداكيندا ـ قاپيداكيندادير
ب ـ ولي اگر مصوت اول غنچه اي (دوداقلانان) باشد ، اگر يكي از مصوتهاي آن از نوع باز باشد ‏، مصوتهاي بعد از خود را تابع خود خواهد كرد. براي نمونه در اين پي افزوده ها هيچ مصوت بازي در تركيبات دخالت نمي كند: قوزو ـ قوزوچو ـ قوزوچونون ـ فوزوچونوندور
اما در اين مثال مصوت باز «آ» در «قوناق» عرصه را بر مصوت اول يعني «اۏ» تنگ كرده و مصوتهاي بعدي را از حالت غنچه اي خارج مي كند: قوناق ـ قوناقلار ـ قوناقلارين ـ قوناقلارينكي ـ قوناقلارينكيدير
تبصره 1 : تعميم اين قانون به کلمات دخيل
کلمات به عاريت گرفته شده از زبانهاي عربي و فارسي نيز در ترکي در قالب اين ساختار مي آيند. براي نمونه: آبيري (آبرو) ، ميرده شير (مرده شوي) ، فينديق (فندق) ، قورو (قوري) ، نوخوش (ناخوش).

3ـ3ـ قانون عمومي هماهنگي مصوتها:
تمام پي افزوده ها نيز از لحاظ داشتن مصوتهاي ثقيل و ظريف يا غنچه اي و غيرغنچه اي از مصوت هجاي نخست تبعيت مي کنند. اين بحث را در آينده در درس پي افزوده ها به تفصيل بررسي خواهيم كرد.

4ـ3ـ قانون توالي مصوتها (سسلرين آرديجيلليغي):
در کنار تمام محدوديتها و قوانين حاکم بر مصوتهاي ترکي ، اين مصوتها اجازه ندارند در هرجائي از کلمه که خواستند ، ظاهر شوند. مثلاً مصوت «اﻯْ» با شرايط خاصي حق دارد در ابتداي کلمه بيآيد ، از طرفي مصوت «اؤ» نمي تواند در داخل کلمه بگنجد و تنها مي تواند در ابتداي کلمه نقش ايفا نمايد.
با دقت به جدول زير مي بينيم که مصوتها در کجا مي توانند بيآيند و کجاها حق ندارند بيآيند:

جدول (6): قانون توالي مصوتها در زبان ترکي


موقعيت مصوتهامصوتمصوتهاي بعدينمونهفقط در اول کلمهائـي ـ ـه (ه ، اَ)ائشيک ، يئريمک ، يئددي ، سئرچه ، ائرتهاؤۆ ـ ي ـ ـه(ه ، اَ)اؤزوم ، تؤکندي ، گؤزل ، گؤزلدي ، سؤزومهاۏوُ ـ آ ـ ﻯْاۏروج ، اۏتاق ، قۏناق ، قۏناقلﻯْق ، قۏنشودر همه جاي کلمهآآ ـ ﻯْآنا ، آشاغي ، قارا ، آغيز ، خانيماَاَ ـ يالک ، اسکي ، اسمک ، گلمک ، ازيلگناﻯْآ ـ ﻯْايشيق ، ايلديريم ، ايليق ، ايلان ، ايناناياَ ـ يايستک ، گيرمک ، ديري ، ديرک ، ايکياوُوُ ـ آ ـ ﻯْقوُشچُو ، قوُلاق ، اوُجاليق ، قوُرشاق ، اوُشاقاۆۆ ـ ـه(ه ، اَ) ـ يتۆرکچۆ، تۆرکجه، يۆزلري،يۆزلرجه، اۆزمك

نكته 1: اگر مصوت «اﻯْ» در ابتداي كلمه بيآيد و مصوت بعدي «آ» باشد ، در اينصورت مصوت «اﻯْ» جاي خود را به «اي» مي دهد ، لذا در اين مورد مي توان استثنائاً مصوتهاي ثقيل و ظريف را در كنار هم ديد. مانند: ايلان (مار) ، اينام (باور) ، ايلقار (پيمان) ، ايسلانماق (خيس شدن) ، ايسمارلاماق (بدرقه کردن).
نکته 2: گاهي حتي در ادبيات مکتوب مي بينيم که برخلاف جدول فوق ، «اﻯْ ، اؤ ، ائـ » در وسط و انتهاي کلمه هم ظاهر مي شود ، مانند: «قﻯْرۏ ، بيزۏ ، بنؤشه ، گۆنئي». اين کلمات صورت واقعي نيستند و تحريفي هستند. مثلاً «ۏ» در انتهاي بعضي کلمات ترکي در اصل «آو» است که «و» حرف واو است نه صداي «او». لذا در اصل «قﻯْراو ، بيزاو» است که جهت تسهيل اينگونه مي خوانند.

4ـ نكاتي ديگر در آواشناسي تركي
1ـ4ـ تعميم خصوصيت کوتاهي صائتهاي زبان ترکي به کلمات دخيل
گفتيم که زبان ترکي زباني کوتاه صائت با بياني سريع و تند است و هيچ کشيدگي و مدّ دادن در آن وجود ندارد مگر به ندرت آنهم براي کلمات بيگانه. يعني اگر فارس زبان هم «بادام» مي گويد ، ترک زبان هم «بادام» مي گويد ، سرعت آنها يکي نيست. فارس زبان کشيده تر و بصورت ممدود آنرا ادا مي کند ولي ترک زبان بسيار سريع و تند تلفظ مي کند. همين خصوصيت زبان ترکي باعث مي شود ، کلمات دخيل از زبانهاي ديگر از يک فيلتر ديگر عبور کنند ، سپس وارد زبان ترکي شوند. لذا اگر در فارسي مي گوئيم: «يارم آمد» ، در ترکي همين «يارم» را بسيار سريعتر تلفظ خواهيم کرد: «ياريم گلدي». به همين ترتيب: بادام ، شيرين ، ناشي ، گيج ، داغ ، چاي ، امامزادا ، خارابا و ... .

2ـ4ـ ادغام مصوتهاي کلمات ترکيبي
گاهي ترکيب دو کلمه ، خود يک کلمه تلقي مي شود و ما آنرا ديگر به عنوان يک کلمه واحد مي پذيريم. مانند : بوُگۆن (امروز). حال اگر به عنوان يک کلمه بپذيريم ، بايد از قوانين آوائي ترکي تبعيت کنند. از جمله اينکه مصوتهاي هر دو کلمه بايد همجنس شده و هر دو يا ثقيل باشند يا ظريف. در کلمه ترکيبي بوُگۆن که ترکيبي از بوُ (اين) و گۆن(روز) است ، مصوت کلمه اول ثقيل بوده ولي مصوت کلمه دوم ظريف است. لذا مي بينيم که مصوت اول فدا شده و به شکل مصوت دوم يعني ظريف درمي آيد و آنرا «بۆگۆن» يا «بۆيۆن» مي گوئيم.
به همين ترتيب داريم: بۆرۆسۆگۆن (او بيريسي گۆن) ، بوُجوُر (بوُ جۆر) ، ناوار نه يوخ؟ (نه وار نه يوخ؟) ، بييل (بوُ ايل) و ... .

3ـ4ـ التقاء ساکنين در ترکي
در ترکي نمي تواند دو حرف در کنار هم ، هر دو ساکن باشند. زبان ترکي بسيار روان و جاري است و تحمل مکث در دو حرف پشت سرهم را ندارد و برخلاف زبان عربي نمي تواند کلماتي مانند: قبض ، وقف ، اکل ، خبط ، حکم و ... را تحمل کند. حتي کلمات فارسي و عربي هم که وارد ترکي مي شوند بايد خود را با اين قالب سازگار کنند و با متحرک کردن سکون اول تنها به سکون دوم راضي باشند و اين هم يکي ديگر از فيلترهاي زبان ترکي براي ورود کلمه است. لذا در ترکي مي گوئيم: قبير (قبر) ، نذير آشي (نذر آشي) ، قدير گئجه سي (شب قدر) ، صبير گلدي (صبر آمد) ، عؤمور کئچدي (عمر رفت) ، ظولوم (ظلم) ، حوکوم (حکم) ، طبيل (طبل) و ... .
تبصره : يک استثنا براي التقاء ساکنين يا همجواري دو حرف مسکون در ترکي وجود دارد که باز خواهيم ديد بخاطر رواني و ريتميک بودن اين زبان است. در ترکي دو حرف همجوار مي توانند هر دو ساکن بيآيند به شرطي که حرف ساکن اول ، يکي از حروف «ن ـ س ـ ل ـ ر» باشند. اين چهار حرف چنان مخرجي دارند که اگر ساکن باشند ، حتي اگر حرف بعدي ساکن بيآيد ، باز براحتي قابل ادا هستند و دهان را دچار مشکل تلفظ نمي کند. البته تعداد اين کلمات در ترکي اندک است و به دنباله اين حروف هم هر حرفي نيآمده است بلکه حروفي مي آيند که واقعاً در ادا کردن آنها زبان راحت است.


جدول (7) : التقاءساكنين در زبان تركي


ساكن اولنمونهنبانگ ، زيرنگ ، ديرنگ ، ياپينج ، قاخينج ، دينج ، انگ ، دنگسآست ، اۆست لآلت ، قالخ ، اوجالت ، اؤلچ ، آلتميشرقيرخ ، تورك ، دؤرد ، برك ، قورخماق ، آرخ ، ييرتماق ،آرتماقمي بينيم که «رک» در «تورک» التقاء ساکنين دارد اما چقدر راحت ادا مي شود. چقدر با التقاء ساکنين در وقف يا طبل متفاوت است.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:39 AM
درس سوم آموزش زبان تركي : بن شناسي

«كؤك» ، «ريشه» و «بن» ، كلماتي هم معني هستند كه با يك مفهوم در ادبيات تركي ، فارسي و عربي مورد استفاده قرار مي گيرد. بن كوچكترين ، خالصترين و تجزيه ناپذيرترين قسمت يك كلمه مي باشد. در واقع كلمات قابل تجزيه به اجزاي اصلي هستند و آنچه ديگر تجزيه نگردد ، ريشه آن كلمه مي باشد.
همانطور كه در درس اول ذكر شد ، زبانهاي تصريفي مانند عربي و فارسي (خصوصاً فارسي) نمي تواند بن كلمه در در ساختارهاي جديد و كلمات جديد حفظ نمايد و چنان صورت تازه اي در كلمات جديد پيدا مي كنند كه گاهي يافتن ريشه اصلي آن بسيار سخت است. براي نمونه در فارسي از فعل امر از مصدر «ديدن» مي شود: «بين». ريشه «ديد» چه ارتباطي به «بين» دارد و شخص از كجا مي تواند با مشاهده واژه هاي «بينا ، بينش ، خوش بيني و ...» احتمال بدهد كه ريشه همه اينها «ديد» است ، مگر آنكه قبلاً اين موضوع را شنيده يا حفظ كرده باشد.
زبانهاي التصاقي مانند تركي چنين نيستند. ريشه كلمه هميشه سالم و دست نخورده باقي مي ماند ، آنهم در ابتداي كلمه. نه حروف آن جابجا شده و بهم مي ريزد ، نه موقعيت آن تكان مي خورد ، بلكه هر تغييري هست ، بصورت اضافه شدن و التصاق يك پسوند جديد (به عبارت دقيقتر پي افزوده) به انتهاي ريشه ايجاد مي شود. مثلاً براي معادل همين مصدر ديدن (گؤرمك) در تركي داريم:
گؤر (به عنوان ريشه) ـ گؤروش (ديدار) ، گؤركم (نماي خوب) ، گؤركملي (ديدني) ، گؤروم (يك بار ديدن) و ....
يا در عربي بايد بدانيم «موذي» و «اذيت» همريشه اند و به اين شكل درآمده اند. البته در زبان عربي طبق قانون و نظم خاصي اين تغييرات صورت مي گيرد ولي به هر صورت ريشه سه حرفي كلمه نمي تواند هميشه خود را يكپارچه نگه دارد و در ساختن كلمات جديد سازه آن فرو مي پاشد.

شناسائي بن در تركي
شناسائي بن يا ريشه در تركي نسبت به زبانهاي ديگر بسيار آسان است. از اين لحاظ آسان است كه منطبق بر اصول و روابط منظمي است كه براي كسي كه اين زبان را نمي داند يا آشنائي با علم ريشه شناسي ندارد ، مي تواند ريشه كلمات تركي را حدس بزند. از اين رو كار يك واژه شناس يا اتيمولوژيست در تركي آسانتر است. از طرفي كلمات تركي به هر زباني بروند و هر صورت جديدي به خود بگيرند ، بالاخره اصالت خود را حفظ كرده و تعلق خود به زبان تركي را نشان خواهند داد.
ريشه در تركي همان است كه در ابتداي كلمه مي آيد. چراكه در زبان تركي ، پيشوند وجود ندارد و تمام كلمات از اضافه شدن پسوند (بگوئيم پي افزوده) به انتهاي ريشه حاصل مي شود. پس براي يافتن ريشه كلمه بايد سراغ ابتداي كلمات را بايد بگيريم.
اينكه ريشه بيش از 90% كلمات تركي تك هجائي است ، كار ما را بسيار آسان مي نمايد. چرا كه كلمه را تا رسيدن به يك ريشه تك هجائي دنبال مي كنيم. حتي نظريه اي وجود دارد كه مي گويد: «زبان تركي تك هجائي است». البته اين نظريه اثبات نشده است ، چون ما بعضي ريشه هاي تك هجائي را ديگر نمي شناسيم و صورت هزاره هاي پيش آنرا نمي دانيم. مثلاً نمي دانيم آياق (پا) كه دو هجائي است از چه ريشه تك هجائي ايجاد شده است؟ با اينهمه در تركي غالباً با فعلهايي مانند زير سر و كار داريم كه تك هجائي هستند: قاچ (فرار كن) ، آش (يك بلندي را بالا برو و پائين بيا) ، چيخ (بالا بيا) ، يئن (پائين برو) ، مين (سوار شو) ، آت (بيانداز) ، سر (پهن كن) ، سيل (پاك كن) و ... .
با علم به اين مسائل ، سراغ چند كلمه مي رويم تا ريشه آنها را پيدا كنيم:
الك (غربال): در اصل از مصدر «اله مك» (غربال كردن) است كه پي افزوده «ك» آنرا به اسم تبديل كرده است. پس ريشه آن فعلاً «اله» (غربال كن) است. از طرفي ريشه دوهجائي «اله» داراي ريشه تك هجائي «ال» (دست) است كه مفهوم الك كردن هم از همين ريشه استنباط مي شود.
بورون (دماغ): چون دو هجائي است ، شك داريم كه ريشه اصلي باشد. سراغ هجاي اول آن «بور» مي رويم كه از مصدر «بورماق» (انحنا دادن)است و كاملاً معناي دماغ از آن قابل تشخيص است.
بوشانماق (طلاق گرفتن): هر چند اين كلمه خود مصدر است اما بخاطر چند هجائي بودن ، احتمال بايد داد كه ريشه خالص و ناب نيست. با حذف نشانه مصدري «ماق» به «بوشان» (طلاق بگير) مي رسيم كه يك فعل لازم است و از فعل متعدي «بوشا» (طلاق بده) حاصل شده است. باز مي توان احتمال داد كه «بوشا» هم ريشه اصلي نيست چراكه دوهجائي است. ريشه تك هجائي ابتداي آن «بوش» (خالي) است كه مفهوم «خالي كردن ، عدم پشتيباني ، تنهائي» را مي توان از آن استنباط نمود. لذا ريشه «بوشانماق» ، اسم «بوش» است.

نوع بن : بن يا ريشه لزوماً يك فعل نيست. ممكن است اسم ، صفت ، عدد و حتي صداهاي طبيعي پرندگان و حيوانات هم باشد. در بحث فوق ديديم كه ريشه «بورون» يك فعل است اما ريشه الك يا بوشانماق يك اسم بود. در زبان تركي از اسم مي توان فعل ساخت و بالعكس از فعل هم مي توان اسم ساخت كه در درس پي افزوده ها آنرا ياد خواهيم گرفت.
به ريشه اصلي اين كلمات دقت كنيم تا ببينيم از چه تشكيل شده است:
گؤزل (زيبا) : از اسم گؤز (چشم) تشكيل يافته است.
اودون (هيزم) : از اسم اود (آتش) ايجاد شده است.
قاپي (در) ، قاپقا (دروازه) ، قاپاق (سرپوش) ، قاپيق يا قابيق (پوست ميوه): همگي از فعل قاپماق (پوشاندن ، بستن) خلق شده اند.
گئجه (شب): از اسم گئج (دير) به وجود آمده است.

مي بينيم كه با كمي زحمت و آشنائي با افعال و ريشه هاي تك هجائي مي توان ريشه كلمات تركي را تا تك هجا بودن دنبال كرد. حال واژه هاي يك زبان با اين نظم و قانون به هر زبان ديگري منتقل شوند ، باز مي توان تركي بودن آنها را اثبات نمود. براي نمونه:

يافتن بن كلمات تركي در عربي
در زبان عربي كلمه «قلعه» ريشه اي به نام «قلع» ندارد كه از آن ايجاد شده باشد. در تاريخ اين كلمه نيز اشاره اي به قلعه سازي عربها نشده است بلكه آنها چادر نشين بودند. اين كلمه همان «قالا» در تركي از ريشه «قالماق» (ماندگاري) است كه اتفاقاً واژه نزديك آن به نام «قالاق» (هيزم يا سوخت روي هم چيده شده جهت آذوقه) همكنون هم در تركي وجود دارد.
در عربي واژه «مأوا» يا خانه و مسكن بر وزن مفعل از ريشه تركي «ائو» (خانه) به وجود آمده است.

يافتن بن كلمات تركي در فارسي
وقتي در فارسي مي گوئيم: «دوقلو ، سه قلو ، چهارقلو» آيا در لغتنامه دنبال لغت «قلو» گشته ايم كه همينطور اعداد را دنبال آن مي چينيم؟ «قلو» در فارسي وجود ندارد. اصلاً «دو» در «دوقلو» عدد دوي فارسي نيست. همانطور كه دو در «دوجين» يا «دوبله» فارسي نيست. اين كلمه بصورت يكپارچه است و در اصل «دوغولو» از مصدر «دوغماق» (زادن) است كه در تركي به معناي «همزاد» است.
براحتي مي توان شناخت كه «قاشق» از مصدر «قاشيماق» (خراطي كردن) است و با شناخت تاريخي اين موضوع و پي بردن به اينكه اولين قاشق از خراطي كردن روي يك چوب بدست آمده است ، مفهوم آنرا مي پذيريم.
كار سختي نيست اگر روي ريشه دلمه (دولماق = پر شدن) فكر كنيم.
به همين ترتيب مي توان ريشه تركي كلماتي مثل اين كلمات را يافت:
كمك ، كرنش ، چكمه ، ساناز ، قيمه ، قورمه ، يونجه ، يغما ، سرمه ، قابلمه ، تابه ، دشمن ، يورش ، سراغ

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:39 AM
درس چهارم : پيوندها (1)

پيشتر گفتيم كه در زبان تركي پيشوند استفاده نمي شود بلكه زباني است بر اساس پسوندها. پسوند همانطور كه از نامش پيداست ، آخرين افزوده به ريشه است درحاليكه در تركي ممكن است چندين افزوده به انتهاي ريشه وجود داشته باشد. براي نمونه افزوده ها به انتهاي بن «داغ» را ملاحظه كنيد: داغ – داغدا – دغداكي – داغداكيلار – داغداكيلاردان – داغداكيلاردانيميش – داغداكيلاردانيميشلار

مي بينيم كه در زبان تركي مانند زبان فارسي تنها يك افزوده به انتهاي بن نداريم كه لاجرم نام آنرا «پسوند» بگذاريم بلكه ممكن است بيش از ده افزوده به انتهاي ريشه اضافه شوند. آيا مي توان همه را پسوند نام گذاشت؟ نه! آيا مي توان تنها آخري را پسوند ناميد و بقيه را بدون نام رها كرد؟ البته كه نه! لذا از اين به بعد هر نوع افزوده به انتهاي ريشه را «پي افزوده» يا «پي وند» (پيوند) خواهيم ناميد. پس پيوند داراي وظيفه و نقشي گسترده تر و متفاوتتر از پسوند خواهد داشت.
بحث پيوند در تركي مانند بحث پسوند يا پيشوند در فارسي مختصر و كوتاه نيست. اين قسمت از ادبيات تركي بسيار غني و گسترده است و چون اساس تركي را تشكيل مي دهند ، دقت و توجه زيادي را مي طلبند. لذا همانند مباحث پيشين ولي اينبار با تأكيد بيشتر سفارش مي شود كه هنگام فراگيري زبان تركي هرگز به حالت قياسي با زبان فارسي مقايسه نكنيد ، چون به نتايج غلط مي رسيد (مگر اينكه روي اين قياس تأكيد كنيم). خصوصاً كساني كه ترك زبان هستند ، اين زبان را در خود تركي ياد بگيرند و دنبال معادل آن در فارسي نگردند.
قبل از هر چيز بايد تعريفي از «پيوند» داشته باشيم تا آنرا بشناسيم. «پيوند» ها تركيباتي بسيار متنوع و گسترده هستند كه به تنهائي معني خاصي ندارند بلكه پس از تركيب با كلمات ديگر به آنها معاني و مفاهيم جديدتري مي دهند. البته نقش و وظيفه هر پيوند مشخص است ولي باز اين ، نمي تواند دليل بر معنادار بودن آنها داشته باشد. براي نمونه پيوند «لاق» مي تواند منطقه و مكان را نشان دهد مانند: چايلاق ، يايلاق ، قيشلاق و ... ، يعني نقش پيوند «لاق» دادن مفهوم مكاني به كلمه است ولي نمي توان از روي اين نقش نتيجه گرفت كه «لاق» يعني «مكان»!.
مسئله بسيار مهم در بحث پيوندها در تركي اين است كه آنها تابع قوانين همآوائي اصوات و همآوائي لبي هستند ، لذا قابل پيش بيني است كه يك پيوند تنها به يك صورت ظاهر نخواهد شد بلكه صورتهاي مختلفي به خود خواهد گرفت تا با انواع مصوتها خود را سازگار كند. براي قياس در نظر بگيريم كه كتاب و دفتر را در زبان فارسي مي خواهيم جمع ببنديم. مي شود: كتابها و دفترها. اما در زبان تركي مي شود: كيتابلار ـ دفترلر. پس در فارسي براي جمع بستن كافيست «ها» را در انتهاي كلمه بيآوريم ، اما در تركي اين كار با بررسي قوانين آوائي امكان پذير است.
نشانه جمع (البته يكي از نشانه هاي جمع) در تركي ، پيوندهاي «لر ـ لار» است. اگر آخرين مصوت كلمه ثقيل باشد ، از پيوند «لار» و اگر ظريف باشد ، از پيوند «لر» استفاده مي كنيم. لذا در تركي داريم: قاشيقلار ـ آغاجلار *ـ قارداشلار ـ باجيلار ـ قوشلار ـ باليقلار ـ آداملار ـ خانيملار ـ اوشاقلار (دقت شود كه همگي داراي مصوت ثقيل هستند) چنگللر ـ نه نه لر ـ سئرچه لر ـ جوجه لر ـ گئجه لر ـ گوندوزلر ـ كيشيلر(دقت شود كه همگي داراي مصوت ظريف هستند)
مثالي ديگر از پيوند شغل ساز «چي» مي زنيم. اين پيوند كه به فارسي هم رفته است ، در آن زبان با همان تك صورت ، كلمات تركيبي مانند: موتورچي ، آبدارچي ، تفنگچي ، فرشچي ، ساعتچي ، شيشه چي و غيره ميسازد ، اما در تركي بسته به نوع مصوت ، شكل خود را تغيير مي دهد و به اشكال مختلف درمي آيد.
چي در تركي بصورتهاي مختلف «چي ، چيْ ، چوُ ، چۆ» در تركيبات ظاهر مي شود. مي خواهيم براي تمام مصوتهاي تركي اين پيوند را استفاده كنيم. كلمات زير تمام نه مصوت تركي را در خود دارند: ساز ـ دوه ـ ائل ـ يۏل ـ قوُش ـ گؤز ـ سۆت ـ ديش ـ قيْر اشتباه است اگر صورت اصلي «چي» را به انتهاي اين كلمات بيآوريم و كار خود را راحت كنيم: سازچي ـ دوه چي ـ ائلچي ـ يۏلچي ـ قوُشچي ـ گؤزچي ـ سۆتچي ـ ديشچي ـ قيْرچي البته در تركي محاوره گاهي اين نوع پيوندها در دو صورت «چي ـ چيْ» به انتهاي كلمات افزوده مي شود كه باز نسبت به صورت تك شكل «چي» بهتر است اما به هر حال اشتباه است.
با مراعات قوانين آوائي كه در دروس ابتدائي گفتيم ، بايد بگوئيم: سازچيْ ـ دوه چي ـ ائلچي ـ يۏلچوُ ـ قوُشچوُ ـ گؤزچۆ ـ سۆتچۆ ـ ديشچي ـ قيْرچيْ
شما با مراجعه به دروس قبلي علت اين مسئله را بيابيد تا در درس بعدي به بررسي دقيقتر اين مسئله بپردازيم.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:51 AM
درس پنجم : پيوندها (2) پيوندهاي چند شكلي در تركي
پيوندها در تركي مانند فارسي تك شكل نيستند ، بلكه در سه حالت زير ممكن است ظاهر شوند:
الف ـ تك شكل : اين پيوند نيازي به بررسي مصوتهاي ريشه ندارد و هر ريشه اي باشد ، مي تواند به آنها پيوند يابد. لذا كار ما هم با اين نوع پيوندها بسيار آسان خواهد بود. البته سهم اين نوع پيوندها نسبت به دو نوع ديگر بسيار اندك و در حد شاذ و نادر است. از مهمترين پيوندهاي تك صورتي مي توان به پيوند «كن» اشاره كرد. مانند: قاچاركن (همينكه دويد ، ضمنٍ دويدن) ، باخاركن (ضمن نگاه كردن) ، سئوركن (ضمن دوست داشتن) ، سؤيركن (ضمن فحش دادن) ، گولركن (ضمن خنديدن)
در بعضي كتابها به اشتباه ، پيوندهائي مانند «چين ، كي ، ايم ، لاق ، داش و ... » را تك شكلي معرفي كرده اند ، درحاليكه در خواهيم ديد كه اين نوع پيوندها دو شكلي هستند.
ب ـ دو شكلي : اين پيوندها در دو صورت ظاهر مي شوند و بايد از لحاظ پيوند به ريشه با آن تطابق داشته باشند. پيوندهائي كه داراي مصوت از نوع باز مي باشند ، داراي دو شكل هستند. از مصوتهاي باز «آ ، اَ ، ائـ ، اۏ ، اؤ» مشخص است كه مصوتهاي «ائـ ، اۏ ، اؤ» نمي تواند در نقش پيوند كمك كنند ، چرا كه در درسهاي قبلي گفتيم كه صداهاي «ائـ ، اۏ ، اؤ» نمي توانند در هجاهاي بعدي بيآيند ، لذا از اين دسته ، تنها مصوتهاي «آ ـ اَ» مي توانند در نقش پيوندي پديدار شوند. از اين ميان هم مشخص است كه پيوندي با مصوت «آ» براي ريشه هائي با مصوت ثقيل و پيوندي با مصوت «اَ» براي ريشه هائي با مصوت ظريف پيش بيني شده اند. از مجموعه پيوندهائي با اين مشخصات مي توان اشاره كرد به: «ما ـ مه» (مانند: دولما ، قوورما ، ساچما ، ياغما ، ييغما ـ كسمه ، سورمه ، سورتمه ، دوگمه ، چكمه) ، «لار ـ لر» (مانند: قيزلار ، آيلار ، داغلار ، باغلار ، يايلار ـ كيشيلر ، كنيزلر ، گوندوزلر ، گئجه لر ، كندلر).
ج ـ پيوندهاي چهار شكلي : اين پيوندها در چهار شكل متفاوت ظاهر مي شوند و كار ما براي انطباق با ريشه مانند دو حالت پيش آسان نخواهد بود. پيوندهائي كه مصوت آنها از نوع بسته باشد ، در اين حالت ظاهر خواهند شد. مصوتهاي بسته را قبلاً بصورت «اي ْ ، اي ، اوُ ، اۆ» ياد گرفتيم. پيوندهائي كه يكي از اين مصوتها را داشته باشند ، قطعاً صورتهاي ديگر آنرا نيز خواهند داشت. مثلاً وقتي پيوند «چي» را مي بينيم ، بايد پيش بيني كنيم كه شكلهاي ديگر آن بصورت «چي ْ ، چوُ ، چۆ» نيز موجود است. وقتي به اين نكته واقف شديم ، بايد سراغ انطباق هر كدام از اين پيوندها با ريشه مخصوص خود باشيم. پس سئوال درس پيش را پاسخ داديم. در تركي نمي توانيم مانند فارسي بگوئيم: «شيشه چي ، ابريشم چي ، آبدارچي ، دوغچي» ، بلكه مصوت هر پيوند بايد با مصوت ريشه تطابق آوائي داشته باشد كه در درسهاي قبلي ذكر شده است.
با كمك درسهاي قبلي دليل چسبيدن اين پيوندها به انتهاي ريشه هاي خود را بيآبيد:
چي : باليْقچي ْ ، ديلنچي ، يولچوُ ، سؤزچو ، سيْنيقچي ْ ، اۏدونچو ، اكينچي ، يالانچي ْ
سيز : آدامسيز ، گؤزسۆز ، فيكيرسيز ، قۏلسوز ، ديلسيز ، جانسيْز ، يۏلسوز ، شامسيْز
لي : شهرلي ، آنلاقلي ، دؤزوملو ، كسيملي ، قوهوملو ، باشاريقلي ، پوللو ، وارلي ، سؤزلو

پيوندهاي اسمي و پيوندهاي فعلي
پيوندها هم ممكن است به انتهاي اسم بچسبند و هم در انتهاي يك فعل پديدار شوند. (منظور از اسم به معناي عام يعني اسم ، صفت ، عدد و ... است) نقش و وظيفه كلمه جديد متفاوت خواهد بود. در مثالهاي فوق ديديم كه يك پيوند چه سان به انتهاي اسم افزوده مي شود. مثالي از الحاق و الصاق يك پيوند به انتهاي فعل گفته نشد. مثلاً از الحاق پيوند «يم» به انتهاي فعل «دؤزمك» (شكيبائي كردن) مي توان به كلمه جديد «دؤزۆم» رسيد كه يك اسم به معناي شكيبائي و صبر است. يا از چسبيدن پيوند «يون» به انتهاي مصدر «يوماق» (شستن) ، به مصدر جديد «يويونماق» (استحمام كردن) مي رسيم.
پيوندها از اين نظر در چهار شكل ظاهر مي شوند:
الف : اسم + پيوند = اسم (مانند : يۏل + چو = يۏلچو)
ب : اسم + پيوند = فعل (مانند : ايش + له = ايشله)
ج : فعل + پيوند = اسم (مانند : بؤل + وم = بؤلۆم)
د : فعل + پيوند = فعل (مانند : بيش + ير = بيشير)

در درس اسم و فعل و نحوه خلق اسمها و فعلهاي جديد از ريشة اسمي يا فعلي به تفصيل روي اين مبحث صحبت خواهد شد.

پيوندهاي تصريفي و توصيفي
از ميان چند نمونه پيوند ذكر شده ملاحظه نموديد كه بعضي آنها در ماهيت و ذات كلمه تغييري ايجاد نمي كنند ، مانند پيوند جمع «لار». كلماتي مانند «آغالار ، باجيلار» از ريشه اصلي خود دور نشده اند و همان معناي «آغا ، باجي» را حفظ كرده اند. به عبارتي رابطه نزديكي بين ريشه و كلمه جديد وجود دارد. اين نوع پيوندها را «پيوندهاي تصريفي» مي ناميم. پيوندهاي تصريفي جهت آماده سازي كلمات براي انجام نقش گرامري و ايجاد همبستگي ميان عناصر مختلف كلام مورد استفاده قرار مي گيرد. اين نوع پيوندها كاري به معناي كلمه ندارند و آنرا از ماهيت اصلي دور نمي كنند. يعني ضمن انجام وظيفه خود ، ذات و ماهيت ريشه را حفظ مي كنند. اين نوع پيوندها حالتي گذرا و موقتي دارند و دامنه شمول آنها گسترده است. از جمله پيوندهاي تصريفي در تركي مي توان گفت:
اسمي : پيوند جمع ، پيوندهاي ملكي ، پيوندهاي حالت ، پيوند استفهام
فعلي : پيوندهاي وجه ، زمان ، شخص
(فعلاً نگران اين اصطلاحات نباشيد. آنها را در درس مربوطه خواهيم گفت)
در كنار اين نوع پيوندها ، پيوندهائي هم وجود دارند كه ذات و ماهيت ريشه را تغيير مي دهند و جزو ذات كلمه جديد مي شوند. در پيوندهاي تصريفي ديديم كه قيزلار ، منيم ، سنين و ... نمي توانند كلمه جديد باشند ولي در اينجا پيوندي مانند «ار» در «آچار» كلمه جديدي ساخته است كه هرچند خويشاوندي با ريشه «آچماق» دارد ولي يك هويت جديد و مستقل از ريشه خود دارد. اينگونه پيوندها «توصيفي» هستند. اين پيوندها مانند پيوندهاي تصريفي ، گذرا و موقتي نيستند و براي هميشه با كلمه جديد مي مانند ولي دامنه شمول كمتري نسبت به تصريفي دارند. مثلاً در آنجا پيوند «لار» به انتهاي هر كلمه اي مي آيد ولي در اينجا «ار» به انتهاي هر كلمه اي نمي تواند بيآيد.
همانطور كه ذكر شد ، اين نوع پيوندها مي توانند فعل را به اسم و بالعكس تبديل كنند و از اسم يا فعل ، اسم و فعل جديد بسازند.

توالي پيوندها در تركي
اصل توالي پيوندها از ويژگي هاي بارز زبان تركي است. به تسلسل پيوندها در اين كلمات دقت كنيد: «باشاريقسيزليغيميزداندير ، يويونمالييام ، سوسوزلاميشام ، آلاجاقليسان»
چرا نمي توان گفت: «باشاريقليغسيزيميزداندير ، يويونلي ماييم ، سوسوزميشاملا ، آلالياجاقسان»؟
براي اينكه پيوندها در تركي داراي قانون و روشي جهت تسلسل و پشت سر هم قرارگيري هستند.
طبق اين اصل:
«هرچه دامنه شمول و حدود عمل پيوندها محدودتر باشد ، به ريشه نزديكتر و هرچه عامتر و گسترده تر باشند ، از ريشه دورتر خواهند بود».
با پذيرش اين اصل و با عنايت به تعريف پيوندهاي تصريفي و توصيفي مي توان نتيجه گرفت كه پيوندهاي توصيفي در چسبيدن به ريشه در اولويت قرار دارند. چراكه دامنه شمول محدودتري دارند. لذا «آل+اجاق+لي» صحيح و «آل+لي+آجاق» اشتباه است.
غير از بحث تقدم پيوندهاي توصيفي بر تصريفي ، در ميان خود اين پيوندها نيز تقدم و تأخر وجود دارد. مثلاً در انواع پيوندهاي تصريفي ، پيوند جمع بر پيوند ملكي مقدم است. لذا «قيزلارين» صحيح است و «قيزينلار» اشتباه.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:51 AM
درس ششم : فعل (1) فعل در تركي
مبحث فعل در تركي به خاطر گستردگي در سه درس تدريس مي شود. در قسمت نخست از اين بخش ، مي خواهيم فعل در تركي ، انواع آن از نظر ساختار ، انواع آن از لحاظ نحوي و نحوه ساختن فعل در تركي را بيآموزيم.
همانطور كه هنگام آموختن زبانهاي فارسي ، عربي و انگليسي ياد گرفته ايم ، «فعل ، به وقوع يا انجام كاري در زمان خاص دلالت دارد». فعل ، شامل تمام اشكال وقوع و حدوث و تغييرات و تبديلات و جنبشهايي است كه موجودات زنده يا بي جان ، مادي يا معنوي در بستر زمان و مكان از خود بروز مي دهند يا آنرا مي پذيرند. با فعل ، يك جمله معنا و مفهوم پيدا مي كند.
نشانه مصدري در تركي «ماق/مك» است كه بنا به قوانين آوائي ، «ماق» در انتهاي افعال ثقيل و «مك» در انتهاي افعال ظريف مي آيد. در گويش آذربايجان اين نشانه جاي خود را به «ماخ/مخ» داده است كه صحيح نيست. حتي در گويش زنجان تنها از يك نشانه مصدرساز «ماخ» استفاده مي شود و در انتهاي تمام افعال چه ثقيل و چه ظريف ، «ماخ» مي آورند كه قوانين آوائي را به هم مي ريزد.
بحث فعل در تركي آنچنان بيكران و گسترده است كه بسياري از صاحبنظران دنيا مانند هرمن ونبري فعل در تركي را عامل گستردگي آن و باعث عرض اندام كردن آن در ميان زبانهاي بزرگ جهان مي داند. دنياي گسترده فعل در تركي آنچنان قانونمند و روشمند است كه دنياي محقر و كوچك افعال فارسي با كمتر از صد فعل آنچنان نيست. اگر در فارسي 20 تا 30 فعل تك هجائي وجود دارد كه آنهم با اضافه شدن «ب» به ابتداي آن بايد دو هجائي شود و بقيه 60-50 فعل آن چند هجائي است ، زبان تركي فقط ششصد فعل تك هجائي دارد و نزديك به سه هزار فعل دو هجائي در خود جاي داده است.

تقسيم بندي ساختاري فعل تركي
فعل در تركي از نظر ساختاري سه گونه است:
الف ـ فعل اصلي (آنا فعل)
اين فعلها غالباً تك هجايي هستند و اجزاي كوچكتري در دل خود ندارند. مانند: چيخ (بالا بيا) ، يئن (پائين برو) ، آش (يك بلندي را بالا بيا و دوباره پايين برو) ، دؤز (صبر كن) ، آت (بيانداز) ، دۆز (بچين) ، تاخ (بيآويز) ، ياز (بنويس) ، ايچ (بنوش) ، يئ (بخور)

ب ـ فعل مشتق (دوزلمه فعل)
به عنوان يك فعل جاافتاده و مستقل مي پذيريم ولي در اصل با كمك پيوند از روي اسم يا فعل خلق شده اند. اين نوع افعال غالباً دو هجائي هستند. مانند: گؤزت (مواظب باش) ، بوشا (طلاق بده) ، باشلا (شروع كن) ، ديشله (گاز بگير) ، ياغلا (روغن كاري كن) ، آلدير (بده برايت بخرند) ، ياندير (بسوزان). افعال مشتق مذكور به ترتيب از ريشه هاي زير ساخته شده اند: گؤز (چشم) ، بوش (خالي) ، باش (سر) ، ديش (دندان) ، ياغ (روغن) ، آل (بخر) ، يان (بسوز)
در درسهاي قبلي اشاره كرديم به نظريه اي كه مي گويد: زبان تركي تك هجائي است و اگر بعضي كلمات آن دو هجائي است بايد ريشه تك هجائي آنرا از تاريخ پيدا كنيم. يكي از عوامل دو هجائي شدن كلمات تركي همين افعال مشتقي است كه بسياري از آنها را مانند مثال فوق تشخيص مي دهيم كه از ريشه تك هجائي تشكيل شده اند. بعضي ها را احتمال مي دهيم كه به نوعي از يك ريشه تك هجائي تشكيل يافته اند اما مانند مثالهاي فوق صراحت ندارند. مانند: آغلا (گريه كن) از ريشه آغ (سفيد) شايد به تعبير سفيد و روشن كردن صورت هنگام گريه. بعضي از افعال نيز معلوم نشده است داراي چه ريشه تك هجائي هستند. مثلاً دانيش (صحبت كن) آيا واقعاً به دان (منكر شو) ربطي دارد؟ آيا گتير (بيآور) در اصل گلتير يا گلدير بوده است كه نوعي متعدي از فعل گل (بيا) است؟ به هر حال اين امر قابل بررسي است.
پس از تعريف فعل مركب ، سراغ پيوندهايي خواهيم رفت كه براي ساختن فعل در تركي مورد استفاده قرار مي گيرند و ما در درس قبلي آنرا قول داده بوديم.

ج ـ فعل مركب (قوشولما فعل)
فعل مركب در تركي مانند ديگر زبانها از همراهي يك اسم با يك فعل به وجود مي آيد و اكثراً داراي فعل معين است. فعل مركب در تركي چهار نوع است:
ج ـ 1: تركيب با مشتقات فعل كمكي «ايمك». اين فعل اكنون در تركي استفاده نمي شود ولي تركيبات آن مانند «ايميش ، ايدي» كاربرد فراوان دارد. مانند: يازميش ايدي ، گلميش ايديك ، آلسايديق
توصيه مي شود در زبان نوشتار ، «يازميش ايدي ، آلميش ايدي» بنويسيد نه «يازميشدي ، آلميشدي».
ج ـ 2: تركيب با فعلهاي معين «اوْل ، ائت ، ائله ، ائيله». مانند: حاضير اوْل ، ترك ائت (تركيت!) ، ناز ائله
ج ـ 3: تركيب با فعل «بيل» بصورت تركيب يك فعل با صداي «آ/ا» و سپس «بيل»: يازا بيلمك (توانائي به نوشتن) ، دؤزه بيلمك (توانائي تحمل) ، اوچا بيلمك (توانائي پرواز)
ج ـ 4: تركيب ساده اسم با فعل. البته همه جا فعل داراي يك فاعل است ولي در اينجا معناي صريح ندارد و نمي توان برداشت مستقيم از آن كرد. مانند: گؤز قويماق (كنترل كردن و مواظبت نمودن) ، گؤزه گلمك (به چشم آمدن) ، گؤزدن دوشمك (از چشم افتادن). همانطور كه از معاني فارسي هم مشهود است ، از چشم افتادن به معناي افتادن يك قطره اشك از چشم نيست. گؤزه گلمك (به چشم آمدن) به معناي آمدن يك چيز به داخل چشم نيست!.
در اينجا به نكته اي دقت كنيم. گاهي ضمن داشتن افعال اصلي يا مشتقي تنها به خاطر عدم آشنائي يا گرته برداري از فارسي ، از افعال مركب استفاده مي كنيم كه بهتر است عادت و تمرين كنيم تا آنها را كم كم اصلاح كنيم. مانند: پئشمان اولماق (پئشمانلاماق) ، صبر ائله (دؤز) ، مواظب اول (گؤزت) ، قارا اولدو (قارالدي) ، زخمي اولدو (يارالاندي) ، داوا ائله دي (ساواشدي)

پيوندهاي فعلساز
پيوندها در تركي مي توانند به فعل ، اسم ، صفت ، عدد و حتي صداهاي طبيعي بچسبند و فعلي جديد ، اسمي جديد و يا صفتي جديد بسازند. فعلهائي كه با كمك پيوندها ساخته مي شوند ، در دو گروه بررسي مي شوند. فعلهائي كه از يك اسم (به معناي عام) به وجود مي آيند و فعلهائي كه از يك فعل ديگر و اينبار با معنا و نقشي ديگر خلق مي شوند.
پيوندها در تركي بسيار متنوع و گسترده است و پرداختن به همه آنها لازم نيست. تعدادي از آنها نيز بصورت نادر و شاذ استفاده مي گردند. با شناختن پيوندها ، نيمي از راه مربوط به كشف ريشه لغات تركي پيموده مي شود و با شناختن ريشه تك هجائي آن مي توان آن كلمه را ريشه يابي نمود. لذا به دانشجويان توصيه مي شود ، هميشه نسبت به لغات تركي حساس باشند و تا به لغات تركي مي رسند آنرا به اجزاي پيوندي و ريشه اي تجزيه كرده و سپس آنرا تحليل كنند.
براي آشنائي با كار ، اين دو نوع تركيب را بررسي كرده و متداولترين پيوندهاي آنرا ارائه مي دهيم:

فعل = اسم + پيوند
* آ/ا : ياشاماق ، بوشاماق ، قيناماق ، ساناماق ، اله مك
* آت/ات : گؤزتمك ، اؤيرتمك ، دۆزتمك ، ياراتماق ، گئنتمك ، داراتماق ، ياراتماق
* آر/ار : باشارماق ، بئجرمك ، كؤزرمك ، اوْتارماق ، سووارماق ، آغارماق ، قيزارماق
* آش/اش : ساواشماق ، ياناشماق
* آل/ال : چوخالماق ، آزالماق ، دوزلمك ، دينجلمك ، بوشالماق
* ايلدا/ايلده/اۆلده/اولدا : جۆكۆلده مك ، تاقيلداماق ، تاپيلداماق
* قير/قور/گير/گۆر : آسقيرماق ، قيشقيرماق ، ايشقيرماق ، اؤسگۆرمك
* لا/له : داشلاماق ، آغلاماق ، باغلاماق ، ديشله مك ، باشلاماق ، ايزله مك
* لان/لن : باغلانماق ، ديشلنمك ، باشلانماق

فعل = فعل + پيوند
* آر/ار : قوپارماق
* يز/يْز.وز/ۆز : قالخيزماق ، اميزمك ، داميزماق ، داديزماق ، اودوزماق ، قورخوزماق
* يق/وق/يك.ۆك : يانيقماق ، سينيخماق ، بئزيكمك ، گؤروكمك ، قاريخماق
* يل/يْل/ول/ۆل : يورولماق ، بورولماق ، قوولماق ، گؤتورمك
* نا/نه : اسنه مك ، قايناماق
* دير/ديْر/دور/دۆر : انديرمك ، يانديرماق ، قوْشدورماق ، سۆردۆرمك
* اي/ايْ/او/اۆ : سۆرۆمك

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:59 AM
درس هفتم : فعل (2)


1_ فعل از نظر نحوي
از نظر نحوي از چند منظر مي توان به فعل نگاه کرد: لازم يا متعدي بودن ، معلوم يا مجهول بودن ، مثبت يا منفي بودن ، فعل اشتراکي ، فعل عطفي ، فعل اجباري.
در ابتداي مبحث دوم از فعل مي خواهيم فعل را از منظر نحو بشناسيم:
1_1: فعل لازم و متعدي
فعل متعدي نياز به مفعول دارد ولي فعل لازم بي نياز از مفعول مي باشد. براي يافتن نوع فعل از اين نظر کافيست قبل از آن فعل «کيمي؟ ، نه يي؟» (چه کسي را؟ ، چه چيزي را؟) را بيآوريم و به آن پاسخ دهيم. براي نمونه نمي دانيم افعال «گئتمک ، يئمک ، آپارماق ، قاچماق» لازم هستند يا متعدي. کافيست آزمون فوق را اجرا کنيم: «کيمي گئتمک! ، نه يي يئمک (غذاني يئمک) ، نه يي آپارماق (کيتابي آپارماق) ، کيمي قاچماق!». ملاحظه مي شود که دو فعل گئتمک و قاچماق در اين سئوال نمي گنجند. لذا اين دو لازم هستند و يئمک و آپارماق افعال متعدي اند.
البته بعضي افعال در مرز اين دو تعريف قرار دارند و گاهي از گروه افعال لازم هستند و گاهي ممکن است نقش افعال متعدي را به خود بگيرند. مثلاٌ فعلي مانند «آچماق» در جمله اي مانند «قاپيني آچدي» نقش متعدي دارد اما در جمله اي مانند «گۆل چيچک آچدي» نقش لازم دارد. اين نوع افعال را افعال دووجهي گويند.

1_1_ الف : تبديل فعل لازم به فعل متعدي
در زبان ترکي به روشهاي متنوعي مي توان فعل لازم را به فعل متعدي تبديل نمود. در اين روشها يک پيوند به انتهاي فعل لازم چشبيده و فعل متعدي ساخته مي شود. اين پيوندها عبارتند از:
o «ت» : با الحاق «ت» به انتهاي فعلهاي لازم «چۆرومک (فاسد شدن) ، قورخماق (ترسيدن) ، اوتورماق (نشستن)» خواهيم داشت: «چۆروتمک (فاسد کردن) ، قورخوتماق (ترساندن) ، اوتورتماق (نشاندن)» که همگي فعل متعدي هستند.
o «ار» : با الحاق «ار» به انتهاي افعال لازمي چون «چيخماق (درآمدن) ، قوپماق (قطع شدن)» به افعال متعدي «چيخارماق (درآوردن) ، قوپارماق (قطع کردن)» مي رسيم.
o «ير» : با پيوستن اين پيوند به انتهاي افعال لازمي مانند «قاچماق (فرار کردن) ، بيشمک (پخته شدن)، اوچماق (خراب شدن)» مي توان به افعال متعدي «قاچيرماق (فراري دادن) ، بيشيرمک (پختن)، اوچورماق (خراب کردن)»رسيد.
o «يرت» : اين پيوند تركيبي از دو پيوند «ير» و «ت» و با همان نقش است. با پيوستن اين پيوند به انتهاي افعال لازمي مانند «قاچماق (فرار کردن) ، بيشمک (پخته شدن)، اوچماق (خراب شدن)» مي توان به افعال متعدي «قاچيرتماق (فراري دادن) ، بيشيرتمک (پختن)، اوچورتماق (خراب کردن)»رسيد. ملاحظه مي شود که از نظر وظيفه همان نقش «ير» را دارد. براي همين در هر دو حالت را مي توان استفاده کرد و هر دو صحيح است.
o «دير» : نسبت به بقيه پيوندها استفاده بيشتر و متداولتري دارد. جالب است که اين پيوند هم به انتهاي فعل لازم مي چسبد و هم به انتهاي فعل متعدي. البته با اين تفاوت که فعل لازم را متعدي مي کند و فعل متعدي را اجباري ، و اين از توانمنديهاي زبان ترکي است. مثلاً افعال لازم «گۆلمک (خنديدن) ، باريشماق (آشتي کردن) ، يانماق (سوختن)» به کمک اين پيوند به افعال متعدي «گۆلدورمک (خنداندن) ، باريشديرماق (آشتي دادن) ، يانديرماق (سوزاندن)» تبديل مي گردند اما افعال متعدي «ايچمک (نوشيدن) ، يئمک (خوردن) ، آلماق (خريدن)» به واسطه اين پيوند مي توانند افعال اجباري «ايچديرمک (مجبور کردن به نوشيدن) ، يئديرمک (مجبور کردن به خوردن) ، آلديرماق (مجبور کردن به خريدن)» را خلق کنند.
o «يز» : از متعدي سازان کم نقش و نادر است ولي به هرحال در ادبيات ما جايي براي خود دارد. اگر در جايي مي خوانيم: «قالخيزماق (خود را بلند کردن و بپا خاستن) ، اميزديرمک (شير خوراندن) ، دويوزماق (خود را سير کردن) ، قورخوزماق (ترس فرا گرفتن) » ، اين افعال صورت متعدي از افعال لازم «قالخماق (بپا خاستن) ، اممک (شير خوردن) ، دويماق (سير شدن) ، قورخماق (ترسيدن) » هستند.

1_2: فعل معلوم و مجهول
در جمله اي با فعل معلوم ، جمله داراي فاعل است اما اگر فعل آن مجهول باشد ، فاعلي در جمله ديده نخواهد شد و فعل با مفعول در تعامل خواهد بود. اگر فعلي مجهول باشد ، ناگزير بايد از نوع فعل متعدي باشد.
با الحاق يکي از پيوندهاي چهارگانه «ين» و «يل» به انتهاي فعل متعدي ترکي مي توان فعل مجهول ساخت. براي نمونه از روي افعال متعدي «يازماق (نوشتن) ، يئمک (خوردن) ، بوغماق (غرق کردن) ، بيلمک (دانستن) ، اوخوماق (خواندن)» به افعال مجهول «يازيلماق (نوشته شدن) ، يئييلمک (خورده شدن) ، بوغولماق (غرق شدن) ، بيلينمک (کشف شدن) ، اوخونماق (خوانده شدن)» مي رسيم.

1_3: فعل منفي و مثبت
در ترکي با ترکيب فعل و پيوند دوگانه «ما/مه» مي توان فعل را منفي کرد. براي نمونه مي توان افعال مثبت «آلماق (گرفتن) ، باخماق ، دورماق (ايستادن) ، دئمک (گفتن) ، ايچمک (نوشيدن)» را به افعال منفي «آلماماق (گرفتن) ، باخماماق ، دورماماق (ايستادن) ، دئمه مک (گفتن) ، ايچمه مک (نوشيدن)» تبديل کرد. در واقع «ما/مه» بعد از بن همان پيوند منفي ساز است و «ما/مه» دومي صائت اول نشانه مصدري «ماق/مک» است.
توجه: با چسبيدن =يوند «ما/مه» به انتهاي فعل ممكن است اسم و صفت نيز درست شود. آنرا با فعل منفي اشتباه نگيريم. مانند: سۆرتمه ، چكمه ، قييما (قئيمه) ، قوورما ، دولما ، سۆرمه ، ساچما ، يۆرتمه ، دۆگمه ، تسمه

1_4: فعل اشتراکي (قارشيليق)
در زبان عربي بابي داريم به نام «مفاعله» که هر فعلي در آن قالب بيآيد ، نقش دو طرفه مي گيرد ، مانند: مناظره ، مباحثه ، مصاحبه ، متارکه ، منازعه ، مباهله و ... . اين قابليت در زبان ترکي با الحاق پيوند چهارگانه «يش» به انتهاي فعل ساخته مي شود. مثلاً براي افعال «وورماق (زدن) ، قووماق (راندن) ، سورماق (پرسيدن) ، دئمک (گفتن) » مي توان به افعال مشارکتي زير رسيد: «ووروشماق (زدو خورد کردن) ، قوووشماق (با هم به رقابت پرداختن) ، سوروشماق (سئوال و جواب کردن) ، دئييشمک (با هم بحث و جدل کردن) ».
اگر فعل به صائت «آ/ا» ختم شود ، خصوصاً فعلهاي مشتقي که از «لا/له» ساخته مي شوند ، از پيوند «ش» به تنهائي استفاده مي کنيم. براي نمونه فعل «آغلاماق» (گريستن) را در نظر مي گيريم که حرف آخر بن آن صائت «آ» است. لذا فعل مشارکتي آن «آغلا+ش+ماق» يا آغلاشماق مي شود. به همين ترتيب داريم: ياناشماق ، ساواشماق ، قاراشماق ، قوجاقلاشماق.

1_5: فعل عطفي يا بازگشتي (قاييديش)
اين نوع فعل نيز از شگردهاي زبان ترکي است. در اين فعل نتيجه فعل به صاحب آن فعل بازمي گردد. پيوند چهارگانه «ين» در انتهاي بن فعل ظاهر شده و اين معني را به فعل مي دهد. مثلاً براي افعالي مانند «يوماق (شستن) ، دئمک (گفتن) ، سۆرمک (هل دادن) ، اريمک (آب شدن) ، سويماق (پوست کردن)» مي توان به افعال جديد زير رسيد که داراي نقشي متفاوت با فعل اصلي ولي همخانواده با آن مي باشد: «يويونماق (استحمام کردن) ، دئيينمک (زير لبي چيزي گفتن) ، سۆرونمک (يک پا ـ دو پا کردن و به تأخير انداختن) ، ارينمک (تنبلي و سستي کردن) ، سويونماق (لباس درآوردن)».

2ـ افعال قيدي
با اضافه شدن پيوند به انتهاي آن به شکل قيود زماني ، کيفيت ، علت و ... درآمده و در کوتاهي جملات ترکي نقش بسيار حائز اهميتي پيدا مي کند. مانند: ياز گلنده (وقتي بهار مي آيد) ، باخاندا (وقتي نگاه مي کند) ، گؤرجک (همين که نگاه کرد).
اين قيود در دو گروه قيود زماني و قيود کيفيتي و حالتي بحث مي شوند.
2ـ1: قيود زماني
چند پيوند در زبان ترکي اين وظيفه را برعهده مي گيرند که در اينجا به اهم آن اشاره مي شود:
o «آندا/انده» :که به انتهاي فعل چسبيده و کلماتي مانند: آچاندا (هنگام باز کردن) ، گلنده (هنگام آمدن)، باخاندا (هنگام نگاه کردن) درست مي کنند.
o «ديقدا/ديکده» که مي تواند افعال قيدي مانند : «گؤردوکده (به محض ديدن) ، چيخديقدا (به محض بيرون آمدن)» درست کند.
o «کن» که بسيار متداول است و جزو نادرترين پيوندهايي است که به يک صورت ظاهر مي شود. مانند: آلارکن (ضمن گرفتن ، همينکه گرفت)
o «جاق/جک» : امروزه کمتر استفاده مي شود و اگر هست در حد شعر استفاده مي شود. مانند: گؤرجک (به محض ديدن) ، آلجاق (به محض گرفتن)
o «جاغين/جگين» : امروزه جاي پيوند فوق را گرفته است. مانند: گؤرجگين (به محض ديدن) ، آلجاغين (به محض گرفتن)
o «ديقجا/ديکجه» : گؤردوکجه (هر بار که ديده مي شد)
o «اينجا/اينجه» : آلينجا (تا وقتي او بگيرد) ، گلينجه (تا زماني که او بيآيد)

2ـ2: قيود حالتي ، کيفيتي ، علتي
چند پيوند در زبان ترکي اين وظيفه را برعهده مي گيرند که در اينجا به اهم آن اشاره مي شود:
o «يب» : از تکرار ضمير در دو فعل متوالي جلوگيري کرده و با نشستن به جاي ضمير فعل نخست جمله را شيوا مي نمايد. مانند «آلدي گئتدي» (گرفت و رفت) که به «آليب گئتدي» تبديل مي شود. به همين ترتيب: «باخيب دوردو ، قاچيب دۆشدو ، آغلاييب يالواردي».
o «آراق/ارک» : در آذربايجان امروزه عادت دارند بگويند: «قاچا قاچا» (دوان دوان) ، آغلايا آغلايا (گريان گريان) ، ولي در ترکي ادبي با اضافه شدن اين پيوند به انتهاي کلمه اين نقش ايفا مي شود. مانند: قاچاراق (ضمن دويدن) ، آلاراق (ضمن گرفتن) ، گۆله رک (ضمن خنديدن) ، گئده رک (ضمن رفتن)
o «بان/بن» : آغلايابان (گريه كنان ، ضمن گريه) ، گۆله بن (ضمن خنديدن)
o «آلي/الي» : من آلالي (همينكه گرفتم ، بجاي آنكه من مي گرفتم) ، سن باخالي (به محض اينكه نگاه كردي)
o «مادان/مه دن» : من آلمادان سن آلدين (بجاي آنكه من مي گرفتم ، تو گرفتي)
o «آ/ا» : در انتهاي دو فعل متوالي مي آيد: آلا قاچا (بگيرد و فرار كند) ، گله باخا (بيآيد و نگاه كند). اين پيوند نقش «يب» را بازي مي كند و همان معنا را مي دهد. يعني فرق نمي كند بگوئيم: «آلا قاچا» يا «آليب قاچا».
o «آرـماز / ارـمز» : يك فعل دو بار تكرار مي شود. به انتهاي اولي پيوند زمان دائم «آر/ار» مي آيد و در انتهاي دومي پيوند انكار دائمي «ماز/مز». مثلاً از «گلمك» (آمدن) داريم: گلر ـ گلمز (آمد نيآمد). براي نمونه مي توان گفت: تعارفين گلر گلمزي وار (تعارف آمد نيآمد دارد) ، شانسين دوتار دوتمازي وار (شانس بگير نگير دارد).

3ـ وجوه فعلي
وجه فعلي نيز در زبانهاي مختلف متفاوت است. وجه فعلي چنان مهم است كه گاهي مي تواند مستقلاً نقش فعلي بازي كند. هر زباني از اين لحاظ گسترده باشد ، مي تواند امتيازي به نفع آن زبان از نظر گستردگي و تنومندي باشد.
در زبان تركي وجوه فعلي با الحاق به فعل ، يك نقش مستقل بازي مي كنند و گويا نمي توان آنرا به عنوان يك فعل مشتقي و تركيبي درنظر گرفت. وجوه تركي بسيار متنوع است و مانند مباحث گذشته تنها براي اشاره به موارد مهم آن رضايت مي دهيم.

3ـ1: وجه خبري يا شهودي فعل
گوينده بلاواسطه انجام فعل را از جانب خود نقل مي كند. مي تواند در تمام زمانها (كه در درس آتي خواهيم گفت) بيآيند. مثلاً در ماضي استمراري داريم: «يازيرديم» و در ماضي بعيد هم داريم: «يازميشديم».

3ـ2: وجه نقلي (روايي ، غيرشهودي) فعل
برخلاف وجه خبري با واسطه و از زبان ديگري نقل مي شود و گويا گوينده قطعيتي درباره آن ندارد. در زمانهاي آينده در گذشته غيرقطعي نقلي ، ماضي بعيد و ... كاربرد دارد. مانند: يازميشام ، يازميش ايديم. اين وجه با تركيبات «ايميش» شناخته مي شود.

3ـ3: وجوه شك ، التزام ، تمنا ، آرزو ، تأكيد ، نصيحت ، امر در فعل
از نظر محتوا شبيه هم هستند و در ازمنه مختلف مي آيند: يازسييام ، يازسيميشام ، يازيم ، يازام

3ـ4: وجه استمراري فعل
تمام فعلهائي كه در آن حالت استمرار و تداوم وجود دارد ، وجه استمراري دارند. مانند: يازارديم ، يازيرديم ، يازار ايميشام ، يازماقدايديم ، يازماقدايام ، يازماقدايميشام

3ـ5: وجه شرطي فعل
در تمام زمانها وجه شرطي با نشانه «سا/سه» مي تواند بيآيد. مانند: يازسام ، يازديمسا ، يازميشامسا ، يازمالييامسا. در محاوره كمتر از حالتهاي اخير استفاده مي شود. گاهي از نشانه شرط فارسي «اگر» استفاده مي شود و حتي گاهي هم دو علامت استفاده مي شود. مانند: اگر آلسام! اگر يازديم ، كه اشتباه است.
نشانه شرط تركي ممكن است به اسم نيز اضافه شود. مانند: سو سرين سه منه وئر (اگر آب خنك است ، به من هم بده) ، يوخسا (اگرنه ، وگرنه) ، حسن سه قاپيني آچ (اگر حسن است ، در را باز كن)

3ـ6: وجه توانائي فعل
به كمك قعل كمكي «بيلمك» مي توان مفهوم توانائي را در فعل آورد. پيوند «آ/ا» به بن فعل چسبيده سپس تركيبات بيلمك در زمانها و اشخاص مختلف مي آيد. مانند: آتا بيلمه رم (نمي توانم رها كنم) ، باخا بيلمز (هرگز نمي تواند نگاه كند) ، يازا بيلنمه رم (نمي توانم بنويسم) ، يازا بيله جيميشم (نگو مي توانستم بنويسم ولي ننوشتم)

3ـ7: وجه استفهامي فعل
نشانه سئوال در تركي پيوند چهارگانه «مي» است كه در تركي آذربايجان رها شده است و تنها در اشعار مي توان آنرا ديد: آلدينمي (آيا گرفتي؟) ، گؤردونمۆ (آيا ديدي؟) ، يئدينمي (آيا خوردي؟). اين پيوند نيز در تمام ازمنه فعلي مي تواند بيآيد.

4: صفات فعلي
صفات فعلي از فعل ساخته مي شود و خصوصيات موصوف را كه فاعل و مفعول است ، بيان مي دارد.

4ـ1: حالت صفت فاعلي
از پيوستن «آن/ان» به بن فعلي ساخته مي شود و فاعل مي سازد: باخان (نگاه كننده) ، آلان (گيرنده) ، گئدن (رونده) ، يئين (خورنده).
جالب اين است كه در تركي مي توان از فعل منفي نيز صفت فاعلي ساخت: باخمايان (آنكه نگاه نمي كند) ، آلمايان (آنكه نمي گيرد) ، گئتمه ين (آنكه نمي رود) ، يئمه ين (آنكه نمي خورد).

4ـ2: حالت صفت مفعولي
به اشكال مختلفي ساخته مي شود كه در اينجا اشاره مي شود:
* بن فعل + ميش : باخميش (نگاه كرده شده) ، آلميش (گرفته شده) ، گئتميش (رفته) ، يئميش (خورده شده)
* بن فعل + ديقيم/ديگيم : باخديغيم (آنچه نگاهش كرده ام) ، آلديغيم (آنچه خريده ام) ، گئتديگيم (آنچه رفته ام) ، يئديگيم (آنچه خورده ام)
* بن فعل + آجاق/اجك : باخاجاق (نگاه كردني) ، آلاجاق (گرفتني) ، گئده جك (رفتني) ، يئيه جك (خوردني)
مورد اخير را نبايد با قعل آينده تركي اشتباه كنيم.

4ـ3: حالت وجوبي فعل
از تركيب بن فعل با «مالي/مه لي» به وجود مي آيد. مانند: باخمالي (قابل نگاه كردن ، آنچه بايد نگاه كرد) ، آلمالي (قابل گرفتن ، آنچه گرفتني است) ، گئتمه لي (قابل رفتن ، رفتني) ، يئمه لي (قابل خوردن ، خوردني)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 03:59 AM
درس هشتم : فعل (3)

گفتيم: فعل ، وقوع عمل يا رخداد حادثه در زمان معين است. معلوم مي شود كه زمان جزء اجتناب ناپذير زبان محسوب مي شود. به نظر مي رسد كه تمام زبانها داراي زمانهايي مثل هم بايد باشند و تنها ساختار آنها بخاطر اختلاف زبانها بايد متفاوت باشد ، درحاليكه اين حرف كاملاً صحيح نيست. در زبان تركي 46 نوع زمان در فعل وجود دارد كه آنرا در رديف زبانهاي غني و پرقدرت قرار مي دهد. شايد جدي نگيريم اگر گفته شود: زبان تركي زمانهائي دارد كه در ديگر زبانها مانند فارسي و عربي وجود ندارد. ولي اين واقعيت دارد. براي نمونه در تركي مي توان در گذشته به زبان آينده سخت گفت. در ديگر زبانها يا اين زمان وجود ندارد يا براي بيان آن بايد متوسل به جمله و شرح شوند.
پرداختن به تمام 46 زمان فعل در زبان تركي در اين مجال كوتاه ميسر نيست و علاقمندان براي تحقيق بيشتر به مراجع معتبر مراجعه نمايند. در اينجا تنها مي توانيم اهم ازمنه تركي را توضيح دهيم. دانشجويان عزيز با همين داشته ها و اندوخته ها مي توانند روي ديگر ازمنه تحقيق كنند.
جامعترين تقسيمبندي در زبان تركي همان زمانهاي گذشته (ماضي ، كئچميش) ، حال (ايندي) و آينده (مستقبل ، گله جك) مي باشد كه هر كدام از اين زمانها به بخشها و زيرمجموعه هاي مختلف تقسيم مي شوند كه عبارتند از:

الف ـ زمان گذشته (ماضي ، كئچميش)
الف ـ 1: ماضي ساده الف ـ 2: ماضي نقلي الف ـ 3: ماضي استمراري موقت الف ـ 4: ماضي استمراري دائم الف ـ 5: ماضي بعيذ

ب ـ زمان حال (ايندي)
ب ـ 1: حال ساده ب ـ 2: حال استمراري

ج ـ زمان آينده (مستقبل ، گله جك)
ج ـ 1: آينده خبري ج ـ 2: آينده التزامي ج ـ 3: آينده در گذشته خبري ج ـ 4: آينده در گذشته التزامي

در تمام انواع زبانهاي مذكور ، ابتدا ريشه فعل مي آيد ، سپس علامت يا پيوند زمانساز مي آيد و در نهايت ضمير شخصي نمايان مي شود. با علم به اين مسئله و با شناخت تقسيم بندي فوق ، به شرح تك تك آنها مي پردازيم:

الف ـ زمان گذشته (ماضي ، كئچميش)
وقوع فعل مربوط به زمان گذشته است اما از لحاظ دوري و نزديكي اين زمان به حال يا نقل قول مستقيم يا غيرمستقيم و يا تداوم و غيرمداومت آن به گروههاي زير تقسيم مي شود:

الف ـ 1: ماضي ساده
مربوط به گذشته است و قطعاً زمان آن به اتمام رسيده و گوينده مستقيماً وقوع آنرا خبر مي دهد. براي همين آنرا به نامهاي ماضي مطلق ، ماضي خبري و ماضي شهودي هم مي شناسيم. علامت آن در تركي ، پيوند چهارگانه «دي/4» است. مثلاً براي دوم شخص جمع از آلماق (گرفتن) ابتدا ريشه فعلي «آل» و سپس پيوند متناسب با آن يعني «ديْ» و نهايتاً ضمير شخصي دوم شخص جمع يعني «نيز» مي آيد و فعل «آلدينيز» بصورت ماضي ساده براي دوم شخص جمع تشكيل مي شود.
براي اينكه بتوانيم از هر چهار پيوند «دي/4» استفاده كنيم ، صرف كامل اين زمان را براي افعال «گئتمك ، آلماق ، اوچماق ، كؤچمك» انجام مي دهيم:
گئتمك : گئتديم ـ گئتدين ـ گئتدي = گئتديك ـ گئتدينيز ـ گئتديلر
آلماق : آلديْم ـ آلديْن ـ آلديْ = آلديْق ـ آلديْنيْز ـ آلديْلار
اوچماق : اوچدوم ـ اوچدون ـ اوچدو = اوچدوق ـ اوچدونوز ـ اوچدولار
كؤچمك : كؤچدۆم ـ كؤچدۆن ـ كؤچدۆ = كؤچدۆك ـ كؤچدۆنۆز ـ كؤچدۆلر
ô نكته: در گويش ميانه براي دوم شخص مفرد و جمع از ضماير شخصي «ون ـ وز» استفاده مي كنند و مي گويند: آلدون ، آلدوز ، گئتدون ، گوتدوز. در گويش تبريز ضمير شخصي اول شخص جمع را «وق» مي آورند: گئتدوخ ـ آلدوخ ـ باخدوخ
ô براي منفي كردن تمام افعال از جمله اين زمان ، پيوند منفي ساز دوگانه «ما/مه» را بعد از بن فعلي و قبل از ديگر پيوندها مي آوريم. مانند: گئتمه ديم ، آلماديْم ، اوچماديم ، كؤچمه ديم.
ô براي شرطي كردن اين زمان ، پيوند شرط ساز دوگانه «سا/سه» را در انتهاي فعل و بعد از ضمير شخصي مي آوريم. اين حالت از شرط در محاوره چندان متداول نيست. مانند: گئتديم سه ، آلديْمسا ، اوچدومسا ، كؤچدومسه

الف ـ 2: ماضي نقلي
هرچند مانند ماضي ساده مربوط به گذشته است اما يك تفاوت اساسي با آن دارد و آن اينكه گويا گوينده خود شاهد وقوع آن نيست و آنرا نقل مي كند. لذا قطعيت آن مانند ماضي ساده نيست و چه بسا اصلاً چنين فعلي انجام نگرفته باشد. پيوند مخصوص اين زمان «ميش/4» است. براي همان مثالها داريم:
گئتمك : گئتميشم ـ گئتميشسن ـ گئتميشدي = گئتميشيك ـ گئتميشسينيز ـ گئتميشلر
آلماق : آلميْشام ـ آلميْشسان ـ آلميْشديْ = آلميْشيْق ـ آلميْشسيْنيْز ـ آلميْشلار
اوچماق : اوچموشام ـ اوچموشسان ـ اوچموشدو = اوچموشوق ـ اوچموشسونوز ـ اوچموشلار
كؤچمك : كؤچمۆشم ـ كؤچمۆشسن ـ كؤچمۆشدۆ = كؤچمۆشۆك ـ كؤچمۆشسۆنۆز ـ كؤچمۆشلر
ô نكته: در گويش ميانه فقط براي اول شخص مفرد و جمع از پيوند «ميش» استفاده مي كنند و براي بقيه از پيوند «يب» استفاده مي كنند و مي گويند: گئتمك : گئتميشم ـ گئديبسن ـ گئديبدي = گئتميشيك ـ گئديبسيز ـ گئديبلر.
ô براي منفي كردن تمام افعال از جمله اين زمان ، پيوند منفي ساز دوگانه «ما/مه» را بعد از بن فعلي و قبل از ديگر پيوندها مي آوريم. مانند: گئتمه ميشم ، آلماميشام ، اوچماميشام ، كؤچمه ميشم.

الف ـ 3: ماضي استمراري موقت
اين فعل در زمان گذشته انجام گرفته و تداوم و استمرار داشته است. استمرار آن در يك محدوده زماني خاص بوده است. علامت آن پيوند «ايردي/4» است. براي نمونه:
گئتمك : گئديرديم ـ گئديردين ـ گئديردي = گئديرديك ـ گئديردينيز ـ گئديرديلر
آلماق : آليْرديْم ـ آليْرديْن ـ آليْرديْ = آليْرديْق ـ آليْرديْنيْز ـ آليْرديْلار
اوچماق : اوچوردوم ـ اوچوردون ـ اوچوردو = اوچوردوق ـ اوچوردونوز ـ اوچوردولار
كؤچمك : كؤچۆردۆم ـ كؤچۆردۆن ـ كؤچۆردۆ = كؤچۆردۆك ـ كؤچۆردۆنۆز ـ كؤچۆردۆلر
ô براي منفي كردن آن كافيست «ما/مه» را بعد از بن بيآوريم
الف ـ 4: ماضي استمراري دائم
اين فعل در زمان گذشته انجام گرفته و تداوم و استمرار داشته است. محدوده زماني آن مانند « ماضي استمراري موقت» كوتاه و موقتي نيست بلكه مربوط به تمام گذشته مي شود. يعني هميشه اين فعل به گذشته شامل و صادق بوده است. مانند اينكه از خصايص نيكوي شخصي بگوئيم كه اكنون پيش ما نيست و او هميشه اين خصوصيات را داشته است. اين زمان در فارسي وجود ندارد و براي هر دو نوع ماضي استمراري از يك حالت استفاده مي كنند. علامت آن پيوند دوگانه«اردي/2» است. براي نمونه:
گئتمك : گئدرديم ـ گئدردين ـ گئدردي = گئدرديك ـ گئدردينيز ـ گئدرديلر
آلماق : آلارديْم ـ آلارديْن ـ آلارديْ = آلارديْق ـ آلارديْنيز ـ آلارديْلار
اوچماق : اوچارديم ـ اوچاردين ـ اوچاردي = اوچارديق ـ اوچاردينيز ـ اوچارديلار
كؤچمك : كؤچرديم ـ كؤچردين ـ كؤچردي = كؤچرديك ـ كؤچردينيز ـ كؤچرديلر
ô نكته مهم در منفي سازي اين زمان است. در تركي براي نفي دائم از پيوند منفي ساز دائم «ماز/مز» استفاده مي كنند. براي همين سولماز يعني چيزي كه هرگز پژمرده نشود. لذا مي گوئيم: آلمازديم ـ آلمازدين ـ ... ، گئتمزديم ـ گئتمزدين ـ ...

الف ـ 5: ماضي بعيد
ماضي بعيد در گذشته دور انجام انجام گرفته و همان زمانها به اتمام رسيده است و ديگر اثري از آن نيست. كهنه ترين و ديرين ترين زمانها محسوب مي شود. نشانه آن پيوند «ميش ايدي» مي باشد:
گئتمك : گئتميش ايديم ـ گئتميش ايدين ـ گئتميش ايدي = گئتميش ايديك ـ گئتميش ايدينيز ـ گئتميش ايديلر
آلماق : آلميْش ايديم ـ آلميْش ايدين ـ آلميْش ايدي = آلميْش ايديك ـ آلميْش ايدينيز ـ آلميْش ايديلر
اوچماق : اوچموش ايديم ـ اوچموش ايدين ـ اوچموش ايدي = اوچموش ايديك ـ اوچموش ايدينيز ـ اوچموش ايديلر
كؤچمك : كؤچمۆش ايديم ـ كؤچمۆش ايدين ـ كؤچمۆش ايدي = كؤچمۆش ايديك ـ كؤچمۆش ايدين ـ كؤچمۆش ايديلر
ô «ايمك» مصدري قديمي است كه اكنون بكار نمي رود ولي صورتهاي مختلف آن مانند «ايدي» كاربرد دارد. نمي توانيم آنرا مطابق مصوتها تغيير دهيم و بگوئيم: كؤچموشودوك! آلميشيديق! هرچند بسيار متداول است ولي به نظر صحيح نيست. بهتر است بصورت مجزا بگوئيم: كؤچموش ايديك و آلميش ايديك.
ô براي منفي سازي مانند قبل عمل مي كنيم. مانند: آلماميش ايديم

ب ـ زمان حال (ايندي)
اين نوع افعال در زمان كنوني و حاضر انجام مي گيرد و ما واقف به آن هستيم. در دو نوع كاربرد دارد:

ب ـ 1: حال ساده
وقوع فعل در زمان حاضر است. علامت آن «اير/4» است:
گئتمك : گئديرم ـ گئديرسن ـ گئدير = گئديريك ـ گئديرسينيز ـ گئديرلر
آلماق : آليْرام ـ آليْرسان ـ آليْر = آليْريق ـ آليْرسينيز ـ آليْرلار
اوچماق : اوچورام ـ اوچورسان ـ اوچور = اوچوروق ـ اوچورسونوز ـ اوچورلار
كؤچمك : كؤچۆرم ـ كؤچۆرسن ـ كؤچۆر = كؤچۆروك ـ كؤچۆرسونوز ـ كؤچۆرلر
ô در مورد منفي سازي اين زمان در اصل بايد «ما/مه» را به انتهاي بن فعلي بيافزائيم و بگوئيم: گئتمه ييرم ، آلماييرام ، كؤچمه ييرم. هرچند در زبان ادبي اينگونه صحبت كردن و نوشتن بسيار شيرين و پسنديده است اما بنا به تسهيل مي توان گئتميرم ، آلميرام ، كؤچمورم و ... هم به كار برد.
ô در گويش ميانه غالباً حرف «ر» از پيوند «اير» در دوم شخص فرد و جمع حذف شده و در سوم شخص جمع به هم مخرج خود «ل» تبديل مي شود: گئديسن ، گئديسيز ، گئديللر


ب ـ 2: حال استمراري
در اين زمان ، فعل بصورت استمرار و مداوم در حال انجام در زمان حاضر است. آغاز شده ولي پايان نيافته است. براي ساختن اين نوع زمان بعد از بن فعل ، نشانه مصدري ، سپس پيوند دوگانه «دا/ده» و در نهايت ضمير شخصي مي آيد. مانند: گۆللر چيچكلنمكده دير ، هاوا آچماقدا دير ، حسن گئتمكده دير. براي چهار فعل قبلي داريم:
گئتمك : گئتمكده يم ـ گئتمكده سن ـ گئتمكده دير = گئتمكده ييك ـ گئتمكده سينيز ـ گئتمكده ديرلر
آلماق : آلماقدايام ـ آلماقداسان ـ آلماقدادير = آلماقداييق ـ آلماقداسينيز ـ آلماقداديرلار
اوچماق : اوچماقدايام ـ اوچماقداسان ـ اوچماقدادير = اوچماقداييق ـ اوچماقداسينيز ـ اوچماقداديرلار
كؤچمك : كؤچمكده يم ـ كؤچمكده سن ـ كؤچمكده دير = كؤچمكده ييك ـ كؤچمكده سينيز ـ كؤچمكده ديرلر
ô براي منفي سازي اين زمان باز پيوند منفي ساز «ما/مه» را بعد از بن اصلي مي آوريم. مانند: كؤچمه مكده يم ، آلماماقدايام
ô در گويش ميانه مانند ديگر گويشها بجاي «دير» در سوم شخص مفرد و جمع از «دي» استفاده مي شود. اين حالت حتي در زبان ادبي و نوشتاري هم نفوذ كرده است و صحيح است.

ج ـ زمان آينده (مستقبل ، گله جك)
وقوع اين فعل فعلاً صورت نگرفته و در آينده انجام مي گيرد. از نظر اينكه از وقوع آن در آينده مطمئن باشيم يا نه ، از نظر اينكه هميشگي باشد يا در محدوده زماني خاص صادق باشد ، تقسيمبندي متنوعي دارد. از طرفي در زبان تركي نوعي آينده وجود دارد كه مربوط به گذشته است. ذيلاً به شرح آنها مي پردازيم:

ج ـ 1: آينده خبري (قطعي)
وقوع فعل در آينده ، قطعي است و گوينده با اطمينان به وقوع آن سخن مي گويد. نشان آن در تركي پيوند دوگانه «آجاق/اجك» است. براي چهار فعل قبلي باز در اين زمان شروع به صرف مي كنيم:
گئتمك : گئده جه يم ـ گئده جكسن ـ گئده جك = گئده جه ييك ـ گئده جكسينيز ـ گئده جكلر
آلماق : آلاجاغام ـ آلاجاقسان ـ آلاجاق = آلاجاييق ـ آلاجاقسينيز ـ آلاجاقلار
اوچماق : اوچاجاغام ـ اوچاجاقسان ـ اوچاجاق = اوچاجاييق ـ اوچاجاقسينيز ـ اوچاجاقلار
كؤچمك : كؤچه جه يم ـ كؤچه جكسن ـ كؤچه جك = كؤچه جه ييك ـ كؤچه جكسينيز ـ كؤچه جكلر
ô با توجه به اينكه كاف و قاف اگر بين دو مصوت بيافتند به ترتيب به «گ ـ ي» و «غ» تبديل مي شوند ، تغييرات صوتي فوق را ديديم. مثلاً بايد «گئده جه كم» مي شد كه به « گئده جه گم» و « گئده جه يم» تبديل شد كه هر دو صحيح است.
ô براي منفي سازي نيز از پيوند دوگانه «ما/مه» پس از بن اصلي فعل اقدام مي كنيم. منتها بخاطر تلاقي دو مصوت مشابه «آ» يا «ا» مجبوريم از يك تبديل «ي» در ميان آنها كمك بگيريم. مانند: گئتمه يه جه گم ، آلماياجاغام
ô در گويش ميانه در اول شخص مفرد و جمع ، بيشتر تمايل دارند از پيوند تحريفي «آجي/اجي» بصورت آلاجييام ، گئده جييم ، كؤچه جييك استفاده كنند.

ج ـ 2: آينده التزامي (غيرقطعي)
وقوع اين فعل در آينده مانند آينده خبري ، قطعي نيست و گويا در اصطراب هستيم كه اين فعل انجام مي گيرد يا نه؟ علامت آن در تركي «آر/ار» است. مانند:
گئتمك : گئده رم ـ گئده رسن ـ گئده ر = گئده ريك ـ گئده رسينيز ـ گئده رلر
آلماق : آلارام ـ آلارسان ـ آلار = آلاريق ـ آلارسينيز ـ آلارلار
اوچماق : اوچارام ـ اوچارسان ـ اوچار = اوچاريق ـ اوچارسينيز ـ اوچارلار
كؤچمك : كؤچه رم ـ كؤچه رسن ـ كؤچه ر = كؤچه ريك ـ كؤچه رسينيز ـ كؤچه رلر
ô در گويش ميانه مانند شهرهاي ديگر «ر» قبل از «ل» را با «ل» ادغام مي كنند و مي گويند: گئدللر

ج ـ 3: آينده در گذشته خبري
خود را به زمان گذشته مي بريم و درباره آينده اي صحبت مي كنيم كه اكنون وقوع يافته ولي در آن زمان وقوع نيافته بود. صحبت از آينده در زمان گذشته بصورت قطعي و انجام گرفته است. خود دو نوع است:

ج ـ 3 ـ 1: آينده در گذشته خبري قطعي
گوينده آنرا از جانب خود و بدون واسطه مي گويد. نشان آن در تركي آوردن تركيبات «ايمك» بعد از نشان آينده «جاق/جك» است. براي نمونه آلاجاق ايدين (بايستي مي خريدي ولي نخريدي):
گئتمك : گئده جك ايديم ـ گئده جك ايدين ـ گئده جك ايدي = گئده جك ايديك ـ گئده جك ايدينيز ـ گئده جك ايديلر
آلماق : آلاجاق ايديم ـ آلاجاق ايدين ـ آلاجاق ايدي = آلاجاق ايديك ـ آلاجاق ايدينيز ـ آلاجاق ايديلر
اوچماق : اوچاجاق ايديم ـ اوچاجاق ايدين ـ اوچاجاق ايدي = اوچاجاق ايديك ـ اوچاجاق ايدينيز ـ اوچاجاق ايديلر
كؤچمك : كؤچه جك ايديم ـ كؤچه جك ايدين ـ كؤچه جك ايدي = كؤچه جك ايديك ـ كؤچه جك ايدينيز ـ كؤچه جك ايديلر
ô در گويش ميانه مانند ديگر شهرها دوست دارند اين دو پيوند «جاق/2» و «ايمك» را ادغام كنند و بگويند: آلاجاغيديم ـ آلاجاغيدين و ... . با توجه به اينكه «آجاق» را هم «آجي» مي گويند ، لذا مي شود: آلاجئيديم ، اوچاجئيديم

ج ـ 3 ـ 2: آينده در گذشته خبري روائي
مانند قبل است با اين تفاوت كه گوينده از وقوع آن اطمينان ندارد. در اينجا بجاي تركيبات «ايمك» از «ايميش» استفاده مي شود. مانند:
گئتمك : گئده جك ايميشم ـ گئده جك ايميشسن ـ گئده جك ايميش = گئده جك ايميشيك ـ گئده جك ايميشسينيز ـ گئده جك ايميشلر
آلماق : آلاجاق ايميشم ـ آلاجاق ايميشسن ـ آلاجاق ايميش = آلاجاق ايميشيك ـ آلاجاق ايميشسينيز ـ آلاجاق ايميشلر
اوچماق : اوچاجاق ايميشم ـ اوچاجاق ايميشسن ـ اوچاجاق ايميش = اوچاجاق ايميشيك ـ اوچاجاق ايميشسينيز ـ اوچاجاق ايميشلر
كؤچمك : كؤچه جك ايميشم ـ كؤچه جك ايميشسن ـ كؤچه جك ايميش = كؤچه جك ايميشيك ـ كؤچه جك ايميشسينيز ـ كؤچه جك ايميشلر
ô ديده مي شود كه حتي در زبان ادبي و نوشتاري «ايميش» را متناسب با ريشه ، ثقيل مي كنند ، مانند: آلاجاق ايمشام. اين اشتباه جا افتاده و ديگر در زبان نوشتاري هم آنرا پذيرفته ايم.

ج ـ 4: آينده در گذشته التزامي
فرق اين زمان با آينده در گذشته خبري در ابهام و ترديدي است كه در ذات آن وجود دارد. باز در دو صوررت قطعي و روائي است و با پيوند آينده التزامي ساخته مي شود:

ج ـ 4 ـ 1: آينده در گذشته التزامي خبري
گئتمك : گئدر ايديم ـ گئدر ايدين ـ گئدر ايدي = گئدر ايديك ـ گئدر ايدينيز ـ گئدر ايديلر
آلماق : آلار ايديم ـ آلار ايدين ـ آلار ايدي = آلار ايديك ـ آلار ايدينيز ـ آلار ايديلر
اوچماق : اوچار ايديم ـ اوچار ايدين ـ اوچار ايدي = اوچار ايديك ـ اوچار ايدينيز ـ اوچار ايديلر
كؤچمك : كؤچر ايديم ـ كؤچر ايدين ـ كؤچر ايدي = كؤچر ايديك ـ كؤچر ايدينيز ـ كؤچر ايديلر

ج ـ 4 ـ 2: آينده در گذشته التزامي روائي
گئتمك : گئدر ايميشم ـ گئدر ايميشسن ـ گئدر ايميش = گئدر ايميشيك ـ گئدر ايميشسينز ـ گئدر ايميشلر
آلماق : آلار ايميشم ـ آلار ايميشسن ـ آلار ايميش = آلار ايميشيك ـ آلار ايميشسينيز ـ آلار ايميشلر
اوچماق : اوچار ايميشم ـ اوچار ايميشسن ـ اوچار ايميش = اوچار ايميشيك ـ اوچار ايميشسينيز ـ اوچار ايميشلر
كؤچمك : كؤچر ايميشم ـ كؤچر ايميشسن ـ كؤچر ايميش = كؤچر ايميشيك ـ كؤچر ايميشسينيز ـ كؤچر ايميشلر
صورت منفي آن با پيوند «ماز/مز» ساخته مي شود.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 04:00 AM
درس نهم : اسم آموزش زبان ترکی آزربایجانی

اگر هشت درس گذشته را خوب فرا گرفته ايد ، نيمي از ترم را مسلط هستيد و از اين جلسه وارد نيم ترم دوم مي شويم. مبحث امروز ما اسم در زبان تركي است.
اسم نيز مانند فعل ساختارهاي گوناگون دارد و از چند زاويه مي توان بدان نگاه كرد. در ادامه اسم را از اين منظرها مورد بررسي قرار مي دهيم:

الف ـ اسم از نظر ساخت
اسم نيز مانند فعل ممكن است ساده ، مشتق و مركب باشد. تعاريف مانند همان تعاريف فعل است اما با ساختار متفاوت:

الف ـ 1: اسم ساده:
غيرقابل تجزيه بوده و به اجزاي كوچكتر تبديل نمي شود. مانند: آي ، گون ، يئر ‏، گؤي ، سو
اين نوع اسم غالباً تك هجائي است و اگر اسمي ساده و دو هجائي باشد ، احتمال وجود دارد كه ما در شناخت ريشه آن ناآگاه باشيم. مثلاً به نظر مي رسد اسم «الك» ساده و غيرقابل تجزيه باشد درحاليكه دو مرتبه مي تواند تجزيه گردد. يكبار با تبديل شدن به فعل اله(مك) و يكبار با تبديل شدن به ريشه تك هجائي «ال» (دست). اما هستند اسمهائي كه دوهجائي هستند و ما درباره ريشه اصلي آنها به قطعيت نرسيده ايم. مانند: آغاج ، اولدوز ، بولود.

الف ـ 2: اسم مشتق:
مانند فعل مشتق مي توان اسم مشتق ساخت. اسم مشتق از روي اسم يا فعل ساخته مي شود و تركيبات متنوعي ايجاد مي كند كه مفاهيم گسترده تري به خود مي گيرد و با نقشهاي مختلف و معاني متنوع ظاهر مي شود. قطعاً در كنار ريشه اي به نام اسم يا فعل ، پيوندهائي هم وجود دارند كه با تركيب شدن روي ريشه بتوانند اسمهاي جديد توليد كنند. در ادامه ايجاد اسم مشتق از روي دو نوع بن اسمي و فعلي را برايتان مي گوئيم:

الف ـ 2ـ1: بن اسمي
پيوندهاي زيادي وجود دارند كه با چسبيدن به انتهاي اسم مي توانند اسم جديد ايجاد كنند. به ده مورد از اين نوع پيوندهاي معروف اشاره مي كنيم:
جا/جه(چا/چه): آزجا ، قاراجا ، بالاجا ، قيزيلجا ، قارينجا (قاريشقا) ، منجه ، گؤيجه ، توركجه
جاق/جك(چاق/چك): الجك ، ديلچك ، تومانچاق ، اويونجاق ، قولچاق
جي/4 (چي/4): ايشچي ، ديشچي ، سوتچو ، آليجي ، وئريجي ، گوموشچو
جيل/4(چيل/4): آدامجيل ، اؤلومجول ، يئييمجيل ، اورتانجيل
داش/دش: ديلداش ، قارداش ، يولداش ، آداش ، اكدش ، چاغداش
راق/رك: اوجاراق ، آزاراق ، قاراراق ، آغراق ، ساريراق
لاق/لك: باتلاق ، چايلاق ، قيشلاق ، يايلاق ، دوزلاق ، ديشلك
لي/4: باشلي ، وارلي ، كارلي ، پوللو ، گونلو ، اوغوللو
ليق/4: يايليق ، ائوليك ، بايرامليق ، دامازليق ، سودلوك ، باشليق
مان/من: آيمان ، توركمن ، قاهرامان ، دوزمان ، قوجامان

الف ـ 2ـ2: بن فعلي
پيوندهاي چسبيده به انتهاي فعل و به وجود آورنده اسم جديد نيز بسيار متنوع هستند و در اينجا به ده مورد از متداولترين آنها اشاره مي كنيم:
آ/ا: آغا ، يارا ، دره ، اؤته
آر/ار: آچار ، ياشار ، يئتر ، دؤنر ، يانار
آق/اك: ياتاق ، اوتوراق ، قوناق ، كؤمك ، الك
يق/4: قاتيق ، قاييق ، يونوق ، بيشيك ، سؤنوك
يم/4: يئييم ، ايچيم ، گؤروم ، قورتوم ، دؤزوم
آن/ان: آلان ، وئرن ، گئدن ، قاچان ، ايچن
ينج/4: ياپينج ، قيسقينج ، قارينج ، قاخينج ، قيلينج
يش/4: باخيش ، گؤروش ، ياغيش ، تانيش ، قارقيشپ
اي/4:قالي ، يازي ، سورو ، اؤرتو ، قورو
ين/4: اكين ، اويون ، دوگون ، بورون ، يارين

الف ـ 3: اسم مركب
اسم مركب كاربرد زيادي در ادبيات دارد و بدون آن نمي توان منظور خود را رساند. تنوع آنها بسيار زياد است. اسم مركب در تركي ممكن است بدون دخالت واسطه اي ، از تركيب اسم با اسم ديگر به وجود آيد ، ممكن است يك پيوند يا علامت به كمك آنها بيآيد و گاهي ممكن است دو علامت اين وظيفه را برعهده داشته باشند. توجه شود كه در اينجا منظور از اسم بصورت عام شامل اسم خاص ، صفت و ... است.

الف ـ 3ـ1: تركيب دو اسم بدون پيوند
درحالتيكه تركيب دو اسم فارغ از حضور هيج پيوندي است ، ممكن است اسم اول يا دوم ، اسم خاص باشد يا صفت و يا حتي عدد و ضمير. براي نمونه به مثالهاي زير دقت كنيد. ضمناً دقت كنيد كه يكي از آنها ممكن است اسم خاص ، صفت ، عدد يا ضمير باشد:
تاختا قاپي ، قيزيل توپراق ، آلچاق آدام ، مين بير ناغيل ، بو قيز ، آخان سو ، ايستي گون ، كور كيشي ، ايستي سويوق ، داغ داش

الف ـ 3ـ2: تركيب دو اسم همراه با يك پيوند
با مشخصات مورد قبل است با اين تفاوت كه يكي از اجزاي آن داراي پيوند است. مانند:
گئجه قوشو ، بازار آدامي ، قويون سوتو ، قوزو گؤزو ، ائو اوشاغي ، آلما آغاجي ، كامپيوتر ميزي ، اوتاق فرشي.
در مثالهاي فوق ديده مي شود كه انتهاي اسم دوم به مصوت ختم نمي شود. اگر چنين باشد ، براي راحتي تلفظ حرف «س» قبل از پيوند «ي/4» مي آيد. مانند: ائشيك قاپيسي.
گاهي صفت سپس اسم مي آيد. مانند: آنلاقلي آدام ، پولسوز كيشي ، ميانالي دانشجو ، يارالي رزمنده.
گاهي هم يك اسم در انتهاي مصدر مي آيد. مانند: گؤرمك اشتياغي ، قالماق فيكري ، آلماق نظري.

الف ـ 3ـ3: تركيب دو اسم همراه با دو پيوند
در اين نوع تركيب هر دو جزء داراي پيوند هستند و معاني و مفاهيم جديد عرضه مي كنند. مانند:
ائوين قيزي ، ائلين داياغي ، آدامين آنلاغي ، ميانانين مسئوللاري.

ب ـ تقسيم بندي اسم از نظر مفهومي
از اين منظر هم مي توان به اسم نگاه كرد و به انواع زير رسيد:

ب ـ 1: عام و خاص
اسم خاص مانند آيلين ، ميانا ، سينيق كؤپرو ، قافلانتي و ... كه به يك شخص ، شئي يا مكان خاص دلالت مي كنند ، اسم خاص نام دارند. در مقابل اسمهائي چون ائو ، آغاج ، آدام ، شهر و ... كه دقيقاً مشخص نمي كند به چه كسي يا چه چيزي دلالت مي كند ، عام هستند.

ب ـ 2: مجرد و غيرمجرد
اسمهائي مانند پيسليك ، آجيق ، آج ، قارا و ... كه قابل لمس و درك نيستند ، مجردند. در مقابل اسمهائي چون كامپيوتر ، كيتاب ، قيچ ، ال و ... كه قابل لمس و درك هستند ، غيرمجرد ناميده مي شوند.

ب ـ 3: مفرد و جمع
اسمهائي مانند كيتاب ، آغاج ، اوشاق ، كيشي ، خانيم و ... كه به يك چيز يا شخص دلالت مي كنند ، اسم مفردند. اما اسمهائي چون كيتابلار، آغاجلار ، اوشاقلار ، كيشيلر ، خانيملار و ... كه به بيش از يك نفر دلالت دارند ، اسم جمع ناميده مي شوند.
دو نكته در اين قسمت لازم به اشاره است. يكي آنكه بعضي اسمها ذاتاً جمع هستند ولي نشانه جمع «لار/لر» ندارند ، مانند: فوشون ، اولوس(مردم) ، ائل و ... . در جمله براي چنين اسمهائي فعل مفرد مي آوريم. نكته دوم آنكه در تركي كهن نشانه هاي جمع ديگري مانند «يز/4» وجود داشت كه اكنون تنها چند اسم جمع از آن به يادگار مانده است و از خود پيوند «يز/4» استفاده اي نمي كنيم. مانند: دنيز ، بيز ، سيز ، اوغوز و ... . اينها هم ذاتاً اسم جمع هستند ولي در جمله در نقش اسم مفرد استفاده مي شوند.

ج ـ تقسيم بندي نحوي اسم
پس از سازه شناسي اسم ، سراغ نقش آن در جمله مي رويم. اسم در جمله شش حالت مي تواند به خود بگيرد. اين حالات شش گانه اسم عبارتند از:
مسنداليه (چه كسي؟ چه چيزي؟) بدون پيوند. مانند: من گلديم ، سن آلدين
مالكيت (مال چه كسي؟ متعلق به چه چيزي؟ مال كجا؟) همراه با ضمير ملكي. مانند: سنين آنان ، منيم كيتابيم ، بيزيم مياناميز.
مفعول به (چه كسي را؟ چه چيزي را؟) ، با پيوند چهارگانه «ي». مانند: مني آپاردي ، كيتابي اوخودو ، سويو ايچدي ، علي ني گؤردوم.
مفعول فيه (در چه كسي؟ در چه چيزي؟ در كجا؟) ، با پيوند دوگانه «دا». مانند: دامدا ، شهرده ، ائوده ، حسن ده ، اوشاقليقدا.
مفعول اليه (به چه كسي؟ به چه چيزي؟ به كجا؟) ، با پيوند دو گانه «ا». مانند: آغاجا چيخديم ، ائشيگه گئتديم ، اوتاغا گيرديم ، علي يه وئرديم.
مفعول عنه (از چه كسي؟ از چه چيزي؟ از كجا؟) ، با پيوند دوگانه «دان». مانند: آغاجدان ، ائشيكدن ، اوتاقدان ، علي دن

R.F.A
Sunday 05 September 10, 04:00 AM
درس دهم : صفت


صفت در زبان تركي قبل از اسم آمده و اسم را به شنونده مي شناساند. اگر قيد وابسته به فعل است ، صفت نيز وابسته به اسم است و معنا و مفهوم آن همراه با اسم تكميل مي شود.


صفت در تركي مانند اسم داراي سه ساختار متفاوت است: صفت ساده ، مشتقي و مركب. كه در ادامه به شرح آن مي پردازيم: 1ـ ساختار صفت در تركي


ابن نوع صفت كلماتي هستند كه ذاتاً صفت هستند ، مانند: پيس ، ياش ، آغ. 1ـ الف: صفت ساده
تقريباً تمام صفات ساده تركي تك هجائي هستند. احتمال وجود دارد كه صفات ساده دو هجائي داراي بن هستند و به تك هجا ختم مي شوند. مانند «ياشيل» كه احتمالاً از «ياش» گرفته شده است. يا «قيسسا» كه در اصل «قيتسا» از مصدر «قيتماق» (بريدن) مي باشد. به هرحال چون روي ريشه اين نوع صفات قطعيت وجود ندارد ، آنها را ساده محسوب مي كنيم.


همانطور كه در مبحث اسم و پيوندها گفتيم ، منظور از اسم ، بصورت عام شامل اسم ، صفت ، ضمير ، عدد و ... است. لذا صفت نيز مي تواند از چسبيدن پيوندها به انتهاي اسم ، عدد ، ريشه فعلي و ... ساخته شود كه با مراجعه به آن مباحث مي توان صفتهاي مشتقي يا پيوندي را از بقيه متمايز كرد و ديگر نيازي به اطاله كلام در اينجا نيست. 1ـ ب: صفت مشتقي
در اينجا براي نمونه به چند مورد اشاره مي كنيم:
از جمله صفاتي كه از بن فعلي ساخته مي شد: سورگون ، دورغون ، يازيچي ، قيزاريق ، دونما
از جمله صفاتي كه از بن اسمي ساخته مي شد: دادلي ، يوخولو ، يوخوسوز ، بوغازجيل


صفت مركب نيز مانند اسم مركب مي تواند با تركيبي از صفت ، اسم ، عدد و ... ساخته شود. با مراجعه به مبحث اسم و ساختار اسم مركب ، اين منظور را راحتتر تفهيم مي شويد. حالات مختلف اين نوع صفت را در مثالهاي زير تشخيص دهيد: 1ـ ج: صفت مركب
آجلي ـ توخلو ، آدلي ـ سانلي ، قيرميزي دون ، قارا چادير ، قارا باش كيشي ، آلچاق كيشي ، بوينوزلو كئچي ، اوجا ـ اوجا ، قيشقيرا ـ قيشقيرا ، بالا ـ بالا ، قارني توخ آدام ، گؤزو توخ آدام ، بير قيچلي كيشي ، بئش ايلليك يولداش ، بئش طبقه ليك آپارتمان


درجات صفات در تركي امري استثنائي و منحصر بفرد است. هيچ زباني از نظر درجات صفات داراي گستردگي و تنوع به اندازه زبان تركي نيست. اولاً در اين زبان به جاي سه درجه صفت عادي ، برتر و برترين ، پنج درجه صفت داريم. ثانياً به جاي يك نوع ساختار براي هر كدام ، چندين پيوند براي نشان دادن هر درجه وجود دارد. در ادامه و با مقايسه آن با صفات زبان فارسي ، به عمق اين موضوع پي خواهيم برد. 2ـ درجات صفات در تركي


اين نوع صفت ، ذاتاً صفت است و مقايسه اي بين دو يا چند موضوع صورت نمي گيرد. مانند: گؤزل ، اوجا ، آلچاق ، كؤك ، آريق ، آغ ، قارا ، پولسوز 2ـ الف: صفت عادي (آنا صفت)


براي مقايسه دو چيز در زبان تركي بعد از صفت از پيوند دوگانه «راق/رك» و گاهي از پيوند چهارگانه «لي» استفاده مي كنند. مانند: ياخشيراق (بهتر) ، اوجاراق (بلندتر) ، گوده رك (كوتاهتر) ، چوخلو (بيشتر) ، وارلي (پولدارتر) ، خئيلي (زيادتر). 2ـ ب: صفت برتر يا قياسي (توتوشدورما صفتي)


در تركي نوشتاري با آوردن «ان» قبل از صفت مفهوم برترين را به صفت مي دهيم. مانند: ان ياخشي (بهترين) ، ان آلچاق (كوتاهترين) ، ان اوجا (بلندترين) ، ان پوتا (چاقترين). 2ـ ج: صفت تفضيلي يا برترين (اوستونلوك صفتي)
در تركي محاوره بجاي «ان» از «لاپ» استفاده مي شود. مانند: لاپ ياخشي ، لاپ اوجا ، لاپ آلچاق ، لاپ پوتا.


اين صفت مخصوص زبان تركي است. در زبان فارسي صفت تفضيلي يا برترين نمي تواند درجه آن صفت را بطور مطلق نشان دهد. فرض كنيد بلندترين قد دانش آموزي در يك دبيرستان هزار نفري 147 سانتيمتر است. آيا صفت «بلندقدترين» شايسته او هست؟ آيا با شنيدن صفت «زيباترين» واقعاً خيالمان راحت مي شود كه هيچ كم و كسري ندارد يا شايد در مقايسه با ديگران زيبا است و اگر ما ببينيم شايد زشت هم باشد؟ اين مشكل در زبان تركي بوسيله صفت مطلق حل مي شود و وقتي با اين درجه ، صفتي را تعريف مي كنيم ، متوجه مي شويم كه آن موضوع ذاتاً داراي آن صفت است و قياسي صورت نمي گيرد. گاهي اين درجه از صفت را در تركي حالت مبالغه و شدت نيز تعريف مي كنند. 2ـ د: صفت مطلق
براي ساختن اين درجه از صفت ، يكي از حروف «م ـ پ» را به انتهاي هجاي اول اضافه كرده و اين تركيب را قبل از همان صفت مي آوريم(اگر انتهاي هجاي اول داراي حرف صدادار نيست ، بجاي همان حرف يكي از اين دو حرف را قرار مي دهيم). مثلاً براي ساختن صفت مطلق براي صفت «قارا» (سياه) ، به انتهاي هجاي اول آن (قا) ، حرف «پ» را اضافه مي كنيم و تركيب «قاپ» را قبل از همان صفت (قارا) مي آوريم كه مي شود: قاپ قارا (سياه مطلق). به همين ترتيب مي بينيم: يام ياشيل ، گؤم گؤي ، گؤپ گؤزل ، آپ آغ (آغ آپ آغ) ، دوم دورو ، بوم بوز ، ايپ ايستي ، سوپ سويوق ، ساپ ساري ، قيپ قيرميزي ، سپ سرين ، بوم بوش.


همان مشكلي كه در بيان صفت برترين در زبان فارسي داشتيم ، در بيان صفت خفيف و كم نيز وجود دارد. چطور مي توان خفيف بودن اندازه رنگ ، قد ، دما ، ديوانگي ، قدبلندي ، كوتاه قدي و ... را بيان كرد. در زبان تركي بيش از ده ساختار براي به وجود آوردن چنين صفتي و بيان منظور خود وجود دارد كه به چند نمونه در اينجا اشاره مي شود: 2ـ ر: صفت خفيف
ايمتيل/4: ساريمتيل (مايل به زرد ، زرد خفيف) ، گؤيومتول (آبي كمرنگ ، آنچه متمايل به رنگ آبي باشد) ، قارامتيل (متمايل به سياهي)
سوو: اوزون سوو (كمي بلند ، متمايل به بلندي) ، دلي سوو (متمايل به ديوانگي ، كمي ديوانه)
شين: قاراشين (متمايل به سياهي) ، آغشين (متمايل به سفيدي)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 07:50 PM
درس یازدهم : قيد
ـ تعريف قيد

همانطور كه در درس قبلي ديديم ، صفت در زبان تركي قبل از اسم آمده و آنرا توصيف مي كند. قيد نيز قبل از فعل مي آيد و فعل را توصيف مي كند. توصيف فعل بوسيله قيد ممكن است مربوط به زمان ، كيفيت ، نحوه ، چگونگي وقوع آن باشد.
اگر در «نازلي بالا» ، صفت «نازلي» توصيفي از اسم «بالا» مي كند ، در «يئيين قاچير» نيز «يئيين» نقش قيد را به خود گرفته و چگونگي انجام فعل را مي رساند. همانطور كه قيد «ياواش» خلاف اين حالت را مي تواند براي اين فعل نشان دهد ، بصورت: «ياواش قاچير».
گاهي يك كلمه بسته به نحوه استفاده در جمله ممكن است هم صفت باشد و هم قيد. يعني ممكن است هم همراه اسم بيآيد و هم همراه فعل. براي نمونه «آلچاق» در «آلچاق آغاج» نقش صفت را به خود مي گيرد اما در «آلچاق دانيشيردي» داراي وظيفه قيدي است. پس بطور مطلق نمي توان مرزي براي صفات و قيود قائل شد.

2 ـ انواع قيد از نظر معنا
1ـ2: قيد سبب (پاسخ به سئوالات چرا ، به چه دليل و ...)
«آجليقدان» اوزو آغارميش ايدي

2ـ2: قيد كيفيت (بيان نحوه وقوع فعل)
آلچاق دانيشماق ، يئيين قاچماق ، حيرصلي باخماق

3ـ2: قيد مكان
اوزاق گئتدي ، ياخين گلدي ، اوجايا چيخدي ، گئري گئتدي ، ايره لي گلدي

4ـ2: قيد زمان
بويون گلديم ، هاچان گلدين ، ايندي گئتدي ، باياق گؤردوم

5ـ2: قيد مقدار
آزجا وئر ، آز آز ايچ ، آووججا سو ايچديم

3 ـ انواع قيد از نظر ساختار
1ـ3: قيود ساده ، كه ذاتاً قيد هستند.
مانند: ائرته ، گئري ، ايره لي ، باياق ، بري ، ايندي ، آشاغي ، يوخاري

2ـ3: قيود مشتقي ، كه با تركيب يك پيوند به قيد تبديل مي شوند اما در هرصورت يك كلمه محسوب مي شوند. به نمونه هاي زير و پيوندهاي تركيبي دقت كنيد:
آزجا ، بالاجا ، آستاجا
ال ايله ، آياقلا ، باش ايله ، ديل ايله ، ناز ايله ، سنينله
اينديليك ، بئله ليك ، گئجه ليك
صاباحدان ، گئجه دن ، چوخدان ، پولسوزلوقدان ، هردن
گونده ، آيدا ، ايلده

3ـ3: قيود مركب
كه خود انواع مختلفي دارند:
1ـ3ـ3: تكراري: ياواش ـ ياواش ، آز ـ آز ، چوخ ـ چوخ ، گئج ـ گئج ، بير ـ بير

2ـ3ـ3: تكراري با وساطت به/با
بير به بير ، گون به گون ، آي با آي ، گوچه به گوچه ، تاي با تاي

3ـ3ـ3: همراهي دو مترادف
يورغون ـ آرغين ، قالين ـ قاييم ، سس ـ سمير

4ـ3ـ3: همراهي دو متضاد
گئجه ـ گوندوز ، آلچاق ـ اوجا ، آزـ چوخ




















hayatta bir yol çizəcəksin çizdiğin yollardan birini seçəcəksin seçtiğin yolda ölüm bilə olsa səlam verip geçəcəksin


ßєи уσℓυмυ ѕєçтιм уα ѕєи уα öℓüм






dedilər sanki mənə PAN TÜRKƏM...mən dedim səhv eləmə XAN TÜRKƏM




elimin düşməninə OX SÜNGÜ...elimin dostuna mən CAN TÜRKƏM
şanlı tarixim olup geçmişdə...eliyən dünyani HEYRAN TÜRKƏM




mənə can can diyənə CAN TÜRKƏM...mənə qan qan diyənə QAN TÜRKƏM

R.F.A
Sunday 05 September 10, 07:50 PM
درس دوازدهم : ادات


ادات (ياراقلار) نقش ارتباطي بين ديگر اجزاي جمله را دارند. ادات حتي اگر از جمله حذف شوند ، خللي به كليت جمله وارد نمي شود و مفهوم كلي جمله كماكان استنباط مي شود. ادات نه مانند پيوندها بي معني هستند و نه مانند واژه هاي مستقل داراي معنا و مفهوم مستقل هستند. هرچند مي توان معنا و وظيفه ادات را خارج از جمله استنباط كرد ولي آنها در كنار ديگر اجزاي جمله نقش خود را مي توانند ايفا كنند.
تقسيمات ادات بسيار گسترده و متنوع است و در اينجا به تعدادي از اهم ادات اشاره مي كنيم. بحثي در اين ارتباط نيز در بخش فولكلور شهرستان ميانه داشتيم كه هم در كتاب موجود است و هم در سايت ميانه.

- ادات شدت و تأكيد: داها ، باري ، آخي ، ها ، لاپ ، آرتيق
نمونه: داها بوندان گؤزل اولماز ، لاپ اوجوزو بو ايدي

- ادات دقت : ائله ، بئله ، جه/جا ، اينديجه
نمونه:ائله بوجور ياز ، بئله دانيش

- ادات علت : اوچون ، ايچون ، ايچين ، اؤترو ، گؤره ، او دور كي
نمونه: بونون ايچون گئتمه ديم ، سندن اؤترو قالديم

- ادات استفهام: به يه (مگر) ، به يم (مگر من) ، يوخسا ، هاني ، هاچان ، هاچاق ، نه ، نه يه ، نه منه ، هارا ، نه جور ، نئجه ، هانسي ، هانكي ، مي/4 ، هايان ، هاردا
نمونه: هاردا قالميشدين ، هانسي چايين سويو قورويوب

- ادات آرزو: اولايدي ، نه اولايدي ، نه اولار ، اولا ، كاش ، كئشگه ، كاشكي ، باري
نمونه: اولايدي كنديميزه گئدم ، اولا بو ايل كنكوردان چيخام

- ادات دستوري : دئ ، گل ، گؤر ، قوي ، باخ ، باخ گؤرم
نمونه: گؤر نه دئييرم؟ ، باخ گؤرم هارا گئتميشدين؟

- ادات ندا : آي ، هوي ، آهاي ، هئي ، آ
نمونه: آي اينسان! تانري يا سيغين ، آ قيز آدين نه دي؟

- ادات تشبيه : كيمي ، كيمين ، تك ، تكين ، تكي ، سانكي ، اوخشار ، بنزر ، ائله بيل ، دئيه سن
نمونه: سنه اوخشار بير اوغلان ايدي ، سنين كيمين آدام تاپيلماز

- ادات شرط : سا/2 ، ايه (اگر) ، اگر
نمونه: ايه سربازليغا گئتسم ، سربازليغا گئتسم

- ادات مقصد : دوغرو ، دوز ، ساري
نمونه: دوز ائولرينه گئتديم ، باغا ساري گئتديم

- ادات همراهي : ايله ، له/2 ، لن/2
نمونه: سن ايله من گئده جه ييك ، سن ايلن من گئده جه ييك

- ادات استثناء : باشقا ، آيري ، سونرا ، اؤزگه ، سوواي
نمونه: سندن باشقا بير يولداشيم يوخ ، سندن سونرا كيميم وار؟

- ادات تأسف : حاييف ، حئييف ، حئويك ، آخئي ، آخ ، واي ، نئجه
نمونه: حئييف كي بو جمعه گلنمه يه جگم ، آخئي! دونياني آتاركن سنيلن قوجاقلاشايديم

- ادات تعجب: بوي (ميانه) ، پي (تبريز) ، وي (زنجان) ، ائ ، واي ، ماغيل ، په دده
نمونه: بوي! سن يئنه بورداسان؟ ، ماغيل گئتمه دين ميانايا؟

- ادات رضايت: آخئي ، آخئش ، جان ، به به ، اؤلمه ، وار اول ، ساغ اول ، نه دئميشم ، هابئله
نمونه: آخئش! دانشگاهدان چيخديم ، اؤلمه نه گؤزل دانيشدين

- ادات محدوديت: آنجاق ، يالنيز ، بيرجه ، تكجه ، فقط
نمونه: يالنيز بير آغاج قالدي ، تكجه بير نفر امتحان وئريب

- ادات تصديق و انكار: هه ، هن ، يوخ ، خئيير ، بلي ، دوز ، يالانسا ، اصلا ، ابدا ، توبا ، هئچ ، آهان
نمونه: يوخ گله بيلنمه رم ، يالانسا پيس گونه قالا

- ادات مكان و زمان: كيمي ، دك ، جان/2 ، جاق/2 ، چاغ ، قده ر
نمونه: ميانايا دك گئده بيلمه رم ، مياناياجاق گئده جه يم

R.F.A
Sunday 05 September 10, 07:52 PM
درس سیزدهم: ضمیر
ضمیر با جانشین شدن به جای اسم ، نقش اسم را در جمله بازی می کند و تمام حالات شش گانه اسم را که قبلاً گفته ایم ، به خود می گیرد.
ضمایر در شش نوع مختلف تعریف می شوند که عبارتند از:
1 ـ ضمایر شخصی 2 ـ ضمایر اشاره 3 ـ ضمایر ملکی متصل 4 ـ ضمایر ملکی منفصل 5 ـ ضمایر تأکیدی 6 ـ ضمایر مبهم 7 ـ ضمایر استفهام
تمام ضمایر در دو حالت فرد و جمع برای اول شخص ، دوم شخص و سوم شخص اطلاق می گردند. حال به تفکیک به هر کدام از این ضمایر اشاره می کنیم:
1 ـ ضمایر شخصی
من (بن) بیز
سن سیز
او/ اول اونلار
• ضمیر شخصی اول شخص مفرد بصورت «من» استفاده می شود که صورت کهن آن در ترکی «بن» می باشد و به خاطر قرابت مخرج به «من» تبدیل شده است. با پیوند نشانه جمع قدیمی «یز» به انتهای این ضمیر بصورت «بنیز» به ضمیر اول شخص جمع می رسیم که صورت ساده آن «بیز» است. اتفاقاً «سن» هم با همین قاعده به «سنیز» تبدیل می شود.
• ضمیر سوم شخص مفرد «او» دارای صورت قدیمی تر «اول» است که اکنون تنها در ادبیات مکتوب می توان آنرا دید. این ضمیر بصورتهای شو/شول هم کاربرد داشته و دارد.
• این ضمایر مانند اسم ، حالات شش گانه آنرا هم به خود می گیرد. مانند: من ، مندن ، منه ، منده ، منی ، منیم
• این ضمایر پیوندپذیر هم هستند. مانند: من ، منسیز ، منجه

2 ـ ضمایر اشاره
بو (این) بونلار (اینها)
شو (این) شونلار (اینها)
او (آن) اونلار (آنها)
• ضمیر اشاره «شو» برای نشان دادن اشاره ای بین این و آن است (یعنی حالت متوسط) اما معنای نزدیکی نیز از آن استنباط می شود. اکنون جز در ترکی استانبولی استفاده نمی شود.
• ضمیر اشاره «او» که بصورتهای «او ، اول ، آن» استفاده می شود ، دارای صورت کهن «آن» است. مثلاً آنلار به معنای آنها می باشد. بعداً این ضمیر به «اونلار» و در محاوره به «اولار» تبدیل شده است.
• این ضمایر مانند اسم ، حالات شش گانه آنرا هم به خود می گیرد. مانند: اونلار ، اونلاردان ، اونلارا ، اونلاردا ، اونلاری ، اونلارین
• این ضمایر پیوندپذیر هم هستند. مانند: اونلار ، اونلارسیز ، اونلارجا

3 ـ ضمایر ملکی متصل
این ضمایر به اسم می چسبند و عبارتند از:
م میز
ن نیز
ی لاری
برای نمونه برای اسمهای «آنا ، کیتاب» داریم:
آنام ، آنان ، آناسی ـ آنامیز ، آنانیز (آناز) ، آنالاری
کیتابیم ، کیتابین ، کیتابی ـ کیتابیمیز ، کیتابینیز ، کیتابلاری
• اگر حرف آخر اسم صدادار باشد ، در سوم شخص مفرد از یک حرف کمکی سین کمک می گیریم و مانند مثال فوق بجای آنایی می گوئیم: آناسی
• اگر حرف آخر اسم صدادار نباشد ، برای روانی ادای کلمه از صداهای ی/4 کمک می گیریم. مانند مثال فوق برای کتاب.

4 ـ ضمایر ملکی منفصل
این ضمایر مستقل از اسم هستند و بصورت «ضمیر شخصی+ضمیر ملکی متصل + کی» درست می شوند. مانند: من + یم + کی که می شود: منیمکی.
منیمکی بیزیمکی
سنینکی سیزینکی
اونونکو اونلارینکی

5 ـ ضمایر تأکیدی
ضمایر تأکیدی با وجود فاعل بر او تأکید می کنند. این ضمیر در ترکی کهن «کند» بود که در ترکی کنونی آذربایجان «اؤز» و گاهی «بیله» جای آنرا گرفته است:
کندیم کندیمیز
کندین کندینیز
کندی کندیلری

اؤزوم اؤزوموز
اؤزون اؤزونوز
اؤزو اؤزلری

بیلم بیله میز
بیلن بیله نیز
بیله سی بیله لری
• این ضمایر نیز مانند دیگر ضمایر ، حالات شش گانه اسم را به خود می گیرند. مانند: اؤزوم ، اؤزومدن ، اؤزومه ، اؤزومده ، اؤزومو ، اؤزومون

6 ـ ضمایر مبهم
این ضمایر جانشین اسم شده و یک نوع معنای ابهام را می رسانند. تنوع آنها زیاد است اما برای نمونه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
کیم: کیم ، کیمی ، کیمیسی ، کیمسه ، کیم ایسه ، هر کیم ، هئچ کیم
بیر: بیری ، بیریسی ، هر بیریسی ، هئچ بیریسی ، هر بیر ، هئچ بیر
نه: نه ، نه یه ، نه یی ، نه دن
به همین ترتیب قاباقکی ، دوننکی ، آیری ، آیریسی ، باشقاسی ، اؤزگه و ... .

7 ـ ضمایر استفهام
این ضمایر با سئوال ، هویت اسم را مشخص می کنند. عمده ترین آن عبارتند از: کیم ، نه ، نه یه ، هارا ، هاچان ، هانسی ، هانکی.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 07:52 PM
درس چهاردهم : جمله
تمام آنچه را در سیزده جلسه پیشین فرا گرفتیم ، برای رسیدن به این قسمت از ترم یعنی جمله بود. تا جمله ادا نشود ، فایده ای از این همه اطلاعات درباره فعل و فاعل و ضمیر و ... وجود نخواهد داشت.
بحث درباره جمله بسیار گسترده است و نمی توان در یک جلسه به تمام مطالب درباره جمله پرداخت اما می توان تا حدودی با جمله آشنا شد ، طوری که علاقمندان با زمینه مناسب جهت فراگیری مطالب بیشتر دنبال منابع و مراجع دیگر بروند.
جمله یک کلام کامل است که گوینده آنرا به اطلاع شنونده می رساند. جمله از وقوع یک حادثه یا وجود یک واقعیت خبر می دهد.
جمله از دیدگاه های مختلف دارای تقسیمبندی های مختلفی است که در ادامه به چند مورد از آنها اشاره می شود:

1 ـ تقسیمبندی مفهومی
جمله از منظر مفهوم ، به سه گروه اخباری ، استفهامی و امری تقسیم می شود.

1ـ1: جمله اخباری
در جمله اخباری از وقوع عمل در گذشته ، حال و آینده و یا حتی خارج از زمان خبر داده می شود. جملاتی مانند: «آنام گلدی» ، «سن گئده جکسن» ، «آناملا باجیمی بویون ائلچیلیگه گؤندرمیشم» از این نوع هستند.

2ـ1: جمله استفهامی
هرچند یک جمله استفهامی درباره وقوع حادثه یا وجود واقعیت است اما این مفهوم همراه با سئوال و ابهام است. این سئوال گاهی همراه با ادات استفهام مانند «می ، هانسی ، هارا ، کیم ، نه یه ، نه ایچین ، نه ، هانکی و ...» است و گاهی بدون ادات تنها با تکیه بر لحن گوینده است.
جملاتی مانند «نه ایچین دونن گلمه دین؟» ، «تاپیشیردیقلاریمی آلدینمی؟» ، «هانسی درسده دوشدون؟» جملاتی استفهامی همراه با ادات استفهام است اما جملات سئوالی مانند «دئمه دیم گئتمه؟» ، «تاپیشیردیقلاریمی آلدین؟» ، «بو گئجه ائشیگه گله جکسن؟» بدون ادات استفهام باز از نوع جملات استفهامی هستند.

3ـ1: جمله امری
با این جمله با خواهش ، التماس ، تضرع و یا دستور ، خواستار انجام عمل می شویم. مانند: «اونو منه وئر» ، «قاپینی آچ» ، «منه بیر کیلو یئر آلما وئر» ، «بیر لیوان سو وئر».
گاهی ممکن است برای تأکید بر امر یا پرهیز از احساس آمرانه بودن ، از ابزارهای کمکی نیز در جمله استفاده کنیم. مثلاً برای حالت امر ، به انتهای فعل ، پسوند «گیل» و «گیلان» اضافه کنیم. مانند: «اونو منه وئرگیلن» ، «قاپینی آچگیلان». البته پسوند «گیل» امروزه کاربردی ندارد. یا اینکه قبل از شروع جمله امری بگوئیم: «تئز اول» مانند «تئز اول اونو منه وئر». گاهی هم ممکن است پس از اتمام جمله امری بگوئیم: «گؤرم» ، «دای». مانند: «اونو منه وئر گؤرم».
در جملات امری از نوع التماسی و خواهشی نیز ممکن است به پیش جملاتی مانند «اولارسا» ، «ممکن اولسا ...» ، «زحمت اولماسا ...» ، «لطف ائدیب ...» ، «باغیشلایین ...» ، «زحمت دی ...» ، «نه اولاندا».

2ـ جمله فعلیه و اسمیه
جمله از نظر ساختار ممکن است اسمیه باشد یا فعلیه. جمله اسمیه تکیه اش بر اسم است نه فعل. در واقع فاقد فعل است و تنها از افعال کمکی یا علامتهای اسنادی کمک می جویند ، از جمله «دیر ، ایدی ، ایمیش». مانند: «بو آغاج اوزون دور» ، «بو سؤز یالان ایمیش».
جمله فعلیه دارای فعل است ، مانند: «من درسیمه باخمیشام» ، «بویون بیر کره سایتا گیردیم و سؤزلرین اوخودوم» که دارای فعلهای باخمیشام ، گیردیم و اوخودوم می باشند.

3ـ اجزای جمله
جمله دارای یک حداقل اجزا باید باشد تا بتواند در تعریف جمله بگنجد. این حداقل اجزا که آنرا اجزای اصلی جمله هم می نامند ، عبارتند از: مسند و مسندالیه.
مسندالیه همان فاعل است که در جمله اسمیه بصورت مبتدا نمایان می شود. مسند درباره مسندالیه حکم می دهد. در واقع مسند همان فعل در جمله فعلیه و خبر در جمله اسمیه است.
در جمله فعلیه «آنام مشهده گئتدی» ، «آنام» فاعل یا مسندالیه است و «گئتدی» فعل یا مسند. در جمله اسمیه «هاوا قارانلیق دیر» ، «هاوا» مبتدا یا مسندالیه است و «قارانلیق دیر» خبر یا مسند است.
با این دو جزء ، جمله معنی پیدا می کند اما اجزای دیگری هستند که برای توضیح بیشتر جمله و تفهیم بهتر آن در کنار اجزای اصلی می آیند. این اجزا را اجزای فرعی می گویند که مفعول صریح و غیرصریح از آن جمله هستند.
مفعول صریح در ترکی با علامت «ی» یا «نی» تعریف می شود. مانند: «من درسی اوخودوم» ، «آیلار قاپینی آچدی» ، «من ائوی تمیزله دیم».
مفعول غیرصریح نیز تحت تأثیر فعل بوده و یکی از حالات مفعول الیه ، مفعول فیه و یا مفعول عنه را به خود می گیرد. مانند: «ائوه گئتدی» ، «ائدن چیخدی» ، «ائوده قالدی».

4 ـ ساختار جمله ترکی
اجزای اصلی و فرعی جمله در ساختار کامل و طبیعی جمله باید با یک توالی و ترتیب خاصی بیایند وگرنه از حالت طبیعی خارج خواهند شد. ساختار غیرطبیعی همان ساختاری است که در ادبیات محاوره ای و شعر به وفور می بینیم.
ساختار طبیعی یک جمله در زبان ترکی با ترتیب زیر است:
«فاعل(مبتدا) + قید زمان + قید مکان + مفعول غیرمستقیم + مفعول مستقیم + قید حالت + فعل».
برای نمونه در یک جمله کامل و طبیعی ترکی می توان گفت: «آناسی گئجه لر یاتاندا بالاسینا قیسسا ناغیللاری محبتله اوخویار».
جملاتی مانند زیر از نظر ادبیاتی صحیح نیست. چرا؟
• مدرسه ده صاباح امتحان واریم دیر.
• تلویزیونومو صاباح تعمیر ایچین تعمیرکارا وئره جه یم.
• دونن آخشام قارداشیملا آغام شاما اونلارا قوناق ایدیلار.

در شعر نیز بنا بر اجبار ساختار و ترکیب طبیعی جمله به هم می خورد. مثلاً جمله ای طبیعی مانند: «باشیمدا توکلر آغاریب ، قاپیسیندا ابتر اولدوم ، او نازلی دلبر دئمه دی کی: بیزیم گوموش دورور بو» را عارف نامی قرن هفتم ،شیخ صفی الدین اردبیلی ، می گوید:
«آغاریب باشیمدا توکلر ، قاپیسیندا اولدوم ابتر
دئمه دی او نازلی دلبر ، کی بیزیم گوموش دورور بو»
همانطور که گفتیم ، ساختار اصلی جمله با همان مسند و مسندالیه کامل می شود و حتی گاهی می توان اجزای دیگر آنرا بدون اخلال در جمله حذف کرد. بعضی از اجزای جمله صرفاً برای توضیح بیشتر ارائه می شود. برای نمونه جمله ساده و کاملی مانند: «آباسی قوجالیبدیر» را می توان به جمله مفصل و طولانی زیر تبدیل کرد: «یوز یاشیندا اولان ، الدن آیاقدان دوشن آناسی ، داها قوجالیبدیر». یا جمله ساده و کاملی مانند «آنام زیارتدن گلدی» را تبدیل کنیم به جمله طولانی و زائد زیر: «آنام بویون صبح هاوا آچایلان زامنلاردا کی هئچ بیر آدام ائشیکده یوخ ایدی ، ایکی هفته دن سونرا کربلانین زیارتیندن گلدی».

5 ـ هماهنگی فعل و فاعل
فعل و فاعل از نظر جمع و فرد بودن و نیز از نظر شخص باید باهم هماهنگ باشند. به دنبال فاعل جمع ، فعل جمع می آید و بعد از فاعل مفرد ، فعل مفرد می آید.
برای فاعل اول شخص مفرد ، فعلی با ضمیر فعلی اول شخص مفرد می آوریم .
با این دو اصل ، جملات زیر صحیح می باشند:
• من مدرسه دن گلدیم.
• سیز هاچان بازاردان گلدینیز؟
• اونلار امتحان وئرمه دیلر.

اما جملات زیر صحیح نیستند:
• من مدرسه دن گلدیک!
• سیز هاچان بازاردان گلدیم!
• اونلار امتحان وئرمه دیم!

در این میان استثناهائی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
• احترام: برای احترام می توان فعل یک شخص مفرد را جمع آورد. مانند: «رهبر بویون دانیشیغیندا بویوردولار» ، «اوستاد کیلاسدا امتحان آلدیلار».
• فاعل غیرجاندار بصورت جمع می تواند فعل مفرد بگیرد. مانند: «آغاجلار قورودو» ، «سولار کسیلدی». البته متداول است که برای هر نوع سوم شخص جمع از فعل مفرد استفاده کنند. مانند: «قوناقلار گلدی» ، «اؤیرنجی لر گئتدی» ، «ساتقینلار قاچدی».
• برای فاعلی که ذاتاً جمع است ، فعل مفرد می آوریم. مانند: قوشون ، ملت ، آرتئش. مثلاً «قوشون داغیلدی».

5 ـ جمله کامل و ناقص
جمله کامل را با تعریف فوق پذیرفتیم. جمله ناقص یک جمله دارای اعتبار و مفهوم است که شنونده منظور گوینده را متوجه می شود اما اجزای اصلی یک جمله کامل را ندارد. دلیل آن هم این است که شنونده در جملات قبلی یا پیش زمینه قبلی ، اجزای جمله مانند فاعل یا مفعول یا حتی فعل را می شناسد. اینگونه جملات غالباً در جواب یک سئوال گفته می شود.
برای نمونه ممکن است ابتدا نپذیریم که «بازارا» جمله باشد اما اگر بدانیم که این جمله در مقابل سئوال: «آنام هارا گئتدی؟» گفته شده است ، متوجه می شویم که این جمله باید در اصل «آنام بازارا گئتدی» باید باشد که به خاطر ذهنیت داشتن گوینده و شنونده از فاعل و فعل ، این دو جزء اصلی حذف شده است. به همین ترتیب شخصی به دیگری می رسد و درباره ساعتی که گم کرده بود و دنبالش بود ، می گوید: «تاپدیم». در واقع باید بگوید: «ساعتی تاپدیم» که به خاطر ذهنیت داشتن شنونده از موضوع گم شدن ساعت ، آنرا از جمله حذف می کند. او حتی می تواند بجای «تاپدیم» بگوید: «ساعتی تاپدیم» و یا آنرا تفصیل دهد و بگوید: «بالاخره بویون صبح ناماز قیلاندا حوض باشیندان ساعتی تاپدیم

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:17 PM
درس 15 : عدد در ترکی

از لازمه های یک زبان ، عدد است. بدون عدد واقعاً ارتباط گوینده و شنونده کامل نمی شود. در زبان ترکی نقش عدد بارزتر و گسترده تر است ، چراکه عدد در ترکی حتی می تواند در قالب فعل درآید.

عدد صحیح (اعداد غیر از کسری و اعشاری و ... ) در زبان ترکی مانند بسیاری از زبانها در دو ساختار دیده می شود: ساختار ساده و ساختار مرکب. عدد با ساختار ساده ، عددی است که از یک کلمه تشکیل می شود و در ترکی عبارتند از:
• بیر ـ ایکی ـ اوچ ـ دؤرد ـ بئش ـ آلتی ـ یئددی ـ سکگیز ـ دوققوز (به ترتیب یک تا نه)
• اون ـ ییرمی (ایگیرمی) ـ اوتوز ـ قیرخ ـ اللی ـ آلتمیش ـ یئتمیش ـ سکسن ـ دوقسان (به ترتیب ده تا نود)
• یوز ـ مین ـ تومن ـ میلیون ـ میلیارد (به ترتیب صد ، هزار ، ده هزار ، میلیون ، میلیارد)
البته دو عدد میلیون و میلیارد ترکی نیستند ولی اکنون در ترکی استفاده می شوند. بقیه اعداد از ترکیب دو یا چند عدد ساده تشکیل می شوند. اینها را عدد مرکب می گویند. مثلاً برای ساختن عدد چهارده در ترکی ابتدا ده سپس چهار می آید ، بصورت: اون دؤرد. البته در فارسی هم چنین است و فقط اعداد بین ده و بیست اینگونه مقلوب شده اند. به همین ترتیب داریم: یئددی یوز آلتمیش بئش (هفتصد و شصت و پنج) ، بئش مین یئددی یوز اللی دؤرد (پنج خزار و هفتصد و پنجاه و چهار).
این اعداد بصورت زیر تشکیل می شوند:
• اعداد دو رقمی غیر ساده (11 تا 99): رقم دهگان + رقم یکان
مثلاً برای عدد دو رقمی غیرساده شصت و هفت در ترکی داریم: آلتمیش + یئددی
• اعداد سه رقمی غیر ساده (101 تا 999): رقم صدگان + رقم دهگان + رقم یکان
مانند: آلتی یوز قیرخ اوچ (ششصد و چهل و سه)
• اعداد چهاررقمی غیرساده (1001 تا 9999): رقم هزارگان + رقم صدگان + رقم دهگان + رقم یکان
مانند: مین اوچ یوز اللی یئددی (هزار و سیصد و پنجاه و هفت)
• ...
پس در زبان ترکی اعداد عبارتند از:
• بیر ـ ایکی ـ اوچ ـ دؤرد ـ بئش ـ آلتی ـ یئددی ـ سکگیز ـ دوققوز ـ اون (1 تا 10)
• اون بیر ـ اون ایکی ـ اون اوچ ـ اون دؤرد ـ اون بئش ـ اون آلتی ـ اون یئددی ـ اون سکگیز ـ اون دوققوز ـ ییرمی (11 تا 20)
• ییرمی بیر ـ ییرمی ایکی ـ ییرمی اوچ ـ ییرمی دؤرد ـ ییرمی بئش ـ ییرمی آلتی ـ ییرمی یئددی ـ ییرمی سکگیز ـ ییرمی دوققوز ـ اوتوز (21 تا 30)
• ...
• یوز بیر ـ یوز ایکی ـ یوز اوچ ـ ... ـ دوققوز یوز دوقسان دوققوز (999)
• مین بیر ـ مین ایکی ـ ... ـ دوققوز مین دوققوزیوز دوقسان دوققوز (9999)
• ...
عدد قدیمی ده هزار در ترکی بصورت «تومن» اکنون کاربرد عددی ندارد و فقط در واحد پول استفاده می شود. مثلاً در دیوان قوتادغوبیلیک در هزاره گذشته می خوانیم: «تومن مین ثنا» یعنی ده هزار هزار ثنا. به عبارتی هزاران بار ثنا.
انتظار نمی رود عدد بصورت مجرد در جمله ظاهر شود (مگر به ندرت) و انتظار داریم در کنار هر عدد یک اسم مشاهده کنیم. در زبان ترکی عدد قبل از اسم آمده و تعداد و کمیت آنرا می رساند. مانند ایکی کیشی (دو مرد) ، اوچ آغاج (سخ درخت) ، مین ار (هزار جوانمرد).
اما گاهی خواهیم دید که عدد به آنسوی اسم می رود و مانند حالات شش گانه اسم را به خود می گیرد. مانند: اوشاقلارین بیری گئتدی ، آغاجلارین ایکیسی اوجا دیر ، میدادلارین دؤردو سنین دیر.
دیده می شود که اسم مقلوب شده بصورت جمع ظاهر می شود. در این حالت می توان جمله را به حالت عدد + اسم تبدیل کرد. به شرطی که عدد بصورت طبیعی آمده و اسم مفرد شود. بصورت:
بیر اوشاق گئتدی ، ایکی آغاج اوجا دیر ، دؤرد میداد سنین دیر.
در ترکیب عدد و اسم مقلوب اگر اسم به موضوع خاص و منحصری اطلاق نگردد می توان آنرا فرد آورد. مثلاً هم «میدادلارین دؤردو سنین دیر» می توان گفت و هم «میدادین دؤردو سنین دیر». چرا که مداد مانند اوشاق به موضوع منحصری اطلاق نمی گردد و حالت عام دارد.
نکته دیگر درباره عدد این است که می توان بین عدد و اسم ، واحد اسم را آورد. مثلاً بجای «اوچ آدام» می توان «اوچ باش آدام» یا «اوچ نفر آدام» را آورد. برای نمونه:
آلتی باش اوشاق ، اوچ نفر آدام ، اون دنه چؤرک ، بیر جوت باشماق ، بیر توپ پارچا ، بیر تیکه چؤرک ، بیر دامجی سو ، بیر قاشیق شربت ، بئش پارا کند ، بئش تومن پول ، اوچ گؤز دام و ... .
از موارد دیگری که بین عدد و اسم واسطه قرار می گیرد ، صفت است. چراکه اگر اسم دارای صفت باشد ، باید قبل از اسم بیآید. لذا بین عدد و اسم ، صفت ظاهر می شود. مانند: ایکی گؤزل گول ، دؤرد اوجا اوغلان ، ایکی یاخشی یولداش. حال اگر بخواهیم عدد را همراه با واحد بیآوریم ، هم واحد و هم صفت بین عدد و اسم قرار می گیرند. مانند: ایکی دنه گؤزل گول ، دؤرد باش اوجا اوغلان ، ایکی دنه یاخشی یولداش.
گاهی ممکن است عدد خود نقش اسم را بازی کند. البته این اتفاق ، نادر است. مانند: بو پارچا بئش مینه دیر (بو پارچا بئش مین تومنه دیر) ، بو ورقه ییرمیه یازیلیب (بو ورقه ییرمی نمره ایچون یازیلیب) ، اونلارین اوچو بیره دگمز (اونلارین اوچ دنه سی بیر دنه یه دگمز).

اعداد ترتیبی:
در ترکی نیز مانند همه زبانها از اعداد ترتیبی استفاده می شود. اگر به انتهای عدد ترکی پیوند چهارگانه «ینجی» اضافه کنیم ، به عدد ترتیبی تبدیل می شود. مانند: بیرینجی (اولین) ، ایکینجی (دومین) ، اوچونجو (سومین) ، اونونجو(دهمین) ، یوزونجو (صدمین) ، مینینجی (هزارمین).
اولاً دیده می شود که بسته به مصوت عدد ، این پیوند یکی از حالات چهارگانه خود را با عدد همراه می کند. ثانیاً پس از اعداد «ایکی ، آلتی ، یئددی» که به مصوت «ای» ختم می شوند ، دیگر نیازی نیست دوباره همراه با «ینجی» مصوت «ای» را اضافه کنیم ، بلکه در این حالت «نجی» کافیست. مانند: ایکینجی ، آلتینجی.
اعداد ترتیبی ممکن است در نقش اسم ظاهر شوند و حالات شش گانه آنرا به خود بگیرند. مانند: بئشینجی دن سوروشدوم ، ایکینجی دن اویانا فایدا وئرمز ، دؤردونجونون آدی نه دیر؟

اعداد کسری:
اعداد کسری اعم از اعشاری و متعارفی بخش عمده ای از اعداد هستند و بدون آن نمی توان منظور خود را رساند. عدد اعشاری مانند «سه و ممیز هفت دهم» یا عدد متعارفی مانند «سه پنجم» در ترکی چگونه استفاده و بیان می شوند.
عدد اعشاری مانند 5.4 (پنج و ممیز چهار دهم) را در ترکی به یکی از صورتهای زیر می خوانیم: «بئش ممیز دؤرد» ، «بئش و اوندان دؤرد» ، «بئش تام و اوندان دؤرد». گاهی نیز به تقلید از فارسی می شنویم که می گویند: «بئشی دؤرد» در حالیکه در فارسی نیز گفتن «پنج و چهار» به جای «پنج و ممیز چهار دهم» صحیح نیست. «پنج و چهار» در ادبیات فارسی معنای عدد «نه» می دهد. مثلاً اگر در شعر فارسی می گویند: «ای ده و چهار من بیا» یعنی «ای ماه شب چهارده من بیا» و هرگز منظور از «ده و چهار» عدد «ده و ممیز چهار دهم» نیست!. به هرحال در ادبیات محاوره چه ترکی و چه غیره برای تسهیل ، ساده سازی هایی می کنند که با ادبیات مکتوب سازگار نیست.
درمورد اعداد کسری یا متعارفی مانند «5/2» (دو پنجم) نیز در ترکی می گوئیم: «بئش دن ایکی» یعنی «دو از پنج».
از اعداد کسری معروف در ترکی می توان گفت: یاری (یک دوم یا نیم) ، اوچدن بیر (یک سوم) ، دؤرددن بیر (یک چهارم) ، بئشدن بیر (یک پنجم) ، اوندان بیر (یک دهم) ، یوزدن بیر (یک صدم).
گاهی نیز این اعداد را بصورت زیر می گویند که باز صحیح است: اوچه بیر ، دؤرده بیر ، بئشه بیر ، اونا بیر ، یوزه بیر. که مفهوم یک به سه ، یک به چهار و ... را دارد.
در مورد عدد صد اگر مبنا صد باشد ، مفهوم درصد از آن استخراج می شود. مانند: یوزه اون (ده در صد) ، یوزه اللی (پنجاه در صد) ، یوزه دوقسان دوققوز (نود و نه در صد) ، یوزه یوز (صد در صد).

اعداد غیرمعین:
در ترکی نیز در کنار اعداد معین فوق از اعداد غیرمعین استفاده می شود. مانند: «آز ، چوخ ، خئیلی ، لاپ ، ان ، داها ، اولدوقجا و ...». در کنار این اعداد غیرمعین می توان از ترکیبات آنها با پیوندها و حالتهای شش گانه اسمی آنها نیز در جمله استفاده کرد. مانند: آزجا ، چوخلو ، چوخدان ، چوخدانکی ، خئیلک ، آزی ، چوخو ، چوخونون و ... .

عدد در نقش فعل:
از توانمندیهای استثنائی زبان ترکی ساختن فعل از عدد است. اگر پیوند «له/لا» به عدد بچسبد ، از آن فعل می سازد. مانند: ایکیله مک (دوتائی کردن ، دوبله کردن) ، یاریلاماق (نصف کردن) ، بئشله مک (پنج برابر کردن).

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:17 PM
درس 16 : آيين نگارش


عدم رعايت آئین و ضوابط نگارش ، نوشته را معیوب کرده و آنرا سست و بی ارزش می کند. عدم توجه به اصول و قواعد یک زبان باعث کم رغبتی خواننده به نوشته می شود. آیا برای خواننده فرق نمی کند که نویسنده «می خواهم» را «میخواهم» یا «میخاهم» بنویسد؟ قطعاً او با دیدن چنین خطاهائی به نوشته ، به دیده حقارت نگاه خواهد کرد و نوشته ارزش خود را از دست خواهد داد.


متأسفانه به خاطر عدم آموزش زبان ترکی آذربایجانی در ایران ، این زبان دارای آئین نگارش مصوب و متقن نیست. همین باعث می شود که عده ای به تقلید از ادبیات جمهوری آذربایجان یا ترکیه روشی را پیش گیرند و عده ای هم به اجتهاد خود آئینی برگزینند و این باعث پراکندگی می شود و خواننده باعث سردرگمی می شود.
برای نمونه عده ای به تقلید از نگارش فونوتیکی کشورهای همجوار سعی می کنند تمام مصوتها را در نگارش نشان دهند و این مورد درباره فتحه مشکلساز است. نوشتن «گله جک» بصورت «گه له جک» هم باعث اطاله نوشتار می شود و هم خواننده سردرگم می شود. حذف حروف عربی و تبدیل آن به حروف ترکی (به تقلید از خط لاتین) یکی دیگر از پراکندگی های نگارش ترکی است. عده ای اصرار دارند که «اقتصاد» را «ایقتیساد» بنویسند و خواننده ای که دهها سال با املای کلمه انس گرفته است را به یکباره دچار سردرگمی کنند.
آیا همه اینها صحیح است؟ آیا همه شان اشتباه است؟ کدام را پیش بگیریم؟ قطعاً وقتی این کار متولی ندارد ، هرکسی راه خود را پیش می گیرد. آنچه در اینجا هم آورده می شود ، باز قانون متقن و قطعی نیست ولی بعضی اصول اولیه از جانب تمام نویسندگان باید رعایت گردد و عدم رعایت آن موجب طرد آن از جانب خواننده می گردد.
بیشترین هجمه به آئین نگارش از جانب گویشهای مختلف محلی است. در نگارش کنونی ترکی آذربایجانی هیچ خطری بیشتر از گویش گرایی ، زبان ادبی را تهدید نمی کند. گویشها محترم و عزیز هستند و غنا و گستردگی یک زبان را می رسانند ولی مرز بین زبان محاوره و زبان ادبی باید مشخص گردد. دومین خطر و آفت بزرگ زبان ترکی آذربایجان در ایران دخالت ترکیبات زبان فارسی در ترکی است. در این حالت جمله «صادرات بانکی قرض الحسنه وامی وئریر» تبدیل می شود به «بانک صادرات ، وام قرض الحسنه وئریر». سومین آفت در این باره نیز صحبتها ، مصاحبه ها ، سخنرانی ها و نطق های مسئولین محلی و بدتر از همه گویندگان رادیو و تلویزیون محلی است. به جمله زیر توجه کنید: «دهه فجر امسال ، ششصد و بیست و سه طرح عمرانی در سطح استان افتتاح اولاجاق»!. آیا این مسئول محترم نمی توانست به جای «اولاجاق» بگوید: «خواهد شد» تا هم خیال ما را راحت کند و هم خیال فارسی زبانها را؟ گوینده تلویزیون می گوید: «اذان مغربدن سورا ، استاندار محترم دانیشاجاخ»! آیا برای او سخت است که بگوید: «آخشام اذانیندان سونرا محترم استاندار دانیشاجاق دیر». جالب است که اگر به همین مسئول یا گوینده تلویزیونی بگوئیم دو جمله فارسی بگو ، دچار اضطراب می شود. درحالیکه کافیست به جای فعل ترکی ، فعل فارسی بگوید. آنچه در شبکه محلی صدا و سیما از زبان گویندگان ناشی و بی اطلاع از زبان محلی جاری می شود و لهجه شهر یا حتی محله خود را به تمام استان تحمیل می کنند ، بزرگترین آفت زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی در ایران است.
آنچه بصورت پراکنده در 15 درس گذشته گفته شد ، زیربنای آئین نگارش است. قطعاً یاد گرفته ایم که دیگر «قوشچی ، خویلی ، عمر» را «قوشچو ، خویلو ، عؤمور» بگوئیم و بنویسیم و از کاربرد ترکیبات فارسی (نه کلمات فارسی) پرهیز کنیم. پرداختن مجدد به این مسائل و اصول اولیه ای که در تمام زبانها رعایت می شود ، باعث اطاله کلام ما می شود. در اینجا برای تکمیل گفتار و نوشتار خود تنها به چند اصول دیگر توجه می کنیم:
>> در زبان ترکی در یک کلمه نمی توان هم مصوت ثقیل وجود داشته باشد و هم مصوت ظریف. لذا در گفتار و نوشتار کلمات جاافتاده ای مانند «ایاق» (در اصل آیاق) را باید تصحیح کنیم.
>> نیازی نیست مصوت فتحه را در تمام کلمه ظاهر کنیم. خواننده می تواند «سپه لنمک» را بخواند و متوجه شود. دیگر نیازی نیست آنرا بصورت «سه په له نمک» بنویسیم.
>> حروف عربی و حتی املای کلمات عربی باید حفظ گردد. لذا صحیح نیست بنویسیم: رمزان ، زاهیر ، ایقتیساد ، ایشتیباه. بلکه همان رمضان ، ظاهر ، اقتصاد ، اشتباه ، هم برای خواننده آشنا است و هم قابل تلفظ. قطعاً یک خواننده در خواندن متن ترکی «اشتباه» را «ایشیتباه» می خواند و نیازی به تحمیل این فکر به او وجود ندارد.
>> کلمات عربی و فارسی که باید تغییر شکل دهند تا در قالب ترکی بیایند ، باید با شکل تغییر کرده نوشته شوند. مانند: عؤمور (عمر) ، قایدا (قاعده).
>> در نوشتار کلمات اصیل ترکی نباید حروف عربی را دخالت دهیم. لذا نوشتارهای مانند اصلان (آسلان) ، اطو (اوتو) ، اطاق (اوتاق) اشتباه است.
>> در نوشتار ترکی ، کلمات اصیل ترکی را که وارد زبانهای دیگر شده اند ، باید به همان صورت اصیل ترکی بنویسیم. مانند: قالا (قلعه) ، بوشقاب (بشقاب) ، قاشیق (قاشق) ، ساچما (ساچمه) ، اومود (امید) ، کؤمک (کمک).
>> در گفتار و نوشتار اشتباهات خود را بدینصورت تصحیح کنیم:
- اگر اونو منه وئره (اونو منه وئرسه)
- درسده دوشدو چونکی اوخومامیشدی (اوخوماماغی ایچین درسده دوشدو)
- منیم کیتابیمی وئر یا یئرینه باشقا کیتاب آل (منیم کیتابیمی وئر یوخسا یئرینه باشقا کیتاب آل)
- اونو وئردیم تا باشیمدان آچیلا (باشیمدان آچیلماغا اونو وئردیم)
- بورادان تا تبریزه ایکی ساعات یول دور (بورادان تبریزه دک ایکی ساعات یول دور)
- بو اوغلوم یاخشی دی تا او بیریسی (بو اوغلوم او بیریسینه گؤره یاخشی دی)
- کیتاب کی اوخویورسان نه دیر؟ (اوخودوغون کیتاب نه دیر؟)
- آیا او درسی باشا دوشموشدون؟ (او درسی باشا دوشموشدون مو؟)
- به قول آتام: چوخ یاخشی کیشی دیر (آتام دئمه لی: چوخ یاخشی کیشی دیر)
- اوز به اوز (اوز اوزه) ، گؤز به گؤز (گؤز گؤزه) ، دال با دال (دال دالا)
- بالاخره آلاجاغیمی آلدیم (آنجاق آلاجاغیمی آلدیم)
- ناواخت سنی گؤره بیله رم؟ (هاچان سنی گؤره بیله رم؟)
- هم من گئدیم هم سن (منده گئدیم سنده)
- نه من گئدیم نه سن (منده گئتمه ییم سنده)

Bu Kitab 3 Dildə Yazılıb(Farsca\Az Türkcəsi\Tü Türkcəsi).
Yazan:Əli Hüseyn Zadə(ƏLİ DAŞQIN)
Naşir:Əxtər



Buda Şəkillər Bu Kitabdan
http://gelecek.persiangig.com/image/herne/IMG0212A.jpg

http://gelecek.persiangig.com/image/herne/IMG0215A.jpg



http://gelecek.persiangig.com/image/herne/IMG0216A.jpg

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:22 PM
نامهای تركی روزهای هفته (يئدديجه گونلرينين توركجه آدلاری) -


استفاده از هفته و هفت روز هفته در میان ایرانی زبانان٬ ریشه ای بین النهری (عراقی) داشته و با تقویم زرتشتی بعضی از اقوام ایرانی زبان پیش از اسلام که هر روز ماه به نام یک خدای معینی اختصاص یافته بود سازگاری نداردּ به عبارت دیگر اسلام و اعراب سال هجری و هفته هفت روزه را در میان ایرانی زبانان رایج و رسمی ساخته اندּبه نظر بسیاری از ایران‏شناسان اقوام ایرانی زبان قدیم هفته نداشتند و در میانشان روزهاى هفته شناخته نبودּ از اینرو در منابع ایرانی زبان مانده از آن روزگار از هفته و روزهای هفته ذکری نشده استּ کلمه شنبه مستعمل در زبان تاجیک- فارسى معاصر که در نام روزهای هفته تکرار میگردد نیز از ریشه سبت عبرى-آرامى است



از سوی دیگر اقوام و ملل ترکی از دیرباز روزهای هفته را می شناخته و برای نامیدن هر کدام٬ اسامی گوناگونی بکار می برده اندּ از جمله در میان تورکان آذربایجان رسم است که هر روز هفته را بمناسبتى بنامند. اما متاسفانه نه در میان ترکان آزربایجان و نه دیگر گروهها و ملل ترکی٬ سیستم واحدی برای نامگذاری روزهای هفته وجود ندارد و در مناطق مختلف نامهای ترکی گوناگون مردمی بکار میرود و از طرف دیگر این نامهای گوناگون مردمی٬ به سطح دولتی و رسمی ارتقا نیافته اندּ در نتیجه تقریبا در همه کشورهای ترک مدرن (باشقوردستان٬ آزربایجان٬ قاراقالپاقستان٬ قازاقستان٬ قیرقیزستان٬ تاتارستان٬ اویغورستان٬ ازبکستان٬) نام روزهای هفته به فارسی-عربی-عبری و یا روسی است به عنوان مثال در جمهوری ترکیه و آزربایجان نامهای رسمی روزهای هفته چنین اند:
در جمهوری ترکیه و جمهوری قاقاوزیا (در مولداویا): پازارتئسی٬ سالی٬ چارشامبا٬ پرشمبه٬ جوما٬ جومارتئسی٬ پازار
در جمهوری آزربایجان: بازار ائرته سی٬ چرشنبه آخشامی٬ چرشنبه٬ جومعه آخشامی٬ جومعه٬ شنبه٬ بازار
البته شاید این وضعیت برای کشورهای مذکور٬ که به همه حال به لحاظ سیاسی مستقل اند چندان مشکل ساز نباشد٬ اما در آزربایجان جنوبی و دیگر نقاط ترک نشین ایران٬ که در معرض سیاست رسمی و دولتی فارس سازی قرار دارد٬ گاهشماری فارسی-زرتشتی و در این میان کاربرد روزهای هفته به فارسی٬ ابزاری در خدمت استحاله ملی و فرهنگی ترکان ایران و فارسسازی آنهاستּ و هم از اینروست که کاربرد گاهشماری ترکی (عموما ترکی سازی گاهشماری٬ نامهای جغرافیایی٬ اسامی خانوادگی٬ نام امکنه و خیابانها و ) و در این میان کاربرد نام ترکی روزهای هفته و ماهها و فصلها و برجها و ּּּּاوه بر خدمت به روند ملت شوندگی گروههای ترک زبان ایران٬ می باید به عنوان یکی از موثرترین ابزارها در مقابله با سیاست فارسسازی رسمی دولتی و از عناصر اصلی مبارزه منفی خلق ترک در مقابل راسیسم فارسی در ایران پذیرفته شودּ
نمونه نامهای روزهای هفته در بعضی از زبان- لهجه های ترکی:
قارائیم: یئچ باش کون٬ اورتا کون٬ خان کون٬ کیچى باراسکى٬ باراسکى (جمعه٬ کلمه ای با ریشه بیزانتین-یونانی)٬ شابات (کلمه ای عبری-آرامی) کون٬ یئخ کون
کومان: آرنا باشی٬ اوردو کن (اورتا گون)٬ قان کن (خان گون)٬ کیچی آرنا٬ کوک آرنا٬ شامبات کن٬ یق کن (یئی گون)
بلقارى قدیم: آرنا-آدنا باشى ویا توقاى (توقان؟) کونو ویا یئخ باش کونو٬ آتلار کونو٬ قاب (قان؟) کونو٬ کیچى آرنا-آدنا کونو ویا اورتا کونو٬ آدنا کونو٬ آراکونو٬ ائگ (یئکه ؟ بزرگ)٬ یئخ (یئى؟) و یا اوروس آدنا کونو
چوواش: تونتى کون٬ ایتلارى کون (روز اسب سواران)٬ یون کون٬ کئشنئرن کون٬ ائرنه کون٬ شامات کون٬ ویرسارنى کون
قوموق: ایتنى گون٬ تالات گون٬ آربا گون٬ خامیس گون٬ ژوما گون٬ سونگو گون٬ قاتتى گون
قاراچاى بالکار: باش گون٬ گورگه کون٬ باراس کون٬ اورتا کون٬ بایریم کون٬ شابات کون٬ ایییخ کون
ترکی تووا: بیر دوقار خون (دوقار کلمه ای مغولی به معنی شماره و عدد است)٬ اییی دوقار خون٬ اوش دوقار خون٬ دؤرت دوقار خون٬ بئش دوقار خون٬ چارتیق٬ اولوق خون
نامهای پیشنهادی ترکمنباشی در ترکمنستان: باش گون٬ یاش گون٬ هوش (خوش) گون٬ سوقاپ (صاواب) گون٬ آننا (آدینه) ٬ روح گون٬ دینچ گون
از نامهای پیشنهادی در ایران: مجمع دانشجویان آزربایجانی٬ آنادیلی سایتی٬ּּּ
شنبه: یئل گونو- یکشنبه: سوت گونو٬ تورپاق گونو- دوشنبه: دوز گونو- سه شنبه: توزان گونو٬ آرا گونو- چهارشنبه: اود گونو- پنج شنبه: آننا آخشامی٬ سو گونو- جمعه: آننا٬ آدینا
اصول کلی:
١- جمهوری آزربایجان از جهت گاهشماری ترکی و از جمله اسامی ماهها و فصلها و روزهای هفته به هیچ وجه نمی تواند و نباید برای ترکان آزربایجان جنوبی و دیگر نقاط ایران مدل و منبع گرفته شودּ حتی می توان گفت که زبان ادبی و رسمی رایج در این جمهوری نیز٬ که آکنده از کلمات فارسی و روسی و عربی است و به شدت تحت تاثیر دستور زبان فارسی قرار دارد٬ نمی باید به عنوان زبان معیار و ادبی ترکی برای آزربایجان جنوبی و دیگر نقاط ترک نشین ایران قبول شودּ
٢- نامهای مرکب از کلمات فارسی٬ عربی و عبری٬ּּּּ (مانند یک٬ دو٬ سه٬ چهار٬ پنج٬ شنبه٬ جمعه٬ بازار٬ آدینه-آینا-ارنا-آننا ּּּ) غیرقابل قبول اند و می بایست ترک شوندּ
٣- ترکیباتی که با کمک “– آخشامی” (چرشنبه آخشامی٬ּּּּ) و “- ائرته سی” ( جوما ائرته سی٬ּּּ) ساخته شده اند٬ به لحاظ طولانی٬ عامیانه و غیر استتیک بودن٬ و همچنین تضعیف زبان (به جای کاربرد نامهای ترکی تاریخی٬ متروک٬ رایج در لهجه ها و یا نامهای جدید ترکی یک واژه ای) غیرقابل قبول اندּ
٤- “ائرته” در ترکی به معنی زود و قبل و پیش و ּּּ غیره بکار می رودּکاربرد آن به معنی بعد و پس در جومارته سی و بازار ائرته سی (پازارته سی) نادرست استּ
٥- کاربرد “آرا” برای نامیدن روزی در میان و وسط هفته (سه شنبه) نادرست استּ زیرا در ترکی “آرا” به معنی فاصله و میان دو چیز جدا از هم است نه یک چیز واحد٬ در حالیکه میان و وسط یک چیز واحد با کلمه “اورتا” ادا میشودּ
٦- بعد از نام هر روز٬ کلمه “گون” به معنی روز٬ همانگونه که در اکثر زبانهای دنیا مرسوم است٬ (در انگلیسی٬ day) میبایست به نام روز چسبیده نوشته شودּ مانند آراگون٬ اورتاگون٬ یئلگون و ּּּּ بنابراین فرمهای آرا گون٬ اورتا گون٬ یئل گون وּּּּּ نادرست اندּ
٧- نام هر روز هفته به کلمه “گون” ختم میشود و میباید از نوشتن آن به شکل “گونو” اجتناب نمودּ مانند یئلگون٬ اودگون و ּּּ به جای یئل گونو٬ اود گونو و ּּּּ
٨- در انتخاب نامهای ترکی برای روزهای هفته حتی المقدور میباید به ترتیب از میان نامهای ترکی تاریخی٬ لهجه های معاصر ترکی رایج در ایران, قفقاز, آناتولی و بالکان و در نهایت از نامهای ترکی رایج در میان دیگر ملل و اقوام ترک معاصر استفاده نمودּ
٩- الگوی عام و ساده ای که در نامیدن روزههای هفته در میان بعضی از اقوام و ملل ترکی در گذشته و حال دیده میشود عبارت است از نامیدن روز اول هفته بنام “باشگون”٬ روز میانی هفته (پنجشنبه) بنام “اورتاگون” و روز آخر هفته به نام “آراگون” و همچنین نامیدن روزی مقدس (بسته به مذهب جمعه٬ شنبه و یا یکشنبه) بنام یئیگون (روز نیکو)٬ برای نامیدن سه روز دیگر هفته نیز از اسامی عناصر طبیعت (یئل٬ اود٬ توزان٬ ּּּּ) استفاده شده استּ
روزشماری ترکى- تورک گونگه نی
با توجه به موارد فوق٬ در زیر نامهای پیشنهادی ترکی روزهای هفته داده شده اندּ نخست نام روز هفته به زبان فارسى و در داخل پارانتز ریشه زبانى هر نام٬ سپس معادل آن به ترکى قید شده استּ در مورد هر روز هفته نمونه هایئ از اسامی ترکی تاریخی و یا معاصر به همراه نامهای پیشنهادی آزبیلتوپ (مدا= مجمع دانشجویان آزربایجانی)٬ سایت آنادیلی (آدس) و ּּּ نیز داده شده است:
دوشنبه (فارسى+ آرامى): باشگون- Başgün
١- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: ایکینجى گون٬ در آذربایجان بازار ائرته سى (فارسى+ترکى)٬ در ترکیه پازارتئسى (فارسى+ترکى)٬ (مدآ: دوز گونو٬ آدس: دوز گونو )٬ آرنا-آدنا-آریا باشى ویا توقاى (توقان ؟) کونو (توقای= جنگل کوچک ویا قرص ماه) ویا یئخ باش کونو (یئخ= نیکو و خوب٬ ترکى بولقارى قدیم٬ ترکی قارائیم)٬ بنی اومه ییه (اورمو)٬ باش گون (قاراچای بالکار) ٬ تونتی گون (چوواش)
آنالیز: بازار کلمه ای فارسی است٬ ازینرو بازارائرته سی و پازارتئسی٬ غیر قابل قبول اندּ علاوه بر آنکه ائرته به معنی قبل و زود است و کاربرد آن به معنی بعد و پس نادرست استּ آدنا-آرنا نیز از آدینه فارسی گرفته شده اندּ نام پیشنهاد شده دوزگونو نیز غیر قابل قبول است٬ زیرا سبب اصلی این نامگذاری تقدس و حرمت بوده است٬ حال آنکه روز دوشنبه از هیچگونه قداستی برخوردار نیستּ بنابراین بهتر است این نام برای روزی مانند جمعه که بین مسلمانان از نوعی قداست برخوردار است نگاه داشته شودּ از سوی دیگر در بسیاری از لهجه های ترکی مانند ترکی بلغاری قدیم٬ ترکی قارائیم و ترکی قاراچای مالکار٬ نام باش گون٬ به معنی روز اول هفته بکار رفته استּاین نام اخیرا در ترکمنستان نیز برای نامیدن دوشنبه انتخاب شده استּ با این وصف٬ مناسبترین نام برای روز دوشنبه٬ اولین روز هفته٬ باشگون می باشدּ
سه شنبه (فارسى+ آرامى): توزانگون- Tozangün
٢- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: اوچونجو گون٬ در آذربایجان چرشنبه آخشامى (فارسى+ آرامى+ترکى)٬ در ترکیه سالى (از عبرانی و یا ثالث عربى به معنى روز سوم) ٬ (مدآ: آرا گونو ٬ آدس: تک گونو)٬ آتلار کونو (ترکى بولقارى قدیم٬ چوواشی)٬ یامچىیا گئت ویا بازاراگئت (یئکانات)٬ ده ویر (اورمو=دؤور)٬ توزان گون (محلی آزربایجانی)٬ گورگه گون (قاراچای بالکار)
آنالیز: چرشنبه کلمه ای فارسی-آرامی و کلمات سالی٬ دؤور عربی می باشند٬ بنابراین غیر قابل قبول اندּ نام پیشنهادی آراگون نیز غیرقابل قبول است٬ زیرا آرا به معنی فاصل بین دو چیز جدا مانند دو هفته است٬ حال آنکه سه شنبه روزی در داخل هفته واحد می باشدּ بنابراین این نام می توانست اورتاگون باشد که به معنی روز میان هفته استּ آرا گون باید برای روز یکشنبه که روز بین دو هفته متوالی است نگهداشته شودּ در میان نامهای محلی در آزربایجان٬ نام توزان گون وجود دارد که نشان از نظافت و آراستگی داردּ (توزان در ترکی به معنی ذره است)ּ با این وصف برای روز سه شنبه نام توزانگون پیشنهاد می شودּ
چهارشنبه (فارسى+ آرامى): اودگون- Odgün
٣- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: دؤردونجو گون٬ در آذربایجان: چرشنبه (فارسى+ آرامى) ٬ در ترکیه: چارشامبا (فارسى+ آرامى)٬ (مدآ: اود گونو٬ آدس: سود گونو)٬ در لهجه هاى آناتولى غربى (دنیزلى٬ اوشاق) ایشیقلى٬ ائشمه بازار٬ قاب کونو (ترکى بولقارى قدیم٬ قاب به معنی خانواده و طائفه٬ اتحاد)٬ یامچى بازارى (یئکانات٬ اورمو)٬ خان گون (قارائیم)٬ باراس گون (قاراچای بالکار)
آنالیز: نامهای چرشنبه و چارشامبا و آنهائیکه دارای کلمه فارسی بازار`اند٬ غیرقابل قبول اندּ نام اودگون که معنای روز روشن است مناسب است٬ هم از اینرو که مشابه آن در آناتولی شرقی (ایشیقلی گون) نیز بکار می رودּ همچنین چهارشنبه آخر سال روزی است که جشن ملی ترکی چهارشنبه سوری با برافروختن آتش برگزار میشودּ (سور کلمه ای ترکی- مغولی به معنی جشن استּ تاجیک و فارسها این جشن را از ترکان گرفته اند)ּ بنابراین برای روز چهارشنبه٬ نام اودگون و در نتیجه برای جشن ملی ترکی چهارشنبه سوری نام “اودگون سورو” پیشنهاد میشود ּ
پنج شنبه (فارسى+ آرامى): اورتاگون- Ortagün
٤- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: بئشینجى گون٬ در آذربایجان و لهجه هاى آناتولى: جومعه آخشامى (عربى+ترکى)٬ در ترکیه: پرشمبه (فارسى+ آرامى) (مدآ: سو گونو٬ آدس: آینا گونو)٬ کیچى آرنا-آدنا کونو ویا اورتا کونو (ترکى بولقارى قدیم قاراچای بالکار٬ چواشی)٬ بازار (اورمو)
آنالیز: نامهای دارای کلمات فارسی و عربی پرشمبه٬ جومعه٬ آرنا-آدنا-آینا (از آدینه فارسی) و بازار غیرقابل قبول اندּ نام اورتا گون٬ به معنی روز میان هفته٬ مناسب به نظر میرسد٬ این نام در دیگر لهجه های ترکی مانند ترکی بلغاری قدیم نیز عینا برای روز پنجشنبه و در ترکی قارائیم و کومان (به اوردا) برای روز سه شنبه بکار رفته استּ بنابراین برای روز پنج شنبه٬ نام اورتاگون پیشنهاد میشودּ
جمعه (عربى): یئیگون- Yeygün
٥- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: آلتینجى گون٬ در آذربایجان: جومعه (عربى)٬ در ترکیه: جوما (عربى)٬ (مدآ: آینى گونو٬ آدس: آدنا گونو)٬ آدنا کونو (ترکى بولقار قدیم٬ چواشی)٬ بایرام گون (قاراچای بالکار)
آنالیز: نامهای دارای کلمات فارسی آدینه (آدنا٬ آرنا٬ آینا٬ּּ) و عربی جمعه غیر قابل قبول اندּ از نامهای موجود که عطفی به قداست روز جمعه نیز داشته باشد٬ نام تاریخی یئیگون٬ بایرام گون و یا دوزگون است که برای روزهای دیگر هفته پیشنهاد شده استּ نام یئی گون (به معنی خوب و نیکو٬ فرمهای دیگر آن یئگ٬ ییک٬ ایگ٬ ائگ٬ اییی٬ یئخ٬ ییخ٬ یق٬ּּּּּּ) از سوی ترکان بلغاری قدیم٬ قومان٬ قارائیم و قاراچای بالکار برای نامیدن روزهای هفته بکار رفته استּ بنابراین برای روز جمعه نام یئیگون به معنی روز نیکو پیشنهاد میشودּ
شنبه (آرامى): یئلگون- Yelgün
٦- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: یئدینجى گون٬ در آذربایجان: شنبه (آرامى)٬ در ترکیه: جومارتئسى (عربى +ترکى)٬ (مدآ: یئل گونو ٬ آدس: خاس گونو) ٬ آراکونو ( ترکى بولقار قدیم)٬ هفته نین بیری (اورمو)٬ سونکو گون (ترکی قاراچای بالکار)٬ چارتیق (تووا)
آنالیز: نامهای دارای کلمات شنبه و جوما غیر قابل قبول اندּ از نامهای پیشنهادی نام یئلگون (و یا سونکو گون از ترکی قاراچای بالکار) مناسب به نظر میرسدּ
یکشنبه (فارسى+ آرامى): آراگون- Aragün
٧- از نامهای دیگر در لهجه ها و اقوام ترک: بیرینجى گون٬ در آذربایجان: بازار (فارسى)- در ترکیه: پازار (فارسى)٬ (مدآ: سود گونو٬ آدس: خاسا ؟ گونو)٬ در لهجه هاى آناتولى غربى (دنیزلى٬ اوشاق) گیرئى٬ گیرئیى٬ ائگ (یئکه ؟- بزرگ)٬ یئخ (یئى) و یا اوروس آدنا کونو (ترکى بولقار قدیم)٬ یق کون (در ترکی کومان)٬ بازار (یئکانات)٬ هفته نین ایکیسی (اورمو)٬ قاتتی گون (قوموق)٬ اولو گون (تووا)
آنالیز: نامهای دارای کلمات فارسی بازار٬ پازار و آدنا و ּּּ غیرقابل قبول اندּاز نامهای ترکی٬ آراگون قابل توجه استּ آراگون برای نامیدن آخرین روز هفته (روز بین دو هفته متوالی) در میان اقوام ترک از جمله قارائیمها بکار رفته استּ بنابراین برای نامیدن روز یکشنبه٬ نام آراگون پیشنهاد میشودּ
خلاصه: برای روزهای هفته به زبان ترکی نامهای زیر پیشنهاد میشود:
باشگون (دوشنبه)٬ توزانگون (سه شنبه)٬ اودگون (چهارشنبه)٬ اورتاگون (پنجشنبه)٬ یئیگون (جمعه)٬ یئلگون (شنبه)٬ آراگون (یکشنبه)
چند واژه پیشنهادی ترکی مربوط به گاهشماری و تقویم
در زیر چند کلمه ترکی جدید- که برای کلمات فارسی و عربی مربوط به گاهشماری و تقویم که معادل ترکی ندارند پیشنهاد نموده ام- را می آورمּ در باره هر کدام از این کلمات پیشنهادی ام توضیح مختصری نیز داده امּ مهران بهاری
١- هفته:
یئددیجه– Yeddicə
در ترکیه و یوگسلاوی سابق سره نویسان ترک در مقابل هفته فارسی کلمه “یئدیل” (یئدی+ایل) را بکار میبرندּ پسوند –ایل در ترکی معادل پسوند –ه و یا –انه و –گانه فارسی استּمعادل یئدیل در ترکی آزربایجان “یئئدیل” استּ اما از آنجائیکه در ترکی آزربایجان ایل به معنی سال می باشد (در ترکی ترکیه ییل به معنی سال است) شباهت بین دو کلمه یئددیل (هفته) و یئددی ایل (هفت سال) باعث اغتشاش خواهد گردیدּ از اینرو کلمه “یئددیجه” را به عنوان معادل کلمه هفته پیشنهاد می کنمּ پسوند –جه علاوه بر آنکه تقریبا معادل پوندهای –ه٬ -انه٬ و –گانه است٬ در ساخت بعضی دیگر از کلمات مربوط به گاهشماری مانند “دؤنه نجه” به معنی فصل و موسم و “بیرجه” به معنی یکه و یکباره نیز بکار رفته استּ
٢- سال شمسى٬ میلادی ٬ قمرى٬ هجری:
گونش ایلى - Günəş İli٬ دوغوش ایلی - Doğuş İli٬ آیسال ایل - Aysal İl٬ کؤچسه ل ایل – Köçsəl İl
به منظور استاندارد نمودن تعبیرات فوق٬ با اضافه نمودن پوند –سال٬ -سه ل٬ به کلمات یک هجائی آی (ماه) و کؤچ (هجرت)٬ معادل سالهای قمری و هجری یعنی ترکیبات “آیسال ایل” (سال قمری) و “کؤچسه ل ایل” (سال هجری) حاصل شده اندּ برای معادلهای سالهای شمسی و میلادی که از کلمات دو هجائی گونه ش (خورشید) و دوغوش (میلاد) ساخته می شوند از پسوند –ی در آخر کلمه ایل (سال) استفاده شده استּ بنابراین برای سالهای قمری٬ هجری٬ شمسی و میلادی به ترتیب “آیسال ایل”٬ “کؤچسه ل ایل”٬ “گونه ش ایلی” و “دوغوش ایلی” را پیشنهاد می کنمּ
٣- دقیقه٬ ثانیه و آنیه:
ایریمجیک – İrimcik٬ ایکینجیک İkincik ٬ قیرپیمجیک – Qırpımcıq
-نخست واژه “ایریم” از کلمه ایری به معنی درشت با اضافه نمودن پسوند –م (مانند بیریم = بیر+ایم٬ به معنی وآحد) ساخته شده استּ “ایریم” به معنی و معادل “دقت” استּ سپس با اضافه نمودن پسوند –جیک واژه “ایریمجیک” معادل دقیقه حاصل شده استּ
-واژه ایکینجیک از اضافه نمودن پسوند -ایک به ایکینجی حاصل شده و معادل ثانیه استּدر دیگر زبانها نیز کلمات نشاندهنده ثانیه همه با عدد دو مرتبط اندּ(مثلا در انگلیسی second به معنی دومین)
-واژه قیرپیمجیق از اضافه نموده پسوند –جیق به کلمه قیرپیم (قیرپ+یم) که به معنی آن و لحظه است ایجاد شده است و به معنی آنیه استּ
بنابراین برای کلمات دقیقه٬ ثانیه و آنیه معادلهای ترکی ایریمجیک٬ ایکینجیک و قیرپیمجیق را پیشنهاد می کنمּ
٤- ساعت مچی, ساعت دیواری:
چولازیق – Çolazıq٬ هؤرگون چولاسی – Hörgün Çolası
- در ترکی باستان کلمه چولا – Çola به معنای ساعت (واحد زمان) بکار می رفته استּ کلمه پیشنهادی “چولازیق” که معادل ساعت مچی است به قیاس کلمه بیله زیک به معنی دستبند و النگو در ترکی و با استفاده از واژه چولا ساخته شده استּ فرم اصلی بیله زیک٬ بیله ک+اوزوک به معنی حلقه مچ بوده که در ترکی معاصر به بیله زیک تقلیل و تغییر فرم داده استּ با این قیاس٬ ترکیب “چولا+اوزوک” و یا ساعت مچی را نیز به شکل “چولازیق” نشان داده و آنرا برای ساعت مچی پیشنهاد نموده امּ
- برای یافتن معادل ترکی ساعت دیواری٬ نخست میباید معادل کلمه فارسی دیوار را یافتּ به این منظور واژه “هؤرگون” را (هؤر+گون) پیشنهاد نموده امּ هؤرمک در ترکی مدرن به معنی بافتن و ساختن چیزی از قطعات و تکه های تکرار شونده و مشابه استּ کلمه هؤرگوت در ترکی مدرن به معنی تشکیلات و سازمان از همین ریشه استּ با این وصف ترکیب هؤرگون چولاسی را برای ساعت دیواری پیشنهاد می کنمּ
٥- کرونولوژی:
چاغینسیرا – Çağınsıra
در زبان ترکی چاغ به معنی وقت و هنگام و زمانه و همچنین واحد زمان مرکب از دو ساعت (جمعا ١٢٠ دقیقه) استּاما کاربرد کلمه چاغ به معنی زمان مجرد بویژه در مقابل مفهوم مکان مجرد چندان صحیح نیستּ زیرا در ترکی چاغین - Çağın (چاغ+ین) به مفهوم زمان مجرد٬ در مقابل اورون – Orun (اور+اون) به مفهوم مکان مجرد بکار میرودּردپای واژه چاغین در ترکی آزربایجانی معاصر را در کلمه “هاچان” می توان مشاهده کرد که در آن حرف غ مانند ترکی استانبولی٬ حذف شده استּ (هاچاغین= ها+چاغ+ین=ها+چا+=هاچان)ּ با حرکت از این نقطه برای کلمه کرونولوژی٬ ترکیب چاغینسیرا (چاغین+سیرا) را پیشنهاد میکنمּ چاغین به مفهوم زمان و سیرا به مفهوم ردیف و نوبت و ترتیبּּּּ به عنوان مثال ترکیب “کرونولوژی جنگ” را می توان در ترکی به شکل “ساواش چاغینسیراسی” بیان نمودּ
٦- تاریخ (علم) و تاریخ (مورخه) :
اؤته ک - Ötək ٬ ایلایگون- İlaygün
در زبان فارسی برای نامیدن هر دو مفهوم متفاوت علم تاریخ (به انگلیسی History) و مورخه مانند تاریخ تولد (به انگلسیی Date) از یک کلمه واحد “تاریخ” استفاده میشود که هم نشان از کم قابلیتی زبان (اساسا کلمه تاریخ خود فارسی نیست و یونانی است) دارد و هم باعث بروز آشفتگی در بیان مطالب میشود٬ اما در زبان ترکی قاعدتا نباید همچو کمبودی وجود داشته باشد٬ با اینهمه در نشریات دانشجوئی ترکی در ایران به واژه ایلای برخورد می کنیم که به معنی تاریخ بکار برده میشودּ حال آنکه کاربرد کلمه ایلای به معنی تاریخ در هر دو معنی آن (علم و مورخه) دارای اشکال استּ
در زبان ترکی معادل کلمه تاریخ به معنی علم تاریخ٬ واژه بسیار مناسب “اؤته ک” (اؤت+ ه ک٬ از اؤتمک به معنی سپری شدن و گذر کردن٬ گذشتن) پیشنهاد شده استּ بنابراین تعویض کلمه موجود اؤته ک با کلمه دیگری مانند ایلای چندان ضرورت و منطقی نداردּ از سوی دیگر کلمه ایلای را به معنی مورخه نیز نمیتوان بکار رودּ زیرا مورخه (مثلا قطعنامه مورخه فلان و یا تاریخ تولد)٬ عموما شامل سه داده سال (ایل) و ماه (آی) و روز(گون) است٬ حال آنکه در واژه ایلای تنها سال و ماه ذکر شده اندּ با توجه به این نکته٬ معادل کلمه مورخه٬ به شکل “ایلایگون” (ایل+آی+گون) پیشنهاد میشودּ





واژه نامه تقویم و گاهشماری ترکی: تورک ییمی و چاغ بیریملری سؤزلویو
Sözlüyü Türk Yimi və Çağ Birimləri
در زیر چند کلمه ترکی مربوط به تقویم و گاهشماری ترکی را آورده ام موارد پیشنهادی خود را نشان داده ام:
ساعت (واحد زمان): چولا – Çola
ساعت مچی: چولازیق - Çolazıq
ساعت دیواری: هؤرون چولاسی – Hörün Çolası
دقیقه: ایریمجیک - İrimcik
ثانیه: ایکینجیک - İkincik
آنیه: قیرپیمجیک - Qırpımcıq
روز: گون –Gün
هفته: یئددیجه– Yeddicə
ماه: آى - Ay
دوره دو ماهه: کسین - Kəsin
فصل٬ موسم (سه ماهه): دؤنه نجه - Dönəncə
دوره شش ماهه: سوره م -Sürəm
سال: ایل - İl
سال شمسى: گونش ایلى - Günəş İli
سال میلادی: دوغوش ایل - Doğuş İli
سال قمرى: آیسال ایلى - Aysal İl
سال هجری: کؤچسه ل ایل – Köçsəl İl
دهه: اون ایللیک – Onillik
قرن-سده: یوزایللیک – Yüzillik
سالنامه: ایللیک – İllik
سالگرد: ایل دؤنوم - İldönüm
سالنما: ایل گؤر - İlgör
روزشمار: گونگه ن - Güngən ٬ گونله ج – Günləc
تحویل سال: گون دؤنومو – Gün Dönümü ٬ ایل دؤنوشومو – İl Dönüşümü
وقایع نامه: ایلده لیک – İldəlik
کرونولوژی: چاغینسیرا – Çağınsıra
وقت٬ هنگام: چاغ - Çağ
تقویم: ییم – Yim
تاریخ (علم): اؤته ک - Ötək
تاریخ (مورخه): ایلایگون- İlaygün
مدت: سوره - Sürə
مهلت: سوره و -Sürəv
عهد٬ دوره: دؤنه م -Dönəm
روند: سوره ج – Sürəc
پریودیک٬ ادواری: سوره لی – Sürəli
مزمن: سوره گن – Sürəgən
دائم٬ مداوم: سوره کلی – Sürəkli
ابدی: منگی – Məngi
ازلی: آشنی – Aşnı
آخر: سون - Son
اول: ایلک- İlk
نهایت: بیتیم - Bitim
ابتدا: باشلانقیج – Başlanqıc
عاقبت: تکیش – Təkiş
اولیه٬ نخستین: ایلکین – İlkin
نادر: سئیره ک – Seyrək
زود زود: سیخجا - Sıxca
پیاپی: آردیشیق - Ardışıq
قدیم: اسکی - Əski
باستان: بایری - Bayrı
زمان (در مقابل مکان): چاغین - Çağın
مکان (در مقابل زمان): اورون - Orun

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:22 PM
Güney Azərbaycan ədəbiyati Haqında burada oxuya bilersiniz.


فلسفه آچیسیندان دیل

ايستانبول اونيوئرسيته سی فلسفه بؤلومونده ديل، کولتور و اخلاق فلسفه سی چاليشمالارييلا تانينان فلسفه چی بديا آکارسو، 27 اوجاق 1921 – ده ايستانبول - دا دونيايا گلدی. چاپا ايلک اوخولو و چاپا اورتا اوخولوندان سونرا استيقلال دبیرستانینی بيتيردی. يوکسک اؤیره نيمينی 1943 ايلينده فارغ التحصیل اولدوغو ايستانبول اونيوئرسيته سی فلسفه بؤلومونده آلدی. عینی بؤلومده ائرنست وان آستئر - ين (Ernst von Aster’in) يؤنه تيمينده باشلاديغی دوکتورا چاليشمالارينی “ويلهئلم وان هومبولدت - دا (“Wilhelm von Humboldt) ديل - کولتور باغلانتيسی” موضوعلو تئزله تاماملادی (1954).

1956-1958 ايللرينده آلمانيا - يا گئده رک هئيدئلبئرگ اونيوئرسيته سینده گادامئر - ين فئنومئنولوژی سئمينارلارينا قاتيلدیي و شیلئر (Scheler) حاقدا آراشديرمالار آپاردی. 1960 ايلينده “ماکس شیلئر - ده فردیت مسئله سی” آدلی چاليشماسييلا دوچئنت اولدو. 1968 -ده فلسفه تاريخی کورسوسونده پروفسورلوغا يوکسلديلدی. بؤلومده اخلاق فلسفه سی، چاغداش فلسفه آخیملاری، فلسفه تاريخی سئميناری کیمی درسلر وئردی. فلسفه بؤلومو باشقانليغی ایشینده اولدو. 1963 - 1983 ايللرينده تورک ديل قورومو يؤنئتيم عضولریندن اولدو و فلسفه تئريملرينين تورکجه لشديريلمه سی چاليشمالاريندا ماجيت گؤکبرک ایله بيرليکده تاثیرلی رول آلدی. آرديندان 1984 ايلينده امکلی اولدو.

1988-1989′دا چوکورووا اونيوئرسيته سی ائيتيم دانیشکده سینده فلسفه قروپو اؤیره تمن ليگی بؤلومونون قوروجوسو اولاراق وظیفه آلدی. 1990 -1996 ايللری آراسيندا ايسه ايستانبول اونيوئرسيته سی آتاتورک انستيتوسوندا دوکتورا درسلری وئردی.

اثرلری:
- ویلهئلم وان هومبولدت - دا ديل - کولتور باغلانتيسی (1955)،
- ماخ شیلئر - ده فردیت پروبلئمی (1962)،
- مودئرن توپلومدا قادين (1963)،
- اخلاق درسلری1: خوشبخت لیک اخلاقی (1963)،
- اخلاق درسلری 2: ايمانوئل کانت - ين اخلاق فلسفه سی (1968)،
- چاغداش فلسفه آخيملاری (1979)،
- آتاتورک انقلابی و يوروملاری (1969)،
- فلسفه تئريملری سؤزلویو (1979)،
- چاغداش فلسفه: کانت - دان گونوموزه فلسفه آخيملاری (1987)،
- آتاتورک انقلابی و تمل لری (1995)،
- ماکس شیلئر فلسفه سینده کيپ مفهومو و اينسان اولما سورونو (1998)،
- مئتافيزيک و دين اوزه رينه گؤروشمه لر (1946).
آيريجا مقاله لری، فلسفه آرشيوی، فلسفه ترجومه لری درگيسی، تورک ديلی، آراييش، گؤستری، چاغداش تنقید کیمی درگيلرده ياييملانمیش دیر. آکارسو - نون جمهورييت قزئته سينده ده يازيلاری چيخميشدير.

………………….

فلسفه آچیسیندان دیل
پروفسور بئدیا آکارسو
حاضیرلایان: گونتای جاوانشیر

دیله فلسفه آچیسیندان باخینجا قارشیمیزا ایکی اؤنَملی و بیربیرینه باغلی قاورام چیخیر. ایلکین توپلوموموز ایچین ده اؤنَملی اولان بو مفهوملار اوزَرینده دورماق، فلسفه ندیر، نه آنلاییریق فلسفه دئیه رکن؛ دیل ندیر، گؤره وی، کولتورده کی یئری ندیر کیمی سورولاری اله آلماق ایسته ییرم. سونرا دا بو ایکیسی نین باغلانتیسینی، آیریجا باشقا ساحه لرله و باشقا سورونلارلا ایلیشکی سینی، سون اولاراق دا ائگیتیم سیستئمینده دیلین وفلسفه نین یئری نین نه اولدوغونو بلیرتمه یه چالیشاجاغام.

اؤنجه طبیعیتین ائوریمینده یئنی بیر مرحله اولاراق اورتایا چیخان اینسانین، اونو حئیوانلاردان آییران و اینسانی اینسان ائدن ان اؤنَملی عنصر اولان دیل اوزَرینده دورماق ایسته ییرم. دیل دئیه رکن بیر ارتباط آراجی اولاراق اله آلینان دیلی نظره آلمادیغیمی هَمَن سؤیله مَلی یم. چونکو بیر ایشارتلشمه آراجی اولاراق، بیر ارتباط آراجی اولاراق دیل حئیوانلاردا دا وار. بوندان 5055 ایل اؤنجه ایسویچره لی زئوولوق و آنتروپولوق آدولف پورتمانن اونتوژئنئتیک آچیدان اینسانین اؤزَل یئرینی آراشدیردیغی چالیشماسیندا گلیشدیردیگی بیر آنتروپولوژی قانونو ایله اینسان دوغوشونون ائرکن بیر دوغوش اولدوغونو اؤنه سورموشدو. بوتون حئیوانلار، بوتون خصوصیت لری ایله بیرلیکده دونیایا گلیرلر. یالنیز اینسان اؤزونه مخصوص نیته لیکلرینی دوغوشدان سونرا بیر ایلین سونونا دوغرو قازانماغا باشلار و بو نیته لیکلری آنجاق سوسیال چئوره نین بیرلیکده تاثیری آلتیندا اولوشور، بو سوسیال چئوره نین یاردیمی و اویاریجیلیغی اولمادان تام اینسان اولماغا دوغرو گلیشمه باشاریلا بیلمز. بو خصوصیتلر ده: دیک دورما، دیل و دوشونمه دیر. ایلک ایلین سونوندا اینسان اولمانین بَلیرتیلری بیچیم آلیر، بو ایلک بیچیم آلما دا آنجاق توپلومسال چئوره ایچینده گئرچکلشه بیلیر، بو توپلومسال چئوره یؤره سینده دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما دا گلیشیر. بورادان چیخان اؤنَملی سونوج: اینسانین توپلومسال بیر وارلیق اولدوغو و اینسانین عینی زاماندا تاریخسل بیر وارلیق اولدوغو و بو ایکی دورومون سیخی - سیخییا بیربیرینه باغلی اولدوغو و دونیایلا ایلیشکی قورمانی دیلین ساغلادیغی، دونیانی قاورامامیزی دیلین ساغلادیغی دیر. اینسان، دیلی تاپمامیشدیر، دوغوشوندا واردیر دیل، آمما یالنیزجا یاتقینلیق اولاراق توپلوم ایچینده الده ائدیلیر دیل و تاریخ ایچینده گلیشیر.

بو دونیایا آچیلمانی، دونیانی دیل آراجیلیغی ایله باشا دوشمه یی فلسفه تاریخینده ایلکین هراقلیتوس دیله گَتیرمیشدیر. فلسفه نین اؤته کی آلانلاری دیشیندا دیل فلسفه سینین گلیشمه سینده ایلک آددیمی آتان اؤنَملی فیلسوفدور هراقلیتوس. اثرلریندن آنجاق فراقمئنت’لر قالمیشدیر. ان اؤنَملی پارچا اولان فراقمئنت لوقوس مفهومو اوزَرینده دورور. بو قیسا جمله سی دیل فلسفه سی باخیمیندان چوخ اؤنَملی دیر: “اینسانلار اونو آنلامادیلار، اونو ائشیتمه دن اؤنجه…” هراقلیتوس قارانلیق یازان بیر فیلسوفدور، آنجاق بوردا آنلامی آچیق دیر: گئرچه گی، سؤز حالینا گلمه دن، باشقا دئییشله دیله تؤکمه دن اؤنجه اینسانلار آنلامادیلار. دیل - دونیا ایلیشکیسی باخیمیندان چوخ اؤنَملی بیر نؤقطه دیربو.

دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما اینسانی اؤته کی جانلی وارلیقلاردان آییران و اونو اؤزگور قیلان تَمَل خصوصیت دیر. اینساندان باشقا هئچ بیر جانلی وارلیغین بو آنلامدا دیلی ده یوخدور. چئوره سینی آشا بیلن، چئوره سی نین دیشینا چیخا بیلن، طبیعتین و اؤزونون بیلینجینه واران هئچ بیر جانلی وارلیق یوخدور یئراوزونده. اینسان بو خصوصیتلری ایله چئوره سینی دگیشدیرمیش، طبیعته بیر شئیلر قاتمیشدیر. طبیعته قاتدیقلاری دا بوگون کولتور دئدیگیمیز شئیدن باشقاسی دئییل. بو طبیعته قاتدیقلاری مینلرجه ایل ایچینده اولوشا - اولوشا بوگونه دَک گلمیش و صاباحلارا گئتمَکده دیر. اینسانین اینسان اولماسی دا، اؤز یولونو اؤزونو تصویر ائتمه سی ده دیلی ایله اولموشدور.



بئله جه بوگونکو اینسان بیلیم و دیریم بیلیمده کی (زیست شناسی ده کی) آراشدیرمالارین چاتدیغی سونوجلا فلسفه تاریخینده هراقلیتوسدان بری اورتایا آتیلمیش، داها سونرالاری هردئر و هومبولدت’لا گلیشدیریلمیش و گونوموزه دَک سورموش اولان دیل اوزَرینده کی گؤروشلرین دوغرولانمیش اولدوغونو گؤروروک. دیلله کولتور آراسینداکی باغلانتینی، دیلین کولتور اولایلارینا تاثیرینی و بونلار اوزَرینده کی گوجونو ایلک گؤرَن هردئر اولموشدور. بو گؤروشو داها ایره لی گؤتورَن ده دیل فلسفه سی نین قوروجوسو W.Von Humboldt- دور. هومبولدت “دیل، اولموش بیتمیش بیر شئی، بیر محصول دئییل، بیر ائتکینلیکدیر(فعالییتدیر)” سؤزو ایله دیلین اینسان تاریخی نین باشلیجا یارادیجی گوجلریندن بیری اولدوغونو آنلاتماق ایسته میشدیر. دیلین بیر ارتباط آراجی اولدوغونو ایره لی سورَنلره قارشی هومبولدت دیلین یالنیزجا یالین بیرآراچ اولمادیغینی، دوشونجه نی یارادان بیر فعالیت اولدوغونو ایره لی سورموشدور. دیل اولماسایدی، دوشونمه ده اولمازدی. بونو ماددی اولاراق دوغوشدان کور، کار و دیلسیز اولانلار Elen Keller اؤرنگینده گؤره بیلیریک: Elen Keller دوشونمه یه باشلاماسینی، چئوره ایله باغلانتی قورماسینی بئله آنلادیر یاشام ناغیلیندا: ائگیتیجیسی بیر گون اؤزونه بارداقلا سو ایچیردنده الینی سو شیرینه توتار و اووجونا “سو” یازار. بو آدلاندیریلما ایله بیردن بیر توتوناجاق یئر تاپمیشدیر. سئوینج ایچینده دیر. آرتیق بیر شئیلری آییرد ائتمه یه باشلامیشدیر. هر شئیین آدینی سوراجاقدیر آرتیق. دوشونمه آدلاندیرما یولویلا اولموشدور. آدلاندیریلدیغی آندا نَسنه لرین وارلیغینی باشا دوشه بیلمیش، باشقا دئییشله نَسنه لرین وارلیغینی باشا دوشه بیلمه سی آدلاندیرما یولویلا، یعنی دیلله اولموشدور. قاریشیقلیق دوزَنه چئوریلمیش، هر شئی یئرلی یئرینه قویولماغا، هر شئی آنلاشیلیر اولماغا باشلامیشدیر. اینسانلیق تاریخینده ده دیلین گلیشمه سی نین باشلانقیجدا چوخ یاواش ایره لیله دیگی بیلینمکده دیر. نَسنه لره آد وئرمه، بونلار آراسیندا باغلانتیلار قورما و سونوندا سویوتلاما(مجردلشدیرمه) ایله قاوراملار اولوشموشدور. بو دا اوزون بیر سورجی گرَکدیرمیش، دوشونمه ده بو سورَجله بیرلیکده گلیشمیشدیر. دوشونمه چیخاریملار یاپما، مفهوملار و اؤنَرمه لر آراسیندا باغلانتی قورمادیر. قاورام و اؤنَرمه لرین ایچینده یئر آلدیغی باغلام دا دیلین بوتونونو اولوشدورور. بو قاوراملارلا اینسان اؤزونه بیر دونیا یاردیر: کولتور دونیاسی؛ صنعت، بیلیم، فلسفه هامیسی قاوراملارلا، دیلله باغلی دیر. دیلین گوجو دوشونمه یی یاراتماسیندادیر. دیله تؤکمه دن، دیل قَلیبینه یئرلشدیرمه دن گئرچکلیگی آنلایا بیلمیر، اوزَرینده دوشونه بیلمیریک. دونیانی دیل یولویلا باشا دوشوروک. بو دوشونجه فلسفه تاریخینده بیر چوخ فیلسوفدا قارشیمیزا چیخار. اؤرنه یین؛ هومبولدت، “دونیانی مفهوملارا دؤنوشدورمه”، کاسسیرئر، “دونیانی سیمگه لشدیرمه ” ویتگئنستئین “دونیانی رسیمله مه “، وئیسسگئربئر، “دونیانی سؤزجوکلندیرمه، آدلاندیرما”دان سؤز ائدیرلر.

گونوموزده دیریم بیلیم(زیست شناسی) و اینسان بیلیم عاقیل دئییلن شئیی دونیایا آچیلما، دونیایلا رابطه قورما اولاراق قبول ائدیر. دونیایلا ایلیشکی(رابطه) قورمانی دیل ساغلادیغینا گؤره، عاغیل ده دیلدن باشقا بیر شئی دئییل. داها آنتیک چاغدا اورتایا قویولموش بیر تانیملا(تعریف) اینسان دانیشان وارلیقدیر. بوردا لوگون لوگوس’لا غلاقه ده دیر. لوگوس مفهومو، ایکی آنلامی دا ایچینده داشییار. لوگوس، بیر یاندان سؤز دئمکدیر، دیل دئمکدیر، دیگر یاندان دوشونجه و عاغیل دئمکدیر. دوشونمه میزی ساغلایان دیلدیر. اینسانین بئیین یاپیسینی(ساختار) ان یاخشی گؤسترن ده اونون قوللاندیغی دیلیدیر. بیزیم کیملیگیمیزی بَلیرله یَن ده دیل اولور بئله جه. کیملیگیمیز دیلیمیز ایچینده گلیشیر. هامیمیز بیر دیل ایچینه دوغوروق. اینسانین اینسان اولماسی، اینسانین اؤزو اولماسی، اؤز کیملیگینی تاپماسی، اؤزونون بیلینجینه وارماسی دا دیلله باغلی دیر. ایچینه دوغدوغوموز دیل/دیللر کیملیگیمیزی ده بَلیرله ییر. دیلیمیز کیملیگیمیزدیر.

دوشونجه نی یارادان و ایره لی گؤتورَن ده دیل اولدوغونا گؤره، بؤیوک دوشونجه یاپیلاری نین قورولا بیلمه سینی ده دیل ساغلار. آنجاق بونون اوچون دیلین ده گلیشمیش اولماسی گرَکیر. بورادا قارشیلیقلی بیر تاثیر اولدوغو آچیقدیر. دیلین گوجونه قارشی دوشونجه نین گوجو اؤزونو گؤستریر. دیله باغلی اولان اینسان سونوندا دیله حاکیم اولور و دیل اوزَرینه تاثیر قویور. بئله جه دیل دورمادان یارادیلاراق بیر نسلدن اؤته کی نسله کئچن بیر فعالیت دیر. بویونا یارادیلان بیر شئیدیر. هر فرد و هر قوشاق(نسل) اونا یئنی بیر شئی قاتار. آمما کیمی زامان کیمی انگلله مَلره گؤره، بیر اؤلکه ده دیلین گلیشمه سی دورابیلر. دیل گلیشه بیلمه یینجه دوشونجه نین گلیشمه سی ده دورور. دیلین انگللندیگی یئرده دوشونمه ده انگللنمیش اولور. دوشونمه نین انگللنمه سی ان چوخ دا فلسفه آلانیندا تاثیرینی گؤستریر. چونکو فلسفه هر شئیدن اؤنجه، هئگل’ین دئدیگی کیمی، “وار اولان هر شئی اوزَرینده دوشونمه دیر”. دونیایلا باغلانتینی قوران دیلی نین گلیشمه سی انگللنمیش سه، بیر مللتین دوشونمه یه دایانان فلسفه ساحه سینده کی باشارینی اورتایا قویا بیلمه یه جَگی آچیقدیر.

فلسفه نین اولوشماسی اوچون ایکی اورتام(شرایط) گرَکلی دیر: اؤزگورلوک و گلیشمیش بیر دیل. توپلوموموزون تاریخینه باخینجا، بؤیوک بیر ایمپراتورلوغون قورولموش اولدوغو عثمانلی دؤنَمینده فلسفه نین، ندن گلیشمه میش دئمه یه جه یم، هئچ اولمامیش اولدوغونو آنلاماق آسانلاشیر.

14- جو عصردن بری، یعنی عثمانلی تاریخی بویونجا عربجه و فارسجا - نین تاثیری آلتیندا اولان تورکجه 600 ایل بویونجا عثمانلی اسارتینده بیر یازی دیلی، بیر رسمی دیل گلیشدیرمیش: عثمانلیجا. خالقین قوللاندیغی دیل، تورکجه خور گؤرولموش، آشاغیلانمیشدیر. تنظیمات دؤنمینده دیلده ساده لشمه طرفداری اولانلار بئله بو دیلله بیلیم یارادیلا بیلمه یه جَگینی اؤنه سورَرَک، اؤیرَتیمین عربجه اولماسینی اؤنرمیشلر. (گونوموزده ده کیمی یوبازلارین تورکچه نین بیلیمه ال وئریشلی اولمادیغینی، یئترسیز اولدوغونو اؤنه سورَرَک اینگیلیزجه نی اؤیرَتیم دیلی اولاراق اؤنرمَکده دیرلر.) اویسا آنا دیلی تورکجه اولان بیر اینسانین بئله یاپیجا بیربیریندن آیری اوچ دیل عایله سیندن اولوشان قاریشیق و ساختا بیر دیل (عثمانلیجا) ایچینده ساغلیقلی دوشونه بیلمه سی، بو دیلله فلسفه یارادا بیلمه سی مومکون مو؟ بئله بیر دیلله رومان و دیگر اثرلر یازیلارمی؟ البته عثمانلی دؤنمینده فلسفه اولماما



azerbaycan alfabesi
Azerbaycan Türkçesi'nin alfabesi (Azerbaycan dilinde: Azərbaycan əlifbası),
Azerbaycan Cumhuriyeti'nde 1991'den bu yana Azerbaycan Türkçesi'nin yazımında kullanılan Latin alfabesine dayanan alfabedir. Bu tarihten önce Kiril alfabesiden geliştiriilmiş bir alfabe kullanılıyordu.

Tarih ve Gelişme

10. yüzyılda İslamiyeti kabul eden Selçuklular gibi diğer Oğuz boyları da Arap alfabesini kabullenmişler. Güney Azərbaycan (Azerice: جنوبی آذربایجان - گونئی آذربایجان ; Cənubi Azərbaycan)'da, Azeriler Fars dilinde öğrenim alma mecburiyetinde kalmışlar ve Arap alfabesini öğrenirler. 19. yüzyılda Azeri aydınlarından olan Mirza Fatali Mammad Taghi oğlu Akhundov (Azerice: Mirzə Fətəli Axundov), Arap alfabesini değiştirip, yerine yeni bir Latince Alfabe yaratmıştır. En son 1922 yılında, Baku'da Yeni türk əlifba komitəsi (Јени түрк əлифба комитəси; Yeni Türkçe Alfabesi Heyeti) tarafından yeni bir Latin alfabesi yaratıldı.

http://img132.imageshack.us/img132/5917/tttttttvr4.jpg (http://imageshack.us/)

Azeri alfabesi, Türk alfabesi'nin aynısıdır, sesleri Türkçe'de bulunmayan ə, x, ve q hariçinde. İlginç olan hâlâ Çeçence'de de bulunan schwa (Әә) hecesinin varlığıdır.


Başka alfabeyle yazımda karşılaştırma İran'daki Azerbaycan Türkleri ise Arap alfabesini kullanmaktadırlar. Kiril ile Latin alfabeleri arasında aşağıda gösterildiği gibi bire bir ilişki vardır (ancak Kiril alfabesinde harflerin sırası değişiktir)

Azerbaycan Türkçesi'nde alfabe değişiklikleri ve karşılıkları:

http://img232.imageshack.us/img232/8573/ksdjfksq1.jpg (http://imageshack.us/)

http://img107.imageshack.us/img107/6285/rrrrnc7.jpg (http://imageshack.us/)
Fonetik

1. Sözcük başındaki kalın k sesleri, Azerbaycan Türkçesi' nde q olur:
qardaş, qadın, qız, qapı

2. Çok heceli bazı sözcüklerin sonundaki kalın k sesleri q olur, fakat x veya ğ gibi okunur.
yazdıq, yazacaq, bayraq

3. Ortada kalın k sesleri bazen x, bazen -q ikizleşip- qq olur:
oxumaq; doqquz

İkizleşme ince k seslerinde de olabilir: səkkiz


. Batı dillerinden alınma sözcüklerde k sesi değişime uğramaz:
krem, maska

4. Tek heceli sözcüklerin sonundaki kalın k sesleri bazen x, bazen ğ olur:
yox, çox, ağ

5. Sözcük sonundaki ince k yanına vokalle başlayan bir ek gelirse y olur:
çiçək-çiçəyə

6. Sözcük sonundaki q vokalle başlayan bir ek gelince ğ olur:
torpaq-torpağı

7. Azerbaycan Türkçesi' nde yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi yoktur:
gəlmişdim, həyatda

8. Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde kısa a sesi çoğunlukla ə olur:
qəlb, vətən

9. Arapça ve Farsça kökenli bazı sözcüklerde i sesi e olur:
e'lan, e'tiraf

10. Sözcük başındaki bazı y sesleri Azerbaycan Türkçesi' nde bulunmaz:
ildırım (yıldırım), ulduz (yıldız), ilan (yılan), il (yıl)...vs.

11. Sözcük başlarında ı sesi kullanılmaz:
işıq

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:38 PM
1) تا به حال به کسی تورکی یاد دادهاید؟
2) فکر میکنید اگر قرار بود به یک دوست تورکی یاد دهید، از چه روش کاربردی بیشتر استفاده میکردید؟
3) چه کتاب یا منبعی را سورس قابل اطمینان میدانستید و چه کتاب یا منبعی را سورس و منبع سادهتری برای یک مبتدی میدیدید؟
4) در این پروسه آموزشی بیشتر تأکید شما روی محاوره یا مکالمه روزانه بود یا اینکه به صورت آکادمی و اصولیتر به آموزش میپرداختید؟
5) بیشترین نقاط ضعف و کمبودها در آموزش این زبان را در چه نکتهای میبینید؟








چرا تورکی یاد بگیریم؟
بخش اول
اصولا این سؤال رو از دو گروه میپرسیم و به "بقیه افراد" کاری نداریم. اما اجازه بدید اول تکلیف خودمون رو با این "بقیه افراد" مشخص کنیم بعد بریم سراغ اون دو گروه اصلی که مخاطب اصلی این نوشته هستند.
اصولا "بقیه افراد" مورد نظر ما در این مقاله شامل چندین طیف و گروه اساسی میشن. گروهی که کلا به یادگیری هیچ زبانی علاقهمند نیستند، چه زبان مادری، چه زبان دوم و چه زبان خارجی. این گروه فقط به همون حدی که بتونند نیاز روزانه یا کاریشون رو حل کنند به زبان و پروسه یادگیری اون بها میدهند و اصلا و ابدا هم به ذهنتون خطور نکنه که بخواهید اونها رو به هر دلیل و برهانی مجاب کنید یک کلمه بیشتر بدونند، دو کلمه درست تر بنویسند و یا خدای نکرده از دهانتون در نره که مثلا فعل چیه؟ یا فاعل کجای قضیه معطل فعل داره تو هوا تاب میخوره! پس آروم و موقر از کنار این دسته رد میشیم. نه سرزنش، نه انتقاد و نه حتی توقع. اصلا هم قصد شوخی یا مزهپرانی ندارم، کاملا جدی دارم میگم نفستون رو برای این گروه در این زمینه حروم نکنید چون با زبان ممکنه مشکل داشته باشند، ممکنه غلط غولوط بگن و بنویسند ولی کلا آدمهای خوب و سادهای هستند فقط به زبان علاقه ندارند و این اصلا گناه نیست مثل من که مثلا از کله پاچه متنفرم!
دسته دوم این "بقیه افراد" که اتفاقا ممکنه تورکی زبان مادری اونها باشه به دلایل خاصی از این زبان فاصله میگیرند و از اینکه بهشون بگید به این زبان بنویسید یا به این زبان حرف بزنید ابا دارند و عملا جلوی شما موضع سختی میگیرند. خود من با یکی از این افراد مواجه شدم که به شدت از این که تو جمع فارسزبانان کسی به اونها اشاره کنه که مثلا فلانی هم تورکه یا تورکی بلده حرف بزنه به شدت ناراحت میشد. اینجا متولد شده و بزرگ شده و خانواده کاملا تورکی حرف میزنند ولی ایشون به شدت با این مسأله مشکل داشت. دوستانه ازش پرسیدم:«تورکی که خیلی ماهه چرا انکارش میکنی؟» گفت:« اصلا حرفش رو نزن! بدم میاد تو جمع فارس زبانان کسی ازم تورکی بپرسه یا تورکی حرف بزنم.» اما جالبش این بود که من نه باهاش بحث کردم و نه سرزنشش کردم فقط با خواهرش که قشنگ تورکی با بچههاش حرف میزد و طی این همه سال زندگی اینجا هنوز لهجه شیرین تورکیاش رو حفظ کرده بود نشستیم و کلی اطلاعات بومی و فرهنگی و غذاهای محلی رد و بدل کردیم و دیدم که با اشتیاق دست از عناد برداشت و اون هم شروع کرد از خاطرات سفرش به سرزمین تورکها(سرزمین مادریش) گفت و یواش یواش یخش باز شد و من بین حرفام از عمد طوری آتش اشتیاقش رو شعلهور میکردم که بفهمه تنها مشکلی که الان دچارش شده اینه که از بین اینهمه ضربالمثل دنیا فقط این رو یاد گرفته «خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو.» اما کسی نبود بهش بگه بابا این جماعت هم دارند به زبان مادریشون (فارسی) حرف میزنند و تو با انکار زبان مادریت داری به خودت ظلم میکنی و بزرگترین امتیاز خدادهات رو نادیده میگیری. اگه اهل کلاس گذاشتنی که بنده خدا دو زبانه بودن کلاسش این روزها بالاتره تا تکزبانه بودن! اگر هم میخوای منکر نسل و هویتت بشی که اون دیگه قضیهای جداگانه است. بیرودروایسی این کار یک نوع انتحار فرهنگیه. حتما همه فکرات رو کردی که داری دست به انتحار میزنی. حتما همه عواقب کار رو سنجیدی که داری تمام پلهای پشت سرت رو ناآگاهانه ویران میکنی. ولی... شاید یکروز کوچولویی با چشمای معصومش ازت پرسید مامان، هویت یعنی چی؟ بابا آباء و اجداد یعنی چی؟ سعی کن تو اون لحظه جواب قانعکنندهای برای کوچولویی داشته باشی که از تو هیچی نخواست ولی دوست داشت از نسلی باشه که لااقل حرمت زبان مادریاش رو بیشتر از اینها حفظ کنه و با اولین رودی که دید اون رو مثل یک لباس چرک به دست آب نسپره. دوست داشت از نسلی باشه که ضربالمثلهاش، لالاییهاش و شعرهاش یادگاری از مامان مامانبزرگش باشه. اون بچه نسل خودش رو میخواد! زبان مادری خودش رو میخواد، اون بچه حقش رو میخواد، حقی که تو با جوگیرشدنت راحت پایمالش کردی. برخورد با این دسته هم باید با مهربانی و بیسرزنش باشه. اما میشه روی این افراد هم کار کرد که یکروزی شاید خیلی دیر در مورد افکارشون تجدید نظر کنند ولی زیاد دلتون رو خوش نکنید! چون اصولا آدمهایی که زود جوگیر میشن، هم دهنبین هستند و هم یک کمی تو عقایدشون متزلزل هستند و راحت نمیتونید روی آینده این افراد حساب باز کنید.
یک دسته هم که فارسزبان هستند و کلا هر چیزی رو به سیاست و خطر و حریم قانون و این اصل و اون اصل موقوفه ربط میدن و دلشون به نوستالژی خوشه. امروز نوستالژی تاریخ دارند فردا گرفتار توهم فرهنگ چند قرنه میشن و رو بهشون بدی کلا ایرون رو پاکسازی میکنند، نه لر میمونه، نه کرد و نه حتی یک تورک و خلاصه یک سکه هم به اسم خودشون میزنند که یک طرفش نوشته "زنده باد نسل از ما بهترون" اون ورش هم نوشته "زنده باد نسل خودم که از خودم بهتر ندیدم!" کلا از خیر توضیح راجع به اینها هم میگذریم که قلم ارزشمندتر از اینه که در مورد کسانی حرف زد که حتی انسانیت هم از اینها ناامید شده.
در این میان دستهای هم هستند که نخودی گروه هستند. گاهی این ورند گاهی اون ور. وقتی از یادگیری این زبان حرف به میون میاد اهل تأیید و زنده باد هستند ولی همچین که بوی خطر میاد دیگه هیچ اثری نه از خودشونه و نه از زندهبادهاشون. اگر از ممنوعیت یادگیری و عدم لزوم زبان مادری در مناطق بومی حرف بیاد دوباره جلوی دوربین اولین نفره که داره از زبان رسمی دفاع میکنه و گلوش رو پاره میکنه و از اتحاد حرف میزنه انگار کسی از تفرقه گفت که ایشون جوگیر میشه. باز همچین که بوی خطر و آبرو اومد وسط دیگه نه جلوی همشهریهاش پیدا میشه و نه جیک میزنه. این دسته خطرناکند. موضع آدم هم باید در مقابل این افراد کاملا قاطعانه و در عین حال محتاطانه باشه. این افراد همیشه و همهجا با خوشخدمتیها و گربه رقصوندنهای بیموقعشون جلوی تغییر رو گرفتند. کاش یک روز صبح که از خواب پا میشدیم میدیدیم عذاب الهی اومده نسل هرچی آدم «ایکی اوزو» هست رو از زمین منقرض کرده و نسل بشر برای همیشه از شر اونها راحت شده ولی چه میشه کرد که حتی نفرین هم شایسته اینها نیست!
حال بین این دستهها و گروههای اصلی بگردید و صدها و هزاران دسته و گروه دیگر را جا دهید. گروههای کوچک و بزرگ با عقایدی نزدیک به این افراد یا شاید عقاید و دلایلی کاملا دور از اینها که مطرح کردیم ولی به هر دلیل مایل به یادگیری نیستند و ما فقط با اشارهای به وضع و حال آنها خواستیم برشی کوچک از افرادی داشته باشیم که مخاطب این نوشته نیستند، احتمالا هم نخواهند بود ولی همیشه و همهجا حضور نامأنوسی دارند که سبب میشود گهگاه در مسیر ترمز محکمی کنیم، خطر کنیم، حتی بترسیم، به راه خود شک کنیم ولی در نهایت باور کنیم که راهمان حق است و حق همیشه پیروز

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:38 PM
چرا تورکی یاد بگیریم؟
بخش دوم:

مخاطبین این مقاله طولانی احتمالا دو دسته خاص هستند. دسته اول تورک زبانهایی که زبان تورکی به عنوان زبان مادری اونهاست و دسته دوم غیر تورکزبانهایی که دوست دارند زبان تورکی را بنا به دلایل عدیدهای یاد بگیرند یا بهتره بگیم خوبه یاد بگیرند. از گروه دوم شروع میکنیم که خلاصهتر میشه بحث اونها رو جمع و جور کرد و زودتر به سراغ مخاطبین اصلی و عمده این مقاله یعنی تورکزبانهای عزیز رفت.
به طور کلی غیر تورک زبانها به یکی دو دلیل عمده مبادرت به یادگیری این زبان میکنند: ازدواج با یک تورک زبان، ارتباط کاری – تحصیلی مداوم در یک محیط تورک زبان یا ارتباط تجاری - کاری با تورکان ایران یا خارج از ایران. خیلی کم و نادر پیدا میشه کسی که به غیر از این دو دلیل عمده مبادرت به یادگیری این زبان بکنه. علتش رو هم باید در نبود نیاز به یادگیری اون جستجو کرد. خوب در مورد ازدواج با یک تورک زبان معمولا خیلی کم پیش میاد که خود طرف مایل به یادگیری این زبان باشه فقط به عشق این که زبان مادری همسرش رو با عشق یاد بگیره . بیشتر به دلیل کنجکاوی یاد میگیرند که حالا بستگان همسر تو جمعشون دارند چی میگن؟! نکنه غیبتش رو بکنند، نکنه جلوشون کم بیاره، نکنه از پشت نارو بخوره که به خصوص این امر در مورد خانمهایی که با یک تورک زبان ازدواج کردند به شدت رایجه. یک فکر کاملا مسموم، زننده و از قضا مسری! خیلی بده که آدم اینقدر به همسرش بیاعتماد باشه که به خاطر کسب یک امنیت مصنوعی و خیالی شروع به یادگیری زبان همسرش کنه. مگه نظام خانوادهای که تشکیل میدیم قراره سازمان جاسوسی باشه، مگه قراره کسی تو این نظام نقش ستون پنجم رو بازی کنه که حالا بیایم زبان همسرمون رو یاد بگیریم تا بتونیم برای روز مبادا از خودمون دفاع کنیم، اگه واقعا فکرتون اینه بهتره یک تجدید نظر اساسی در انتخابتون بکنید، درسته که خیلی کم پیش میاد زندگی پا بگیره بدون حرف و حدیث و دخالت یا اظهار نظر اطرافیان ولی اینکه با نیت بدی به خودت زحمت بدی و هزار جور دردسر و مکافات بکشی که نارو نخوری یا کم نیاری واقعا برات متأسفم. از این بیشتر برای ازدواجی متأسفم که اینقدر پوچ و بچگانه شکل میگیره.
آدمها معمولا وقتی به کسی اعتماد میکنند این اعتماد از قلب شروع میشه و در تک تک رفتار انسانها خودش رو نشون میده. چه تو بلد باشی به زبان همسرت حرف بزنی چه بلد نباشی اعتماد زبانی بینالمللی و درونیه که نیاز به یادگیری زبان خاصی نیست. اعتماد رو از چشم انسانها میشه خوند همونطور که از منش و رفتارش میشه جنس احساسش رو شناخت. پس بیا به دلیل قشنگتری زبان بومی همسرت رو یاد بگیر. فکر کن زبانی رو داری یاد میگیری که عمریه همسرت با اون مأنوسه، دردش، غمش، عشقش و احساسش رو با این زبان قشنگتر و عمیقتر بیان میکنه. عمری بی هیچ تفسیری، بیهیچ ترجمهای با این زبان حرف زده و تو اگر عاشق باشی سعی میکنی کتاب عشقتون رو اونقدر قشنگ و واضح بخونی که نیازی به ترجمه و تفسیر نداشته باشه. واقعا صمیمانه میگم اگه با یک فردی در رابطهای احساسی هستی سعی کن مسیر قلبش رو درست بری حتی با چشم بسته. به نظر من تو یک ارتباط این چنینی که دو نفر غیر همزبان عاشق میشن زیباترین بازی خلقت داره رخ میده. یکی با دستمال نازکی چشم همسرش رو بسته و بهش میگه فقط به من اعتماد کن، ببین زبان مهم نیست صدای قلب من داره بهت میگه درست میای. تو اگه اهل این بازی نیستی اصلا ریسک نکن و برو با یک همزبان خودت ازدواج کن ولی اگه اهل ریسک و خطر هستی اجازه بده همسرت راهنمای تو باشه، اجازه بده با همین چشمای بسته تو رو از سنگلاخ و کوه و دشت رد کنه بگذار دونه به دونه واژهها رو یادت بده، بگذار اولین کلام عاشقانه رو اون یادت بده بگذار در فرکانس عشق و اعتماد زبان جدیدی رو یاد بگیری که عمریه همسرت به اون عشق میورزه. با بیاعتمادی و کشمکش و داد و فریاد تو نه زندگی میکنی، نه عاشقی و نه اجازه میدی اون زندگی کنه عشق که دیگه جای خود داره.
در مورد تجارت هم به نظر من اصل اساسی در تجارت اعتماده و بعد از اعتماد شناخت صحیح موقعیت. هرچی زندگی زناشویی جا داره برای ذره ذره یادگیری یک زبان در کار و تجارت نمیشه شوخی کرد و باید زبان همکار و شریک تجاری رو سریع و اصولی یاد گرفت تا خطر جدی زندگی رو تهدید نکنه. گرچه اینجا هم خوبه باز عشق دخیل باشه نه فقط منطق مطلق.
این وسط کسانی هم هستند که دوست دارند زبان جدیدی رو یاد بگیرند، این گروه مشتاق معمولا به چندین زبان زنده مسلط هستند یا علاوه بر زبان مادریشون چندین لهجه و گویش محلی رو خیلی خوب صحبت میکنند، در موردش تحقیق می کنند، مینویسند و مدام از این کنفرانس به اون کنفرانس سر میزنند، مطالعات بینالمللی دارند و شاید بشه گفت یک عشق دیگهای به جز وصلت یا تجارت اونها رو درگیر کرده که حقیقتا هم بودن اونها همیشه باعث خیر شده، همیشه باعث تغییر شده، همیشه با آثار جاودانی که از خودشون به یادگار گذاشتند جامعه زبانشناسی و جامعهشناسی رو پربارتر و وزینتر کردند و براستی خوشا به احوالشون که همیشه جاودانهاند.
و اما... امای قضیه و بخش اصلی این مقاله تورک زبانان عزیزی هستند که مدام با این دیلمای بزرگ روبرو هستند: زبان رسمی یا زبان مادری! دو زبانه یا تکزبانه!
من تورک نیستم و از شانس بد حتی دوزبانه هم نیستم که بتونم قضاوت درستی داشته باشم، شاید شرایط رو هم ملموس و عینی حس نکرده باشم ولی میدونم که هرکس اشتباه کنه خداوند اشتباه نمیکنه و اصلا ذات مقدسش از اشتباه بری و مبری است. اگر خداوند با درایت و بینش صحیح و عمیقش هر زبانی رو برای نسل و محدوده خاصی تعیین کرده پس حتما حکمتی در اون نهفته بوده. اگر من جای یک تورک زبان در یک منطقه بومی ایران بودم به این اصل دقیقتر نگاه میکردم و از خودم این سؤال رو میپرسیدم که چرا باید هر اقلیمی گویش، زبان و لهجه خاص خودش رو داشته باشه. بعد از اون عمیقتر به این قضیه نگاه میکردم که خب حالا گیریم من اصلا جواب این سؤالم رو نگرفتم و دوست دارم به یک زبان واحد حرف بزنم. فکر نمیکنی این جوری زندگی یک کم یکنواخت میشد. عین این که همه سیاهان و زردپوستان سفید میشدند، همه به یک زبان حرف میزدند، همه یک جور بودند، همه یکدست بودند. فکرش رو بکن زندگی دیگه خیلی بینمک میشد. پس شاید سادهترین دلیلی که خداوند این همه رنگ و نژاد و زبان رو خلق کرد تنوع بود. اما در بطن این تنوع راهی برای شناخت خودش باز گذاشت. پس چرا من بخوام این تنوع قشنگ رو اززندگیم محو کنم یا کمرنگ کنم. بین این همه رنگ، تورکی هم یک رنگه در داستان خلقت. باور کن اگه یکذره بخوای این رنگ رو کم کنی تابلوی زندگیت بیروح میشه. میدونم حرفام شاید تکراری باشه ولی بیا یکبار این تکرار مکررات رو در قاب دیگهای بگذار. شاید این قاب که کهنه شده نه خود تابلو. بیا قضیه رو نه سیاسیاش کن، نه حتی جهانی. بیا از جمع فاصله بگیر. خودت باش و خدای خودت اونوقت ازش بپرس چطوری با این دیلمای بغرنج، این دوراهی انتخاب کنار بیام. چطوری به کودکی که داره متولد میشه جهانی رو تقدیم کنم که لایق اونه. چطور بدون این که با این و اون درگیر بشم، چطور بدون اینکه حتی منت دولت رو بکشم به کوچولوم زبان مادریم رو یاد بدم و در عین حال ذهنش رو باز بگذارم برای یادگیری زبان رسمی کشورش. مطمئن باش جواب رو میگیری. البته اگه نترسی، که از قدیم گفتند نقطه مقابل عشق ترسه. اگر دچار ترس بشی، اگه مدام گوشت به حرفهای این و اون باشه بدون که قافیه رو باختی. هرچیزی از خونه شروع میشه. اگر تو تغییر رو از خونه دلت شروع کنی، کمکم تغییر رو در خونه حس میکنی در بین اطرافیان موج جدید رو میبینی و درعین ناباوری میبینی که اگر با اصول صحیح و مدرن علمی پیش بری کوچولوی امروزت نابغه فرداست. چرا وقتی خداوند این نبوغ ذاتی رو در تو و بچه تو دیده که از رو حکمت بیبدیلش تو رو در جایی اسکان داده که پدر در پدر به زبانی تورکی حرف میزنند و میتونند به چندین زبان مسلط باشند، امروز تورکی حرف زدن، یا تورکی نوشتن برات سخت و هولناک باشه. باور کن اگر هر کاری رو از پایه درست و صحیح شروع کنی همه چیز روبراه میشه.
این روزها میشه با احتیاط و عقلایی با آموزش تورکی کنار اومد. کافیه باور کنی که وقت آموزش رسیده و اگر معطل کنی فرصت از دست میره و تو از قافله عقب میمونی. میگن رو سر در یک کتابخانه بزرگ نوشته شده:« اگر خواندن بلد هستی وارد شو!» تو هم خواندن رو یاد بگیر و به کودکت با عشق خواندن تورکی رو یاد بده مابقی حله. نوشتن خود به خود میاد، تحقیق و تفحص، شناخت و آگاهی همه چیز به دنبال اون میاد ولی اگه امروز خواندن به زبان مادریت رو نادیده بگیری روزی میاد که دورتادورت پر شده از کتابخانهای مجهز و مدرن ولی تو در حسرت خواندن یک کتاب هستی. اگر حرفام رو خوب بگیری مطمئنا رمز قضیه رو هم میگیری و میفهمی که منظور من لزوما از کتاب، کتابی از جنس پوست و کاغذ نیست! پس بلند شو و از یک سؤال ساده توی ذهنت قصه نساز. دادگاه تشکیل نده، محکوم نکن، بلند شو که این لحظه، انتخاب با توست و من صمیمانه امیدوارم انتخاب تو شایستهترین انتخاب باشه. انتخاب بین ترس و عشق، انتخاب بین نسل دیروز و نسل فردا، انتخاب بین آموزش و اهمال. انتخاب، انتخاب، انتخاب مشق هر شب ماست و امیدوارم مشقت رو فقط خودت بنویسی، نه کمک بگیر، نه تنبلی کن و نه بعدش التماس کن. بنشین و هر شب مثل یک شاگرد منضبط از سر خط بنویس:
انتخاب با منست. انتخاب، انتخاب، انتخاب.
انتخاب حق منست. انتخاب، انتخاب، انتخاب.
انتخاب در قلب منست. انتخاب انتخاب انتخاب.
من هستم چون انتخاب میکنم یاد بگیرم، آموزش ببینم، آموزش بدهم.
من هستم چون انتخاب میکنم زبان مادریام را پاس بدارم.
من هستم چون انتخاب کردم با این سؤال ذهنی که چرا تورکی یاد بگیرم؟ دوستانه و در کمال صلح کنار بیایم

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:39 PM
به نام خداوند آفريننده زبانها



سلام. يورولمياسيز/ سلام خسته نباشيد



آموختن زبان شيرين تركي خيلي آسان است


زبان تركي يكي از زبانهايي است كه علاوه بر ايران در چندين كشور دنيا از جمله تركيه, جمهوري آذربايجان, بيشتر جمهوري هاي قفقاز و حتي در چندين كشور اروپايي مانند آلمان, فرانسه و ... به عنوان يكي از زبانهاي مطرح كاربرد دارد زيرا در آن كشورها تعداد زيادي ترك به عنوان اقليت قابل توجه زندگي مي كنند كه داراي حق و حقوق فرهنگي خود مي باشند. علاوه بر آن با توجه به اينكه تمامي افعال زبان تركي از يك قاعده واحد تبعيت مي كنند و داراي ريشه هستند بنابراين هم ياد گرفتن آن آسان است و از سوي ديگر با يادگرفتن يك لهجه از زيان تركي قادر خواهيد بود با افرادي كه به لهجه هاي مختلف تركي صحبت مي كنند ارتباط برقرار كنيد. بنابر اين در اين سايت آنچه كه براي يك شخص براي برقراري ارتباط و انجام امور روزمره به زبان تركي لازم است, در قالب درس هاي مختلف آورده خواهد شد. اميد كه در اين زمينه موفقيت هايي حاصل گردد.

درس 1 (اعداد)

اعداد در تركي از يك قاعده خاصي پيروي مي كند كه يادگيري آن را آسان مي كند. شما ابتدا اعداد زير را به خاطر بسپاريد:

1= بير 2= ايكي 3= اوچ 4= دؤرد 5= بئش 6= آلتي 7= يئددي 8= سگگيز 9= دوققوز

10= اون 20= ايييرمي 30= اوتوز 40= قيرخ 50= اَللي 60= آتميش 70= يئتميش 80= هشتاد 90= دوخسان 100= يوز 200= ايكي يوز 300= اوچ يوز 400=دؤرد يوز و الي آخر 1000= مين 1000000= ميليون 1000000000= ميليارد

حالا كه اين اعداد را به خاطر سپرديد (سطر اول اعداد از 1 تا 9 و سطر دوم اعداد ده تا ميليارد)

اكنون شما مي توانيد با اضافه كردن اعداد به همديگر, عدد مورد نظر خود را بسازيد به عنوان مثال براي ساختن عدد 11 شما فقط عدد 10 و 1 را يكجا مي آوريد. به مثالهاي بيشتر توجه كنيد:

21= ايييرمي بير 32= اوتوز ايكي 105= يوز بئش 1002= مين ايكي 2004= ايكي مين دؤرد

اكنون شما شيوه شمارش در تركي را ياد گرفتيد. اين مهم را به شما تبريك مي گويم. ساغ اول

منتظر درس بعدي باشيد كه در مورد تعارفات روزمره خواهد بود.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:39 PM
درس دوم (احوال پرسي)

اميدوارم كه اعداد را ياد گرفته باشيد. در درس امروز به دنبال يادگرفتن تعارفات روزمره و احوال پرسي به زبان تركي هستيم. لطفا جملات زير را به خاطر بسپاريد:

نئجه سن = حال شما چطوره

ساغ اول سيز نئجه سيز = زنده باد شما چطورين

سحريز خير اولسون = صبح شما به خير

گله جه گيز خير = عاقبت شما به خير

اوشاقلار نئجه دير= بچه ها چطورن

سلام لاري وار سيزين كي لر نئجه دير = سلام دارن بچه هاي شما چطورن

بويورون = بفرماييد

خوش گؤرموشوخ = چشم مان روشن

خوش گليبسيز = خوش آمدين

آدين نه دير = اسم تان چيه

منيم آديم محمد دير = اسم من محمده

نه گؤزل آد = چه اسم خوبي

چوخ ايستيرديم سيزي گؤرم = خيلي دلم مي خواست شما را ببينم

در زبان تركي از اين تعارفات زياد است. در قالب بحث هاي بعدي به آنها خواهيم پرداخت. اما چندين واژه را كه امروز در مكالمه بالا به كار برديم دوباره مرور مي كنيم.

سيز = شما , اولسون =باشد , اوشاق = بچه, اوشاقلار= بچه ها, گؤرمك = ديدن , گؤرميشوخ= ديده ايم, گؤزل= زيبا, چوخ= خيلي, ايسته مك= خواستن , ايستيرديم= مي خواستم, آد= اسم

اميد كه از امروز بتوانيد با دوستان ترك زبان خود حداقل چند كلمه به تركي خوش و بش كنيد. درس بعدي به گفتگو در مورد آب و هوا خواهد پرداخت. ساع اولون شاد قالين / سلامت باشيد شاد بمانيد

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:41 PM
درس سوم ( آب و هوا)

با سلام دوباره نئجه سيز؟ حاليز ياخجي دي. به به شما دارين تركي رو ياد مي گيرين. امروز مي خوام در مورد آب و هوا با شما صحبت كنم. ابتدا كلمات زير را را خاطر بسپارين.

هاوا= هوا

بوگون (bugün)= امروز

صاباح= فردا

دونن (dünan)= ديروز

ايستي= گرم

سُيوخ (soyukh)= سرد

سرين= خنك

شاخدا= بسيار سرد سوزان

سازاخ= باد سرد

قار= برف

ياغيش= باران

دومان= مه براي واژه مه در زبان تركي بيش از 12 معادل وجود دارد كه انواع مختلف مه مي باشد

بولوت= ابر

گون (gün)= آفتاب - خورشيد - روز

آي= ماه

اولدوز= ستاره

اكنون براي شما تازه كاران يك قاعده اي را خواهم گفت كه با استفاده از آن به راحتي وضعيت هوا را به دوستان خود تعريف كنيد. به جمله زير توجه كنيد:

هاوا نئجه دي= هوا چطوره

هاوا بولوت دي= هوا ابري است

شما مي توانيد تا زماني كه تركي را خوب ياد گرفته ايد صرفا يك فعل دي (di) را به وضعيت مورد نظر خود بعد از هاوا اضافه كنيد و دوست خود را در جريان وضعيت هوا قرار دهيد.

مانند : محمد! بوگون هاوا ايستي دي = محمد! امروز هوا گرم است

يا : تهرانين هاواسي چوخ ايستي دي= هواي تهران خيلي گرم است

اميدوارم كه درس امروز را ياد گرفته باشيد. ساغ اول/ شاد ياشا

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:41 PM
درس چهارم (قرار ملاقات)

سلام, اميدوارم كه حالتون خوب باشه. امروز مي خواهيم با شما به زبان تركي قرار بگذاريم. و شما بتوانيد با دوستان خود قرار بگذاريد.ابتدا به مكالمه زير توجه كنيد:

- سلام

-سني گؤرمك ايستيرم / مي خواهم شما را ببينم

-منده ايستيرديم سني گؤرم/ من هم مي خواستم شما را ببينم

- هاچان گؤره بيله ره م / كي مي توانم ببينم

- صاباح آخشام / فردا عصر

- بو گون ساعات اون ايكي ده اولماز؟ / امروز ساعت دوازده نمي شه؟

اولسون بوگون گله ره م / باشه امروز مي آيم

شما با استفاده از اين مكالمه مي توانيد انواع قرار ها را نمونه سازي كنيد در صحبت با دوستان ترك زبان خود استفاده نماييد. در قرار ملاقات چندين واژه اساسي است. توجه كنيد:

هاچان = كي مثال: هاچان گله جكسن= كي مي آيي؟

هارا= كجا مثال: هارا گَليم= كجا بيايم

آخشام= عصر مثال: آخشام اولدو= عصر شد

گئجه= شب مثال= دونن گئجه سنه زنگ ووردوم= ديشب به تو زنگ زدم

ائو (ev)= خانه مثال= سني ائوه چاغيريرام= تو را به خانه دعوت مي كنم

ائشيگ (eshig)= بيرون مثال=ائشيگ ايستي دي= بيرون گرم است

اميد وارم كه امروز هم توانسته باشيم چيزهايي را به شما ياد بدهيم. هله ليك= فعلا

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:43 PM
اصول و قواعد اساسی زبان ترکی[1]



زبان ترکی یکی از زبانهای گروه زبانهای اورال – آلتاییک و از دسته زبانهای التصاقی (Agglutinative) است. در زبانهای التصاقی ریشة فعل بصورت ثابت باقی مانده و ضمایر و پسوندها به آن الصاق می شوند. بدین ترتیب در زبانهای التصاقی همواره می توان ریشه فعل را در حالات مختلف صرفی آن تشخیص داد. در این زبانها، واحدهای زبانی هم در معنای قاموسی و هم معنای ساختمانی مؤثرند ولی نحوهی ساختمان آنها بسیار روشن است. اجزاء سازه نیز ثابت و مشخص است. در این زبانها علاوه بر ریشهی کلمات که از یک یا چند هجا تشکیل میشود، ادات پیوندی نیز وجود دارد. در این زبانها مادهی اصلی کلمات همیشه صورت واحدی دارد و اگر معانی ثانوی بدان افزوده شود، فرم اصلی آن کلمه تغییر نمیکند.

مردم آذربایجان از نظر نژاد و زبان متعلق به ترکان اوغوز هستند. آنان از مهمترین قبایل ترک بودند. ترکان غربی یعنی ساکنین شرق دریای خزر، ایران، ترکیه، آذربایجان، عراق و بالکان از قبایل اوغوز هستند. اقوام ترک با 29 لهجه سخن میگفتند که از اینان 22 لهجه دارای گرامر و ادبیات مستقل بود. مهمترین ویژگیهای زبان ترکی به این ترتیب هستند:

اصل توالی پیوندها: در زبان ترکی از انواع پیوندها آن چه وظیفهی ماهوی داشته و در معنی خود کلمه ایجاد تصرف کند، باید در فاصلهی نزدیکتری باشد و آن چه نقش خارجی داشته و برای ایجاد همبستگی میان اجزای مختلف کلام به کار رود، در فاصلهی دورتری از ریشه قرار میگیرد. پیوندهای توصیفی به لحاظ این که نقش خود را در داخل کلمه و در زمینهی مفهوم جدید بخشیدن به آن ایفا میکنند، از پیوندهای تصریفی که وظیفهی ارتباط کلمه را با سایر اجزای کلام فراهم میسازند، به ریشه نزدیکترند.

اصل هماهنگی اصوات: اصوات در زبان ترکی هماهنگی و تطابق گروهی دارند که از جنبههای خاص این زبان است و منظرهی صوتی ویژهای به کلمات و الفاظ آنها میبخشد.

اصل کوتاهی صائتها: خصوصیت دیگر زبان ترکی، کشدار نبودن اصوات صائت رایج در این زبان است. منظور از کوتاه یا کشیده بودن یک صائت، فرق فاصلهی زمانی میان شروع و پایان تلفظ آن میباشد. به عبارت دیگر وقتی یک صائت به شکل انفجاری از حنجره خارج شود، شکل کوتاه و هر گاه به صورت کشدار ادا شود، شکل کشیده آن را خواهد داشت. زبان ترکی از نظر عمومی، زبان کوتاه صائت است. این ویژگی از وجوه تمایز زبان ترکی است و یکی از لوازم بومی شدن لغات بیگانه این است که صائتهای کشیدهی آنها به صائتهای کوتاه و متعارف تبدیل شود.

اصل نبودن علامت جنس: در زبان ترکی جنسیت گرامری وجود نداشته و جنس هر اسم از مدلول آن معلوم میشود.

تنوع و نظم افعال: زبان ترکی از نظر وسعت و تنوع افعال، از زبانهای غنی است. در زبانهای ترکی افعال حالت انعطاف و استعداد فوق العادهای به تصریف و پذیرش مفاهیم متنوع ابراز میدارند. زبان ترکی از نظر تصریف افعال با قاعدهترین زبان دنیاست. دستور زبان ترکی بسیار باقاعده است و در آن استثنایی وجود ندارد. از نظر دشواری شناسی کلی، دشواری زبان ترکی بسیار کمتر از زبانهای دیگر است. در جایی که زبان فرانسه برای ادای یک مطلب از 13 کلمه استفاده میشود، در زبان ترکی 4 کلمه برای ایفای آن کافی است.

- کلمات ترکی هیچ گاه با دو همخوان شروع نمیشود.

- زبان ترکی دارای مفرد و جمع ولی فاقد تثنیه است. جمع، کاربرد زیاد ندارد.

- بن فعل به تنهایی دارای ارزش امر مفرد است.

- صفت و قید از یکدیگر متمایز نیستند.

- فعل برای بیان مفاهیم گوناگونی مانند ضرورت، امکان و شرط و ... پسوندهای متعدد میگیرد.

- صفت مطلق قبل از اسم و مضاف الیه قبل از مضاف قرار میگیرد.

- حرف تعریف وجود ندارد.

- در صرف اسماء، پسوندهای ملکی به کار میرود.

- بعد از اعداد علامات جمع به کار نمیرود.

- در بسیاری از زبانهای ترکی برای حرکت منفی، علامت مخصوصی وجود دارد.

- پسوند سؤال موجود است.

- به جای حروف ربط از اشکال فعل استفاده میشود.

لهجة آذربایجانی زبان ترکی در منطقه آذربایجان رواج دارد. ترکی آذربایجانی از نظر ساختار زبانشناسی شاخه ای از زبان ترکی است. ترکیب لغات این زبان در طول تاریخ مانند دیگر زبانهای زندة جهان همواره در معرض دگرگونی بوده است. این دگرگونی محصول تغییرات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مردم این سرزمین و روابط فرهنگی و پیوندهای دینی و همزیستی با دیگر اقوام و ملل بوده است.

بخشی اساسی لغات موجود در زبان ترکی آذربایجانی را کلماتی تشکیل می دهند که مخصوصو زبانهای ترکی است. علاوه بر این در این گویش به گروه بزرگی از کلمات برخورد می کنیم که دارای منشأ ترکی بوده ولی فقط در این زبان استعمال می شوند. مانند: آلیش (خرید). وئریش (فروش) و ...

در زبان ترکی آذربایجانی 23 صامت و 9 صائت وجود دارد. صامتها عبارتند از:

ب، پ، ت، ج، چ، خ، د، ر، ، ژ،س، ش، غ، ف، ق، ک، گ،ل ،م ، ن، ه، و، ی

8 صامت دیگر نیز وجود دارد که برای نوشتن کلمات عربی وارده شده به زبان ترکی آذربایجانی از آنها استفاده می شود و بکار بردنشان برای واژگان ترکی درست نیست. این صامتها عبارتند از: ث،ح، ذ، ص، ض، ط، ظ، ع

مثال: واژة دوغوز(گراز) یک واژة ترکی است و نمی توان آن را «دوغوظ» یا «دوغوض» نوشت.

9 صائت یا مصوت عبارتند از:

آ (A)– مانند: آت (اسب)

او˚ (O)- مانند: او˚ت (آتش)

اﯙ (u) – مانند: اﯙزﯙم (انگور)

او (y)- مانند: اولدوز (ستاره)

اؤ (Ö)– مانند: اؤلکه (سرزمین)

ائـ (E)- مانند: ائو (خانه)

ایـ (İ)- مانند: ایش (کار)

ایـˆ (Ï)- مانند: قیش (زمستان)

ا (Ә)- مانند: ال (دست)

قواعد مربوط به مصوتها:

1- مصوت ا (Ә) در اول، وسط و آخر کلمه به صورت زیر نوشته می شود:

(ا) در اول کلمه. مانند: ال (دست).

() در وسط کلمه. مانند: سن (تو).

(ه یا ـه) در آخر کلمه. مانند: دوه (شتر).

2- مصوت ا (Ә) در افعال شکلی متفاوت می یابد. بدینگونه که اگر آخر فعلی این مصوت باشد و بخواهیم از ریشه فعل مصدر بسازیم، برای نشان دادن این مصوت از (ه یا ـه) استفاده می کنیم. مانند: ایسته مک(خواستن) . بزه مک (آرایش کردن). نکته دیگر اینکه اگر علامت مستقبل (جک) بخواهد به ریشه فعل اضافه شود، این مصوت باز به صورت (ه یا ـه) نمایان می شود. مانند: گله جک (خواهد آمد). گوره جک (خواهد دید).

3- مصوتهای او˚ (O) ، اؤ (Ö) و ائـ (E) در زبان ترکی همواره در هجای آغازین کلمه می آیند و هرگز در هجاهای غیراول دیده نمی شوند.

انواع مصوتها از نظر ظرافت و شدت:

الف) مصوتهای ضخیم:

1- او˚ (O) 2- او (Y) 3- آ (A) 4- ایـˆ (Ï)

ب) مصوتهای ظریف:

1- اؤ (Ö) 2- اﯙ (U) 3- ائـ (E) 4- ا (Ә) 5- ایـ (İ)

قانون آهنگ:

این قانون تنها به زبان ترکی اختصاص داشته و به کلمه زیبایی ، وزن و موسیقی خاصی می بخشد. اصل اساسی در این قانون آن است که اگر هجای نخستین یک واژه از یک مصوتهای زمخت باشد، حتماً مصوتهای بعدی نیز باید از مصوتهای ضخیم باشند. همین ترتیب در مورد مصوتهای ظریف نیز جاری است. به تعبیر بهتر ممکن نیست از هر دو گروه مصوت در یک کلمه موجود باشد.

این قانون مانند تراز نوشتار و گفتار را در زبان ترکی به سامان درمی آورد. بوسیلة این قانون می توان گونة سرة کلمه را از ناسره تشخیص داد. مثال:

کلمه ای مانند (او˚تورمیش) (نشسته) را درنظر آورید. این کلمه را به صورت (او˚تورموش) نیز می نویسند. برای اینکه بدانیم کدام گونه درست است، از قانون آهنگ بهره می گیریم. در هجای آغازین این کلمه مصوت او˚ (O) وجود دارد که این مصوت از گروههای مصوتهای ضخیم است پس باید مصوتهای بعدی نیز از همین گروه باشد. در گونة (او˚تورمیش)، مصوت بعدی ایـ (İ) از گروه مصوتهای ظریف است و طبق قانون آهنگ این گونه نادرست است.

مصوتهای زبان ترکی به ترتیب ضخامت از ضخیم به ظریف به این ترتیب هستند:

1- او˚ (O) 2- او (Y) 3- آ (A) 4- ایـˆ (Ï) 5- اؤ (Ö) 6- اﯙ (U)

7- ائـ (E) 8- ا (Ә) 9- ایـ (İ)

قانون ظریف شدن:

در زبان ترکی آذربایجانی همیشه صائت اول کلمه از صائتهای بعدی ضخیمتر بوده و رفته رفته صائتها ظریفتر می شوند و ظریفترین صائت در آخرین هجای کلمه است. این قاعده به این زبان آهنگ موسیقی می بخشد. مثلاً در کلمه (یو˚رغان- لحاف) از دو مصوت موجود، اولی ضخیم و دومی ظریفتر از آن است.

صامتها:

در زبان ترکی آذربایجانی 28 حرف صامت وجود دارد:

نام


شکل

بِ


B-b

پِ


p-p

تِ


T-t

جیم


C-c

چیم


Ç- ç

خِ


X-x

دال


D-d

رِ


R-r

زِ


Z-z

ژِ


J-j

سین


S-s

شین


Ş-ş

غین


Ğ-ğ

فِ


F-f

قاف


Q-q

کاف


K-k

گاف


G-g

لام


L-l

میم


M-m

نون


N-n

هـِ


H-h

واو


V-v

یِ


Y-y



ح صامت دیگر نیز از زبان عربی به زبان ترکی آذربایجانی وارد شده اند که فقط در نوشتار از آنها استفاده می شود. یعنی در تلفظ زبان ترکی جایی ندارند. مسئة مهم دیگر این است که ازط انی 8 صامت هرگز برای نوشتن کاملت ترکی نباید استفاده شود.

ث- ح- ذ- ص- ض- ع- ط- ظ



برای نشان دادن این صامتها در الفبای لاتین از این قاعده استفاده می کنیم:

ث- ص


S-s

ح


H-h

ذ- ظ -ض


Z-z

ع


علامت خاصی ندارد و وابسته به نوشتار تلفظ آن نوشته می شود. یعنی با توجه به حرکة حرف (ع) ثبت می شود. مثلاً:

عقرب (Әqrəb) ، عافیت (Afiyət)



قواعد مربوط به صامتها:

1- در زبان ترکی آذربایجانی حرف (خ) فقط در هجای اول کلمه می آید. مثلاً نوشتن پاپاخ (کلاه) نادرست است و درست آن پاپاق است.

2- حرف (گ) فقط در اول کلم صدای (گ) می دهد و در وسط و آخر کلمه تلفظ آن با صدای (گ) و یا (ی) هر دو درست است ولی در موقع نوشتن باید با (گ) نوشته شود. مانند: اگری (کج) که ایری نیز تلفظ می شود.

3- حرف (ق) اگر میان دو مصوت قرار گیرد، (غ) تلفظ می شود. مانند:

قوناق (مهمان) ← قوناغا (به مهمان)

4- حرف (ک)اگر میان دو مصوت قرار گیرد، (گ) نوشته شده و (گ) یا (ی) تلفظ می شود. مانند: چورک (نان) ← چورگی (نان را)

5- حرف (ت) اگر میان دو مصوت قرار گیرد، (د) نوشته و تلفظ می شود. مانند:

ائشیت (بشنو) ← ائشیدن (شنونده)

6- در نوشتار زبان ترکی آذربایجانی تشدید وجود ندارد. کلماتی را که حرف مشدد دارند، باید با دو حرف همسان نشان داد. مانند: بورراغان (گردباد).

7- اگرچه در بیان کلماتی که از زبانهای بیگانه وارد زبان ترکی آذربایجانی شده اند، از مصوتهای ترکی استفاده می شود ولی در نوشتار، باید به صورت اصلی نوشته شوند مانند: حکم. ظلم. معلم.

8- پسوند (ده) یا (دا) اگر معنای (در) را بدهند، چسبیده نوشته می شوند مانند:

بیزیم دیلده بو سوز یوخدور.(در زبان ما این کلمه وجود ندارد).

من بو کتابدا گوزه ل بیر شعر گوردوم ( من در این کتاب شعری زیبا دیدم).

اگر (ده) یا (دا) معنای (هم) را بدهند ، باید جدا نوشته شوند. مانند:

منده کتاب دا وار قلم ده. (من هم کتاب و هم قلم دارم)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:43 PM
افعال:

افعال کار ،حرکت و حالت را بیان می کند و عنصر اصلی جمله محسوب میشوند،بطوریکه بدون فعل ،جمله نا تمام و معنی آن نا مفهوم خواهد بود.

زبانهای اورال-آلتائی عموما" و زبان و زبانهای تورکی خصوصا" از نظر افعال غنی هستند بعلاوه دارای انواع،وجوه و زمانهای متعدد و متنوع اند بطوریکه ممکن است مفاهیم و مطالبی را با یک فعل بیان نمود در حالیکه برای بیان همان مفهوم و مطلب در زبانهای دیگر نیاز به جملات مشروح و مفصل می باشد مثلا":اوسانمیشام یعنی من از او به تنگ آمده و بیزار شده ام،خوسانلاشدیق یعنی ما با هم بطور خصوصی درد و دل کردیم،قوجاقلاشدیلار یعنی همدیگر را در آغوش گرفتند و آغلاشدیلار یعنی با همدیگر گریه کردند،گئچیندیریر یعنی اعاشه را تامین می کند و ...

افعال تورکی همه با قاعده اند جز فعل ناقص فراموش شده ی ایمک به معنی بودن که بجای فعل معین بکار میرود.

در خاتمه این مقاله به جا خواهد بود اگر نگاهی مقایسه آمیز هر چند گذرا به چند و چون اصطلاحات و تعبیرات فعلی در زبانهای فارسی و تورکی بیاندازیم.اصطلاحات و تعبیرات فعلی که از آن در اصطلاح لغت شناسی به ترکیبات ثابت فعلی زیان نیز نام برده میشود.یکی از جالبترین و پرمایه ترین شقوق لغوی و ترکیبی زبان در ارائه معانی مجازی و تشبیهی است.

زبان فارسی که در عین حال یکی از زبانهای ترکیبی است و کلمات آن انعطاف زیادی برای تشکیل اصطلاحات و تعبیرات فعلی دارد و از وسعت و شمول زبان تورکی در ایجاد و کاربرد این نوع ترکیبات برخوردار نیست.

در زبان تورکی تنها در رابطه با اعضای بدن انسانی از نوع :

باش(سر)،گؤز(چشم)،آغیز(دهان)، آیاق(پا) و امثال آن صدها اصطلاح و تعبیر وجود دارد اینک برای اینکه در این باب نموداری به دست داده باشیم به نقل تعدادی از اصطلاحات وتعبیرات فعلی رایج در زبان تورکی که از یادداشتهای آقای م.ع.فرزانه اقتباس شده در رابطه با کلمه دیل(زبان)بسنده می کنیم:


1-دیل - آغیز ائله مک(دلداری دادن،با لحن ملایم خواستار پوزش شدن،رفع رنجش و کدورت کردن.)

2-دیل آچماق:زبان باز کردن(طفل)،درد خود را باز گفتن،التماس کردن و خواهش کردن

3-دیل بوغازا سالماق:وراجی کردن،پشت سر هم و بدون وقفه حرف زدن.

4-دیل اؤیرتمک:چیزهای ندانسته را یاد دادن،حرف یاد(یکی)دادن،راه و چاه نشان دادن.

5-دیل تاپماق:تفاهم پیدا کردن،جلب رضایت و اعتماد کردن،زبان مشترک یافتن

6-دیل تؤکمک:خواهش و تمنا کردن،اصرار ورزیدن

7-دیل چیخارماق:استهزا کردن،ادای یکی را در آوردن

8-دیل وئرمک:راضی شدن،قبول دادن*دیل وئرمه مک:امکان حرف زدن به دیگری را ندادن

9-دیلده توک بیتمک: از تکرار و بازگویی یک مطلب خسته شدن

10-دیلدن دوشمک:خسته شدن،از پا درآمدن

11-دیلدن سالماق: خسته و درمانده کردن،از پا انداختن

12-دیلدن دوشمه مک:ورد زبان بودن،از یاد نرفتن،فراموش نشدن

13-دیله گتیرمک:یکی را به حرف وا داشتن،کاری را که در حق کسی انجام شده را به زبان راندن

14-دیله توتماق:با حرفهای شیرین یکی را رام کردن،بچه در حال گریه را با زبان ساکت کردن

15-دیله گتیرمه مک:یارای گفتن حرفی را نداشتن،حرفی را که گفتن آن ممکن است نگفتن

16-دیلی آغزینا سیغماماق:خود ستائی کردن،حرفهای گنده گنده گفتن

17-دیلی باتماق:نطقش خاموش شدن

18-دیله گلمک: زبان و شکوه و شکایت گشودن،به ناله و فغان آمدن

19-دیلی قیسا اولماق:به خاطر داشتن قصور،جرأت حرف زدن نداشتن

20-دیلی دولاشماق:حرفها را اشتباه گفتن،در نتیجه اشتباه و یا دستپاچگی حرفها را قاطی کردن

21-دیلی دؤنمه مک:قادر به تلقظ و ادای صحیح حرف نبودن

22-دیلی توتولماق:توان و یارایی گفتن را از دست دادن،به هنگام سخن گفتن لکنت پیدا کردن

23-دیلینه وورماماق:از چشیدن چیزی امتناع کردن

24-دیلیندن دوشمه مک:مرتبا" تکرار کردن،بطور مدام بر زبان داندن

25-دیلیندن قاچیرماق:بی هوا و بی حساب از دهانش در رفتن

26-دیلینی باغلاماق:وادار سکوت کردن

27-دیلینه باغلاماق:به گردنش گذاشتن،حرف بر زبان کسی گذاردن

28-دیلینی بیلمک(باشا دوشمک):از حال و مقالش با خبر شدن،راز دلش را حالی شدن

29-دیلینی قارنینا(دینمز یئرینه)قویماق:از زیاده گویی خودداری کردن،زبان در حلق فرو بردن

30-دیلینی دیشله مک:حرف را نا تمام گذاشتن،در وسط حرف تأمل کردن

31-دیلینی کسمک:به سکوت وا داشتن،جلو حرف یکی را به زور گرفتن

32-دیلینی ساخلاماق:از گفتن چیز خاصی خودداری کردن،سکوت را ترجیح دادن

33-دیلینی ساخلاماماق:در گفتن بی پروائی نشان دادن،حرف زیادی و بی موقع زدن

34-دیللر ازبری اولماق:به دلیل خوشنامی و به زبانها افتادن،ذکر خیر داشتن

35-دیللرده گزمک(دولاشماق):همچون امثال در زبانها گشتن.

36-دیللره دوشمک:ورد زبان خاص و عام شدن،سر زبانها افتادن،شایع شدن.

نتیجه:

زبان تورکی یکی از با قاعده ترین زبانهاست و از نظر لغات،مخصوصا" افعال بسیار غنی است.وجود قانون هم آهنگی اصوات،کلمات تورکی را موزون و آهنگدار نموده و به آنها نظم و ترتیب خاص داده است.در تورکی علاوه بر اسامی ذات لغات زیادی برای مفاهیم مجرد وجود دارد.بعلاوه لغات مترادفی با اختلاف جزئی در معنی موجود است که میدان قلمفرسائی را وسیعتر و قلم نویسنده را تیزتر و دقیقتر میسازد.

افعال تورکی به قدری وسیع و متنوع اند که در کمتر زبانی نظیر آنها را میتوان یافت.گاهی با یک فعل تورکی اندیشه و مفهومی را میتوان بیان نمود که در زبان فارسی و زبانهای دیگر نیاز به جمله و یا جملاتی پیدا می کند.از طرفی وجود پسوندهای سازنده سبب شده که قابلیت لغت سازی برای بیان مفاهیم مختلف و تعبیرات فعلی بسیار زیاد است.

نحو و ترکیب کلام در تورکی با زبانهای هند و اروپائی متفاوت است. در تورکی عنصر اصلی جمله یعنی فعل اصلی در آخر جمله قرار دارد. زبانهای هند و اروپائی عنصر اصلی جمله در ابتدا قرار می گیرد و عناصر بعدی با ادات ربط بشکل حلقه های زنجیر به یکدیگر مربوط میشوند و اگر عناصر بعدی قطع شوند سازمان جمله ناقص میشود، ولی در تورکی ترتیب عناصر جمله کاملا" بر عکس است یعنی ابتدا باید عناصر ثانوی و فرعی تنظیم و گفته شود و قسمت اصلی در آخر قرار گیرد و از همینجاست که هر نویسنده و یا گوینده تورک زبان نمایان میشود.











یادگرفتن تعارفات روزمره و احوال پرسی به زبان ترکی . لطفا جملات زیر را به خاطر بسپارید:

نئجه سن = حال شما چطوره

ساغ اول سیز نئجه سیز = زنده باد شما چطورین

سحریز خیر اولسون = صبح شما به خیر

گله جه گیز خیر = عاقبت شما به خیر

اوشاقلار نئجه دیر= بچه ها چطورن

سلام لاری وار سیزین کی لر نئجه دیر = سلام دارن بچه های شما چطورن

بویورون = بفرمایید

خوش گؤرموشوخ = چشم مان روشن

خوش گلیبسیز = خوش آمدین

آدین نه دیر = اسم تان چیه

منیم آدیم محمد دیر = اسم من محمده

نه گؤزل آد = چه اسم خوبی

چوخ ایستیردیم سیزی گؤرم = خیلی دلم می خواست شما را ببینم

در زبان ترکی از این تعارفات زیاد است. در قالب بحث های بعدی به آنها خواهیم پرداخت. اما چندین واژه را که امروز در مکالمه بالا به کار بردیم دوباره مرور می کنیم.

سیز = شما , اولسون =باشد , اوشاق = بچه, اوشاقلار= بچه ها, گؤرمک = دیدن , گؤرمیشوخ= دیده ایم, گؤزل= زیبا, چوخ= خیلی, ایسته مک= خواستن , ایستیردیم= می خواستم, آد= اسم

امید که از امروز بتوانید با دوستان ترک زبان خود حداقل چند کلمه به ترکی خوش و بش کنید. درس بعدی به گفتگو در مورد آب و هوا خواهد پرداخت. ساع اولون شاد قالین / سلامت باشید شاد بمانید







کلمات متضاد در ترکی


توکمه ک - ییغماق ( ریختن - جمع کردن)

آق - قارا ( سفید - سیاه)

آلچاق - اوجا ( کوتاه - بلند)

گه ن - دار ( گشاد - تنگ)

ایشیق - قارانلیق ( روشن - تاریک)

اوزون - قیسسا ( دراز - کوتاه)

آشاغی - یوخاری ( پایین - بالا)

ایستی - سویوق (گرم - سرد)

آجی - شیرین (تلخ - شیرین)

دادلی - دادسیز ( خوشمزه - بدمزه)

آریق - کؤک ( لاغر - چاق)

قوجا - جاوان ( پیر - جوان)

آز - چوخ (کم - زیاد)

آج - توخ ( گرسنه - سیر)

ایتی - کوت ( تیز - کند

وارلی - کاسیب ( ثروتمند - فقیر)

آنلایان - آنلاماز ( فهمیده - نفهم)

ده لی - عاغیللی ( دیوانه - عاقل)

بورا - اورا ( اینجا - آنجا)

گؤزه ل - چیرکین ( زیبا - زشت)

آرتیق - اسگیک ( کم - زیاد)

آغیر - یونگول ( سنگین - سبک)

یاش - قورو ( تر - خشک)

اؤلو - دیری ( مرده - زنده)

یازماق - پوزماق ( نوشتن - پاک کردن)

توی - یاس ( جشن - عزا)

توکمه ک - ییغماق ( ریختن - جمع کردن)

ال آچیق - قیتمیر ( دست و دل باز - خسیس)

یاغلی - یاوان ( چرب - بدون چربی)

یاخین - اوزاق ( نزدیک - دور)

پیس - یاخجی ( بد - خوب)

یاندیرماق - سؤندورمه ک ( روشن کردن - خاموش کردن)

گونوز - گئجه ( روز - شب)

وار - یوخ ( هست - نیست)

دایاز - ده رین ( کم عمق - عمیق)


کلمات متضاد


آز - چوخ کم - زیاد

آج - توخ گرسنه - سیر

آق - قارا سفید - سیاه

آچماق - باغلاماق باز کردن - بستن

آشاغی - یوخاری پایین - بالا

آریق - کؤک لاغر - چاق

آغیر - یونگول سنگین - سبک

اولو - دیری مرده - زنده

آلجاق - اوجا کوتاه - بلند

ایتیرمه ک - تاپماق گم کردن - پیدا کردن

ال آچیق - قیتمیر دست و دل باز - خسیس


اوزون - قیسسا دراز - کوتاه

ایستی - سویوق گرم - سرد

ایتی - کوت تیز - کند

آجی - شیرین تلخ - شیرین

قوجا - جاوان پیر - جوان

وارلی - کاسیب ثروتمند- فقیر

توی - یاس جشن - عزا

یاغلی - یاوان چرب - بدون چربی

گونوز - گئجه روز - شب

پیس - یاخجی بد - خوب

دایاز - ده رین کم عمق - عمیق

یئکه - خیردا بزرگ - کوچک

اورا - بورا آنجا - اینجا

گؤزه ل - چیرکین زیبا - زشت

آچماق - باغلاماق باز کردن - بستن

وار - یوخ هست - نیست

یاش - قورو تر - خشک

گه ن - دار گشاد – تنگ


زمان مضارع ساده


اول فعل گدمخ:
گدیرم گدیریخ
گدیرسن گدیرسیز
گدیر گدیرلر (در اکثر موارد ایرلر به خاطر ثقیل بودن از نظر تلفظ به ایللر تبدیل می شود)گدیللر
الان فعل گال ماخ:
گالیرام گالیریخ
گالیرسان گالیرسیز
گالیر گالیرلار یا گالیللار

زمان ماضی ساده و پسوند ها:

دیم دیخ
دین دیز
دی دیلر
افعال خودمان:
گددیم - گالدیم گددیخ - گالدیخ
گددین - گالدین گددیز - گالدیز
گددی - گالدی گددیلر - گالدیلار
زمان ماضی بعید و پسوند هایش:
میشدیم (گدمیشدیم - گالمیشدیم) میشدیخ
میشدین (گدمیشدین - گالمیشدین) میشدیز
میشدی (گدمیشدی - گالمیشدی) میشدیلر
زمان ماضی نقلی و پسوند هایش:
میشم (گدمیشم) میشیخ
ایپسن یا میسن(گدیپسن) میسیز یا ایپسیز
ایپ ( گدیپ) ایپلر
این دو زمان بالا را در کنار هم نوشته ام چون خیلی شبیه هم هستند

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:46 PM
افراد براي اينكه ميزان علاقه مندي خود را به دوست خود نشان بدهد از الفاظ مختلفي استفاده مي كند ببينيد:

من سني چوخ ايستيرم: من خيلي تو را دوست دارم

آوخ! ساغ اول من سني چوخ راخ: اوه زنده باد من تو را بيستر

اكنون برخي واژگان مربوطه را ملاحظه فرماييد:

ساغ اول:زنده باد

گؤزل: زيبا ، خوش تيپ

گؤيچك: خوشگل

سن نه گؤزل سن: تو چقدر زيبايي

بير داناسان: يكدانه اي

تايسيز: بي نظير

سن اولماسان منده اولامام: تو نباشي من هم نمي توانم باشم

سن منيم هر زاديم سان: توهمه چيز من هستي

سني سئويرم: عاشق تو هستم

منده سني چوخ سئويرم: من هم تو را خيلي دوست دارم

سنسيز داريخيرام: بدون تو دلم مي گيرد

داريخيرام: دلم مي گيرد

بويور: بفرما

سنين تاين يوخدي: تونظيري نداري



نامگذاری و شمارش اعداد در ترکی آزربایجانی
فارسی
ترکی آذربایجانی Azərbaycan Türkcəsi فارسی
ترکی آذربایجانی Azərbaycan Türkcəsi فارسی
ترکی آذربایجانی Azərbaycan Türkcəsi
یک بیر Bir یکم بیراینجی Birinci یکمین بیراینجی*سی Birincisi
دو ایکی İki دوم ایکی*اینجی İkinci دومین ایکی*اینجی*سی İkincisi
سه اوچ Üç سوم اوچ*اونجو Üçüncü سومین اوچ*اونجوسو Üçüncüsü
چهار دؤرد Dörd چهارم دؤرداونجو Dördüncü چهارمین دؤرداونجوسو Dördüncüsü
پنج بئش Beş پنجم بئش*اینجی Beşinci پنجمین بئش*اینجی*سی Beşincisi
شش آلتی Altı ششم آلتی*اینجی Altıncı ششمین آلتی*اینجی*سی Altıncısı
هفت یئددی Yeddi هفتم یئددی*اینجی Yeddinci هفتمین یئددی*اینجی*سی Yeddincisi
هشت سککیز Səkkiz هشتم سککیز*اینجی Səkkizinci هشتمین سککیز*اینجی*سی Səkkizincisi
نه دوققوز Doqquz نهم دوققوزاونجو Doqquzuncu نهمین دوققوزاونجوسو Doqquzuncusu
ده اون On دهم اون*اونجو Onuncu دهمین اون*اونجوسو Onuncusu
دوازده اون ایکی On iki دوازدهم اون ایکی*اینجی On ikinci دوازدهمین اون ایکی*اینجی*سی On ikincisi
شانزده اون آلتی On altı شانزدهم اون آلتی*اینجی On altıncı شانزدهمین اون آلتی*اینجی*سی On altıncısı
بیست اییرمی İyirmi بیستم اییرمی*اینجی İyirminci بیستمین اییرمی*اینجی*سی İyirmincisi
سی اوتوز Otuz سی*ام اوتوزاونجو Otuzuncu سی*امین اوتوزاونجوسو Otuzuncusu
چهل قیرخ Qırx چهلم قیرخ*اینجی Qırxıncı چهلمین قیرخ*اینجی*سی Qırxıncısı
پنجاه اللی Əlli پنجاهم اللی*اینجی Əllinci پنجاهمین اللی*اینجی*سی Əllincisi
شصت آلتمیش Altmış شصتم آلتمیش*اینجی Altmışıncı شصتمین آلتمیش*اینجی*سی Altmışıncısı
هفتاد یئتمیش Yetmiş هفتادم یئتمیش*اینجی Yetmişinci هفتادمین یئتمیش*اینجی*سی Yetmişincisi
هشتاد سکسن Səksən هشتادم سکسن*اینجی Səksəninci هشتادمین سکسن*اینجی*سی Səksənincisi
نود دوخسان Doxsan نودم دوخسان*اینجی Doxsanıncı نودمین دوخسان*اینجی*سی Doxsanıncısı
صد یوز Yüz صدم یوزاونجو Yüzüncü صدمین یوزونجوسو Yüzüncüsü
سیصد اوچ یوز Üç yüz سیصدم اوچ یوزاونجو Üç yüzüncü سیصدمین اوچ یوزاونجوسو Üç yüzüncüsü
هزار مین Min هزارم مین*اینجی Mininci هزارمین مین*اینجی*سی Minincisi




جدول مقایسهٔ الفبای آذربایجانی[۲۰]

انسانها از الفبا برای نوشتن و ثبت و ماندگاری ذهنیات خود استفاده میکنند.بعضی از زبانها برای خود الفبای مستقلی دارند مثل یونانی و عربی و ... ولی برخی ها الفبایشان مشتق از الفبای دیگر زبانهایی است که الفبایشان مستقل است مثل فارسی و تورکی و ...
الفبای تورکی در زمانهای گذشته مشتق از الفبای عربی بود که در تمام مناطق تورک نشین دنیا استفاده می شد ولی بدلیل ناتوانی الفبای عربی در ادای اصوات ترکی و هماهنگی بیشتر در بین کل ملل تورک دنیا در سال۱۹۲۸ مبنای الفبای ترکی از عربی به لاتین( با تغییراتی که الفبا را تواناتر کند) تغییر کرد .البته تركان الفباهایی نیز داشتند كه رفته رفته جای خود را (بعد از اسلام)به الفبای عربی داده اند،به طور مثال الفبای اورخون،كه سنگ نبشته هایی از این الفبا هنوز هم باقیست كه شرح آن در این مقوله نمیگنجد.

سیر تحول الفبای تورکی:

عربی لاتین سیریلیک لاتین
تا1929 1929–1939 1939–1991 از1991
آ A a А а A a
ﺏ B b Б б B b
ﺝ C c Ҹ ҹ C c
چ Ç ç Ч ч Ç ç
ﺩ D d Д д D d
ائ E e Е е E e
ه ( فتحه) Ə ə Ә ә Ə ə
ﻑ F f Ф ф F f
گ G g Ҝ ҝ G g
ﻍ Ƣ ƣ Ғ ғ Ğ ğ
ﺡ,ﻩ H h Һ һ H h
ﺥ X x Х х X x
ای Ь ь Ы ы I ı
ﻱ I i И и İ i
ژ Ƶ ƶ Ж ж J j
ﻙ K k К к K k
ﻕ Q q Г г Q q
ﻝ L l Л л L l
ﻡ M m М м M m
ﻥ N n Н н N n
ﻭ O o О о O o
ؤ Ɵ ɵ Ө ө Ö ö
پ P p П п P p
ﺭ R r Р р R r
ﺙ,ﺱ,ﺹ S s С с S s
ﺵ Ş ş Ш ш Ş ş
ﺕ,ﻁ T t Т т T t
ﻭ U u У у U u
ﻭ Y y Ү ү Ü ü
ﻭ V v В в V v
ی J j Ј ј Y y
ﺫ,ﺯ,ﺽ,ﻅ Z z З з Z z

زبان تركی از لحاظ قواعد و گرامر و هماهنگی اصوات یكی از قوی*ترین زبان*های زنده دنیا محسوب می*شود و از نظر سازمان جهانی یونسكو نیز تركی، سومین زبان قدرتمند و غنی دنیا می*باشد و به این مسأله نه تنها ترك*های ایران كه همه ایرانیان باید افتخار كنند.
زبان رسمی هفت کشورمستقل جهان(ایران- تورکیه- آذربایجان-قبرس شمالی -ترکمنستان-ازبکستان-قزاقستان و قرقیزستان) تورکی می باشدو مردم مناطقی از کشورهای روسیه{داغستان-چچن-اینگوش و...}وگرجستان-چین{تورکستان=ایغورستان(سین کیانگ) -آلبانی-کوزوو-مقدونیه-یونان -بلغارستان- آلمان -عراق-تاجیکستان و افغانستان نیز تورک زبان هستند که عمدتا مساحت این بخشها چندین برابر کشورهای مستقا اروپایی و .. است و برخی ها هم در گذشته کشور مستقلی بوده اند مثل تورکستان چین.
كسی كه خود را بهتر بشناسد خداوند متعال را نیز بهتر خواهد شناخت.دوران كینه توزی و دشمنی به پایان رسیده است. به داشته های یكدیگر افتخار كنیم و از كینه توزیهای بی فایده كه شادی دشمنان را می آورد دوری كنیم.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:46 PM
1. لوغته دانيشيق ديلينده ان چوخ ايشلنن 2500-دن چوخ آذربايجان و تورک ديللرينده معناجا فرقلي اولان، غئيري ائکويوالئنت سؤزلر سئچيليب داخيل ائديلميشدير.
2. سؤزلر اليفبا سيراسي ايله دوزولموشدور.
3. ترجومه متنين قورولوشو: – اساس سؤز بؤيوک حرفلرله وئريلميشدير؛ – اساس سؤزدن سونرا مؤعتريضه ده سؤزون طلب ائتديگي مووافيق شکيلچي وئريلميشدير؛ عاصيت(-دي) – تورشو
4. اليفبايا گؤره عئيني اولان و معناجا اوست-اوسته دوشن سؤزلر وئرگولله آيريلميش و عئيني ترجومه ده وئريلميشدير: اؤزئرليک، اؤزئرليليک (-غي) – موختاريت
5. ترجومه متنينده سؤزون معناسيني داها دقيق چاتديرماق اوچون کورسيوله علاوه ايضاحات وئريلميشدير: آداي – ناميزد؛ آداي گؤستئرمئک – ناميزد گؤسترمک.
6. لوغتده اومونيملر، فورماجا عئيني، معناجا موختليف سؤزلر، روم رقملري ايله آيريلميشلار: بئن بير – من بئن ايکي – خال بئن اوچ – تله يئمي
7. ترجومه متنينده اساس سؤزون موختليف معنالاري بير-بيريندن عرب رقملري ايله آيريلميشدير: آژان – 1) آگئنت، نوماينده، مووککيل؛ آژان – 2) جاسوس
8. ترجومه ده ياخين سينونيملر وئرگولله آيريلميشدير: آجيکلي – قملي، غوصه لي، کدرلي، حوزنلو، ياسلي؛


9. معناسي گئنيش اوخوجو کوتله سينه معلوم اولمايان بعضي سؤزلرين، همچنين سؤزون معناسيني بعضاً داها دقيق چاتديرماق اوچون مؤعتريضه ده علاوه ايضاحات وئريلميشدير: آکدئتمئک – باغلاماق، ايمضالاماق (موقاويله سازيش و س.) ايسکونتو – 1) گوزشت؛ 2) ماليييه ديسکونت (وئکسئللرين اوچوتو)




Lüğətə danışıq dilində ən çox işlənən 2500-dən çox Azərbaycan və Türk dillərində mənaca fərqli olan, qeyri ekvivalent sözlər seçilib daxil edilmişdir.





Sözlər əlifba sırası ilə düzülmüşdür.







Tərcümə mətnin quruluşu:
– əsas söz böyük hərflərlə verilmişdir;
– əsas sözdən sonra mötərizədə sözün tələb etdiyi müvafiq şəkilçi verilmişdir;
ASIT(-di) – Turşu







Əlifbaya görə eyni olan və mənaca üst-üstə düşən sözlər vergüllə ayrılmış və eyni tərcümədə verilmişdir:
ÖZERLİK, ÖZERLİLİK (-ği) – muxtariyyət








Tərcümə mətnində sözün mənasını daha dəqiq çatdırmaq üçün kursivlə əlavə izahat verilmişdir:
ADAY – namizəd; aday göstermek – namizəd göstərmək.







Lüğətdə omonimlər, formaca eyni, mənaca müxtəlif sözlər, rum rəqəmləri ilə ayrılmışlar:
BEN I – mən
BEN II – xal
BEN III – tələ yemi






Tərcümə mətnində əsas sözün müxtəlif mənaları bir-birindən ərəb rəqəmləri ilə ayrılmışdır:
AJAN – 1) agent, nümayəndə, müvəkkil; AJAN – 2) casus






Tərcümədə yaxın sinonimlər vergüllə ayrılmışdır:
ACIKLI – qəmli, qüssəli, kədərli, hüznlü, yaslı;






Mənası geniş oxucu kütləsinə məlum olmayan bəzi sözlərin, həmçinin sözün mənasını bəzən daha dəqiq çatdırmaq üçün mötərizədə əlavə izahat verilmişdir:
AKDETMEK – bağlamaq, imzalamaq (müqavilə saziş və s.)
İSKONTO – 1) güzəşt; 2) maliyyə diskont (veksellərin uçotu)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:47 PM
چند كلمه تركی مربوط به فوت و امور دینی:

تركان باستان به خدا “تنگری”، به مراسم خاكسپاری “یوغ”، به تربه مزار “قورقان”،
به مجسمه مزار “بالبال” و خادمان دینی “قام” می گفته اند. در زیر معادل
تركی چند كلمه مربوط دیگر در زبان فارسی آورده می شود. شایسته است
نویسندگان و شعرا و اهل قلم، كلمات اصیل تركی زیر را به جای كلمات فارسی
دخیل در زبان تركی كه استقلال و هویت این زبان را تهدید و مخدوش كرده است
بكار برند:


مزار: سینSin ، سینهSinə ، سینلهSinlə . در جامع
التواریخ قرن هفده گفته می شود كه در زبان تركی سینله منحصرا برای نامیدن
قبر كفار و مزار برای نامیدن قبر مسلمانان بكار می رود. به نظر می رسد
تشابه كلمه تركی سین به معنی مزار با كلمه سینوس لاتین به معنی شكاف و
شیار حادثه ای تصادفی است.
قبر، گور، مقبره: باساغاBasağa ، یئرچوYerçü ٬ توبلو(ق)Tubluq ، توپلوTuplu ٬ سٶكیSöki ، قومQom ، توكهTükə ، قوموا Qomva
مزار تاریك: تونه ریكTünərik ، تونهTünə ، تونه ره كTünərək ، قارایئرQarayer ، قارا دامQaradam ٬ قارا اورونQaraorun
مدفن: گؤموتGömüt ٬ گؤمه ج Göməc ٬ گؤمگه نGömgən ، گؤمدو Gömdü
تربه: قورقانQurqan
آرامگاه: یاتیرYatır
آرامگاه ابدی: منگی یاتیرMəngi Yatır ، اوركه ن یاتیرÜrkən Yatır (اوركه ن: همیشگی)
مرقد، بقعه: قورقان ائوQurqan Ev
قبرستان: اٶلولوكÖlülük ، سینلیكSinlik ، سینلاقSinlaq ، سینلكSinlək ، گٶموتلوكGömütlük .
گوركن: گٶموتچوGömütçü ، سینچیSinçi
گوركنی: گٶموتچولوكGömütçülük ، سینچیلیكSinçilik
سنگ قبر: سالSal (سنگ مسطحی كه بر روی قبر گذاشته می شود)
مجسمه قبر: بالبال Balbal
كتیبه سنگ قبر: سین یازیتیSin yazıtı
ستون یادبود، ستون مزار: تیكمه داشTikmə daş ، تیكیلی داشTikili daş
سنگ عمودی مزار: تیكیتTikit
سنگ سر مزار: باش داشیBaşdaşı
سنگ پای مزار: آیاق داشیAyaqdaşı
مرگ: اٶلوم Ölüm
اجل: قارایازیQarayazı ، قارادوهQaradəvə ، قاراچیخینQaraçıxın ، قارایولQarayol
جنازه: اٶلوكÖlük
نعش: اٶلوتÖlüt
مرده: اؤلوÖlü
پارچه ابریشمی روی قبر: ائشیكEşik
تابوت: قاپساقQapsaq ، قابیرجاقQabırcaq
تخته حمل تابوت: سالاجاSalaca
ولادت، متولد …: دوغومDoğum ، دوغوموDoğumu ، دوغوملوDoğumlu
وفات، فوت: اٶلوموÖlümü ، اٶلومÖlüm
فرزند ….: …. اوغلوOğlu ، …. قیزیQızı
عزا: یاسYas
تعزیه: یاس تٶره نیYas Törəni
مرثیه:
یاخیمYaxım ، یاخماYaxma ، آغیتAğıt ، آغی Ağı(آغیت: ذكر محاسن و نیكی های
متوفی و الم و حرمان ناشی از دست دادن وی به شكل منظوم و طبق مقامی مشخص،
بیشتر از طرف زنان در مرگ اشخاص مشهور و یا آفات اجتماعی گفته می شد. از
مشهورترین آغیتهای تركی، آغیت آلپ ار تونقا است).
نوحه: ساغوSağu (ساغوها كه در مراسم یوغ گفته می شده اند متناسب با خصوصیات متوفی بوده اند).
نوحه خوان: سیغیتچیSığıtçı ، ساغیتچیSağıtçı
مویه*گری: اوخشاما Oxşama
مراسم عزاداری: یاس تٶره نیYas Törəni
اعلامیه فوت، آگهی مرگ: اٶلوم دویوروسوÖlüm Duyurusu ، اٶلوم بیلدیریسیÖlüm Bildirisi
ترحیم: یوغYuğ ، قوْراقQoraq ، اه یله شیمƏyləşim
مجلس ترحیم: یوغ تٶره نیYuğ Törəni ، اه یله شمهƏyləşmə
شركت كنندگان در مجلس ترحیم: یوغچوYuğçu
مرحوم: سویورقانمیش Suyurqanmış
رحمت كردن: سویورقاماقSuyurqamaq
رحیم: سویورقانSuyurqan
مرحوم، مرحومه: اسیرگه نمیشƏsirgənmiş ، باغیشلانمیشBağışlanmış ، سویورقانمیشSuyurqanmış
مغفرت، آمرزش: یارلیقاماقYarlıqamaq
مغفور، مغفوره: یارلیقانمیشYarlıqanmış
مهربان: سئویتلیSevitli، پدر مهربان: سئویتلی آتاSevitli Ata
فداكار: اٶزوئریلی Özverili ، یولوقچوYoluqçu
بزرگ* خاندان: اوسون بٶیویوUsun Böyüyü ، اوسونون باشیUsunun başı
پدر بزرگوار: اولو آتاUlu Ata
محترم، گرامی: سایینSayın ، سایقیلی Sayqılı
روحت شاد، روحش شاد: تینی، تینین سئوینجلی اولسون! Tini, Tinin Sevincli Olsun
روح: اٶزوت Özüt، سونه Süne، قوتQut ، سور سالقین Sür Salqın، تین Tın، كٶرمٶس Körmös، یولا Yula، اٶزقونوق Özqonuq
آگهی، اعلان، اعلانیه: دویوروDuyuru
اعلامیه، اطلاعیه، بیانیه: بیلدیریBildiri
آگهی ترحیم: یوغ دویوروسو Yuğ Duyurusu
ابراز همدردی: باش ساغلیغی دویوروسوBassağlığı Duyurusu .
اعلامیه ی تشكر: ساغ اولون دویوروسوSağolun Duyurusu
خانواده: اوسون Usun
خانواده*های داغدار : یاسلی اوسونلارYaslı Usunlar
اقوام: قودالارQudalar
خویشاوندان، فامیلها: یاسونلارYasunlar
بازماندگان: قالانلارQalanlar
نزدیكان: یاخینلارYaxınlar
آشنایان: تانیشلار Tanışlar
داغداران: یاسلیلار Yaslılar
دوستان: یولداشلارYoldaşlar ، آرخاداشلارArxadaşlar
همسایگان: قونشولارQonşular
وابستگان:
منسوبین:
شادروان:
ناكام:
مجلس ترحیم زنانه: قادینلار اوچون یوغQadınlar üçün yuğ ، قادین اه یله شمه سیQadın Əyləşməsi
وصیت: توتروقTutruq ، توتسوقTutsuq
وصیت كردن: تۇتورماقTuturmaq
میراث: قالیتQalıt ، آندیرAndır

ایمان آوردن: بۆتمك Bütmək
دین: بۆته م Bütəm
دینی: بوته مسه ل Bütəmsəl
مذهب: كیرتینKirtin
طریقت: سوره ك Sürək
بیدین: بوته مسیز Bütəmsiz
بادین: بوته ملیBütəmli
دیندار: بوتگون Bütgün
مٶمن : بۆتگه نBütgən
بنیادگرا: كٶكدنچیKökdənçi
بنیادگرای دینی: كٶكدن بوته مچی Kökdən Bütəmçi
روحانی: بوته م ارBütəmər ، تویینToyın ٬ قارادونلو Qaradonlu
حكومت روحانیان: بوته م اركBütəmərk
ماخذ: چیخاقÇıxaq
الهیات: تانری بیلیمTanrı bilim

خطاى شرعى: آرینچیArınçı ، یازیقYazıqlı
گناهكار: یازیقلىYazıqlı
خطاى عرفى، جرم: سوچ Süç
حضرت: ائدیزEdiz
كافر: اٶرتگه نÖrtgən

مكان مقدس: یئگ ائوYegev
زیارتگاه: گٶروشگهGörüşgə
زیارت: گٶروشGörüş
مسجد: یوكونله كYükünlək ، یوكونجلوكYükünclük
مناره: سیوره نSivrən
منبر: تومسهTümsə
محراب: سوناقSunaq
امام جماعت: قانشارداQanşarda
وضو: یوآرینYuarın (یو.+آرین.)
وضو گرفتن: یوآرینماق Yuarınmaq
غسل: چیم آرینÇimarın (چیم.+آرین.)
غسل كردن: چیم آرینماق Çimarınmaq
طهارت: آرینیم Arınım
اذان: اۆنده Ündə
موذن: اونده چی Ündəçi
اذان گفتن: اونده مكÜndəmək
امام: باشراBaşra
مرجع تقلید: یانسی چیخاغیYansı Çıxağı
مقلد: یانسیق Yansıq ، یانساقYansaq
نماز: یوكون Yükün، یوكونجYükünc
سجده: یوكنوYüknü
قربان: آداقAdaq

بدعت: قوندارتی Qondartı
بدعتگزار: قوندارتان Qondartan
روسری اسلامی: بورگو Bürgü
تلرانس٬ مدارا، تسامح، تساهل: دؤزونDözün
تلرانت: دؤزونلو Dözünlü ٬ دؤزگونDözgün
سكولاریزم: بوندالیق Bundalıq
سكولار: بوندالی Bundalı
لائیسیسم: ائلدنلیكEldənlik ، ائلدن اركEldənərk
لائیك: ائلدنEldən ، ائلدنچیEldənçi
تئوكراسی، حكومت دینی: اوغان ارك Uğanərk
تئوكرات: اوغان ار Uğanər

سپیده، شفق، سحر: دان Dan
نماز صبح: ائرته یوكونوErtə Yükünü
نماز ظهر: اٶیله یوكونوÖylə Yükünü
نماز عصر: ایكیندی یوكونوİkindi Yükünü
نماز مغرب: آخشام یوكونوAxşam Yükünü
نماز عشاء: یاتسی یوكونوYatsı Yükünü

غرب: باتیBatı
مغرب: گون باتارGünbatar
غروب: باتسیقBatsıq ، گون باتیشی Gün Batışı
شرق: دوغوDoğu
مشرق: گون دوغارGündoğar
طلوع: دوغسوقDoğsuq ، گون دوغوشوGün Doğuşu

سال شمسی: گونه ش ایلیGünəş İli
سال قمری: آیسال ایلAysal İl
سال میلادی: دوغوش ایلیDoğuş İli
سال هجری: كٶچسه ل ایلKöçsəl İl

هفته: یئددیجه Yeddicə
دوشنبه: باشگۆن Başgün
سه شنبه: توْزگۆن Tozgün
چهارشنبه: اوْدگۆن Odgün
پنج شنبه: اوْرتاگۆنOrtagün
جمعه: یئیگۆنYeygün
شنبه: ائلگون Elgün
یكشنبه: آراگۆنAragün



ژانویه: اوْجاق آیی Ocaq
فوریه: بوْز آیی Boz
ژوئن: چیچك آیی Çiçək
جولای: اوْراق آیی Oraq
مه: كؤچ آیی Köç
مارس: یئلین آیی Yelin
آوریل: قێرآچان آیی Qıraçan
آوگوست: بیچین آیی Biçin
سپتامبر: سیخمان آییSıxman
اكتبر: اكیم آیی Əkim
نوامبر: اۇلوسوْیوق آیی Ulusoyuq
دسامبر: آرالێق آیی

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:47 PM
türki örgəşək




زمان آینده ساده: :Gelecek zaman
برای بیان زمانی است که در آینده انجام می شود است،یعنی درآینده گوینده قصد انجام آن را دارد.برای ساختن این فعل ابتدا مصدر را از ریشه فعل حذف کرده و سپس پسوند ecek- وacak- را (با توجه به هارمونی اصوات) به آن اضافه کرده و سپس پسوندهای فاعلی شش گانه را به آن اضافه می کنیم.این پسوندهای شش گانه عبارتند از:
im ım iz ız
sin sın siniz sınız
tir tır ler lar
Görmek: مانند: دیدن
Göreceğim خواهم دید Göreceğiz خواهیم دید
Göreceksin خواهی دید Göreceksiniz خواهید دید
Görecek خواهد دید Görecekler خواهند دید
Almak: گرفتن
Alacağım خواهم گرفت Alacağız خواهیم گرفت
Alacaksın خواهی گرفت Alacaksınız خواهید گرفت
Alacak خواهد گرفت Alacaklar خواهند گرفت
حالت منفی زمان آینده ساده: برای ساختن این حالت مصدر را از ریشه منفی فعل حذف کرده پسوند ecek- (یا acak-) را به آن اضافه کرده و سپس زواید شش گانه را می آوریم.
* در این زمان معمولا ma به mı و me به mi تبدیل می شود. گرچه فرم اول آنها نیز رایج می باشد.
مانند: نخواهد گرفت Almayacak نخواهد گرفت Almıyacak
مانند: نیامدن : Gelmemek
Gelmiyeceğim نخواهم آمد Gelmiyeceğiz نخواهیم آمد
Gelmiyeceksin نخواهی آمد Gelmiyeceksiniz نخواهید آمد
Gelmiyecek نخواهد آمد Gelmiyecekler نخواهند آمد
Almamak: نگرفتن
Almıyacağım نخواهم گرفت Almıyacağız نخواهیم گرفت
Almıyacaksın نخواهی گرفت Almıyacaksınız نخواهید گرفت
Almıyacak نخواهد گرفت Almıyacaklar نخواهند گرفت
حالت سوالی زمان آینده ساده: برای ساختن این حالت از mi (یا با توجه به هارمونی اصوات mı) استفاده می کنیم.
Görmek: مانند: دیدن
Görecek miyim? خواهم دید؟ Görecek miyiz? خواهیم دید؟
Görecek misin? خواهی دید؟ Görecek misiniz? خواهید دید؟
Görecek mi? خواهد دید؟ Görecekler mi? خواهند دید؟
Almak: گرفتن
Alacak mıyım? خواهم گرفت؟ Alacak mıyız? خواهیم گرفت؟
Alacak mısın? خواهی گرفت؟ Alacak mısınız? خواهید گرفت؟
Alacak mı? خواهد گرفت؟ Alacaklar mı? خواهند گرفت؟
حالت سوالی منفی زمان آینده ساده: برای ساختن این حالت بعد از فعلهای صرف شده پسوند mi , mı و سپس زواید شش گانه مربوط را می آوریم.
Görmemek: مانند: دیدن
Görmiyecek miyim? نخواهم دید؟ Görmiyecek miyiz? نخواهیم دید؟
Görmiyecek misin? نخواهی دید؟ Görmiyecek misiniz? نخواهید دید؟
Görmiyecek mi? نخواهد دید؟ Görmiyecekler mi? نخواهند دید؟
Almamak: گرفتن
Almıyacak mıyım? نخواهم گرفت؟ Almıyacak mıyız? نخواهیم گرفت؟
Almıyacak mısın? نخواهی گرفت؟ Almıyacak mısınız? نخواهید گرفت؟
Almıyacak mı? نخواهد گرفت؟ Almıyacaklar mı? نخواهند گرفت؟



زمان گذشته ساده: Geçmiş kipi
برای بیان زمانی است که در گذشته به طور کامل انجام شده است،آن هم در یک لحظه.برای ساختن این فعل ابتدا مصدر را از ریشه فعل حذف کرده و سپس پسوند di- (یا dı ,du,dü) را (با توجه به هارمونی اصوات) به آن اضافه می کنیم.
Yemek: :مانند
Yedim خوردم Yedik خوردیم
Yedin خوردی Yediniz خوردید
Yedi خورد Yediler خوردند
* برای افعالی که ریشه آنها به f,s,t,k,ç,ş,h,p ختم می شوند پسوند di- (یا dı ,du,dü) به ti- (یا tı ,tu,tü) تبدیل می گردد و سپس زواید شش گانه برای صرف آورده می شود.
مانند: رفتن :Gitmek
Gittim رفتم Gittik رفتیم
Gittin رفتی Gittiniz رفتید
Gitti رفت Gittiler رفتند
صرف تعداد دیگری از افعال در زمان گذشته:
Görmek: دیدن
Gördüm دیدم Gördük دیدیم
Gördün دیدی Gördünüz دیدید
Gördü دید Gördüler دیدند
Almak: گرفتن
Aldım گرفتم Aldık گرفتیم
Aldın گرفتی Aldınız گرفتید
Aldı گرفت Aldılar گرفتند
Yapmak: انجام دادن
Yaptım انجام دادم Yaptık انجام دادیم
Yaptın انجام دادی Yaptınız انجام دادید
Yaptı انجام داد Yaptılar انجام دادند
Okumak: خواندن
Okudum خواندم Okuduk خواندیم
Okudun خواندی Okudunuz خواندید
Okudu خواند Okudular خواندند
حالت منفی زمان گذشته ساده: برای ساختن این حالت مصدر را از ریشه منفی فعل حذف کرده پسوند di- (یا dı) را به آن اضافه کرده و سپس زواید شش گانه را می آوریم.
مانند:
نیامدن : Gelmemek
Gelmedim نیامدم Gelmedik نیامدیم
Gelmedin نیامدی Gelmediniz نیامدید
Gelmedi نیامد Gelmediler نیامدند
Almamak: نگرفتن
Almadım نگرفتم Almadık نگرفتیم
Almadın نگرفتی Almadınız نگرفتید
Almadı نگرفت Almadılar نگرفتند
حالت سوالی زمان گذشته ساده: برای ساختن این حالت از mi (یا با توجه به هارمونی اصوات mı,mu,mü) استفاده می کنیم.
مانند:
Aldım mı? = گرفتم؟ Almadın mı? = نگرفتی؟
Gördüm mü? = دیدم؟ Görmedin mi? = ندیدی؟
Sattı mı? = فروخت؟ Satmadı mı? = نفروخت؟
Geldi mi? = آمد؟ Gelmedi mi? = نیامد؟
Okudu mu? = خواند؟ Okumadı mı? = نخواند؟
. اصولا نمی آیند ler,lar و dir برای تمام زمانها و وجوه*




واژه efendi و اشتقاقات آن: یکی از پر کاربردترین واژه ها در زبان ترکی همین کلمه می باشد. در کل این واژه به معنای با شخصیت می باشد.اما کاربردهای مختلف آن:
efendim:
1. زمانی که کسی با شما حرف می زند و متوجه حرف او نمی شوید از این کلمه استفاده می کنید.
Siz Ali misiniz? شما علی هستید؟
جان؟ (ببخشید،چی گفتید؟) ?efendim
گفتم شما علی هستید؟ Siz Ali misiniz diye söyledim
2. به معنای خانم و آقا
بفرمایید خانم (آقا) Buyurun efendim
Taze yumurtanız var mı? تخم مرغ تازه دارید؟
3. پای تلفن و هنگام صحبت کردن:
الو Alo
بفرمایید !Efendim
Orhan var mı? اورهان هست؟
Efendim. .بفرمایید خودم هستم
4. به صورت beyefendi و hanımefendi به معنای خانم و آقا:
سلام خانم Merhaba hanımefendi
ببخشید آقا Affedersiniz beyefendi
5. به صورت beyefendi و hanımefendi به معنای ... خانم و ... آقا برای احترام بیشتر به کسی که او را نمی شناسیم:
بفرمایید تو آقا رستم. .Girin Rüstem beyefendi
سرپیل خانم آمد. .Serpil hanımefendi geldi
6. به معنای واقعی خودش یعنی با شخصیت:
O efendi bir erkek. .او مرد با شخصیتی است


۳. فعل زمان حال ساده: برای بیان فعلی است که درزمان حاضردرحال انجام شدن است. مانند: علی غذا می خورد، محمدرضا به مدرسه می رود و ... . در زبان ترکی زمان حال ساده به شکل زیر ساخته می شود:
Eylem+ı/i/u/ü+yor+um,sun,(dur),uz,sunuz,lar
البته این که از کدامیک از ı/i/u/ü استفاده کنیم بستگی به قانون هماهنگی اصوات دارد که قبلا در مورد آن مفصلا صحبت شده است.
چند مثال: :Kaç örnek
Almak: alıyorum می گیرم alıyoruz می گیریم
می گیرید alıyorsun می گیری alıyorsunuz
می گیرند (alıyor(dur می گیرد alıyorlar

Gelmek: geliyorum می آیم geliyoruz می آییم
geliyorsun می آیی geliyorsunuz می آیید
geliyor(dur) می آید geliyorlar می آیند

Görmek :görüyorum می بینم görüyoruz می بینیم
görüyorsun می بینی görüyorsunuz می بینید
görüyor(dur) می بیند görüyorlar می بینند

Okumak : okuyorum می خوانم okuyoruz می خوانیم
okuyorsun می خوانی okuyorsunuz می خوانید
okuyor(dur) می خواند okuyorlar می خوانند
۳. فعل منفی زمان حال ساده: با افزودن me و –ma- به ریشه افعال و ادامه روش بالا فعل حال ساده منفی ساخته می شود.
چند مثال: :Kaç örnek
Almak: almıyorum نمی گیرم almıyoruz نمی گیریم
نمی گیرید almıyorsunuz نمی گیری almıyorsun
نمی گیرند almıyorlar نمی گیرد (almıyor(dur

Gelmek: gelmiyorum نمی آیم gelmiyoruz نمی آییم
gelmiyorsun نمی آیی gelmiyorsunuz نمی آیید
gelmiyor(dur) نمی آید gelmiyorlar نمی آیند

Görmek :görmüyorum نمی بینم görmüyoruz نمی بینیم
görmüyorsun نمی بینی görmüyorsunuz نمی بینید
görmüyor(dur) نمی بیند görmüyorlar نمی بینند

Okumak : okumuyorum نمی خوانم okumuyoruz نمی خوانیم
okumuyorsun نمی خوانی okumuyorsunuz نمی خوانید
okumuyor(dur) نمی خواند okumuyorlar نمی خوانند
3. حالت سوالی زمان حال ساده: برای سوالی کردن زمان حال ساده یک mu قبل از زواید شش گانه اضافه می کنیم و بین زواید شش گانه و ریشه فعل (به علاوه yor) یک فاصله می اندازیم.

چند مثال: :Kaç örnek
Ben alıyor muyum ? من می گیرم؟ Biz alıyor muyuz? ما می گیریم؟
شما می گیرید؟ ?Siz alıyor musunuz تو می گیری؟ ?Sen alıyor musun
آنها می گیرند؟ ?Onlar alıyorlar mı او می گیرد؟ ?(O alıyor mu(dur


Ben geliyor muyum? من می آیم؟ Biz geliyor muyuz? ما می آییم؟
Sen geliyor musun? تو می آیی؟ Siz geliyor musunuz? شما می آیید؟
O geliyor mu(dur)? او می آید؟ Onlar geliyorlar mı? آنها می آیند؟

Ben görüyor muyum? من می بینم؟ Biz görüyor muyuz? ما می بینیم؟
Sen görüyor musun? تو می بینی؟ Siz görüyor musunuz? شما می بینید؟
O görüyor mu(dur)? او می بیند؟ Onlar görüyorlar mı? آنها می بینند؟

Ben okuyor muyum? من می خوانم؟ Biz okuyor muyuz? ما می خوانیم؟
Sen okuyor musun? تو می خوانی؟ Siz okuyor musunuz? شما می خوانید؟
O okuyor mu? او می خواند؟ Onlar okuyorlar mı? آنها می خوانند؟

3. حالت سوالی-منفی زمان حال ساده: برای ساختن سوالی-منفی زمان حال ساده یک mu قبل از زواید شش گانه اضافه می کنیم و بین زواید شش گانه و ریشه فعل (ma+yor) یک فاصله می اندازیم.

چند مثال: :Kaç örnek
Ben almıyor muyum ? من نمی گیرم؟ Biz almıyor muyuz? ما نمی گیریم؟
شما نمی گیرید؟ ?Siz almıyor musunuz تو نمی گیری؟ ?Sen almıyor musun
آنها نمی گیرند؟ ?Onlar almıyorlar mı او نمی گیرد؟ ?(O almıyor mu(dur

Ben gelmiyor muyum? من نمی آیم؟ Biz gelmiyor muyuz? ما نمی آییم؟
Sen gelmiyor musun? تو نمی آیی؟ Siz gelmiyor musunuz? شما نمی آیید؟
O gelmiyor mu(dur)? او نمی آید؟ Onlar gelmiyorlar mı? آنها نمی آیند؟

Ben görmüyor muyum? من نمی بینم؟ Biz görmüyor muyuz? ما نمی بینیم؟
Sen görmüyor musun? تو نمی بینی؟ Siz görmüyor musunuz? شما نمی بینید؟
O görmüyor mu(dur)? او نمی بیند؟ Onlar görmüyorlar mı? آنها نمی بینند؟

Ben okumuyor muyum? من نمی خوانم؟ Biz okumuyor muyuz? ما نمی خوانیم؟
Sen okumuyor musun? تو نمی خوانی؟ Siz okumuyor musunuz? شما نمی خوانید؟
O okumuyor mu? او نمی خواند؟ Onlar okumuyorlar mı? آنها نمی خوانند؟

* توجه: کلا در زبان ترکی حتی در متون خیلی ادبی (dir,dır,dur,dür) نوشته و خوانده نمی شوند و به طور کلی کاربردی ندارند (فقط برای این نوشتم که اگر در جایی دیدید تعجب نکنید).


فعل: درهر زبان و به ویژه زبان ترکی فعل از اهمیت ویژه ای برخوردار است.چرا که تمام جملات با استفاده از یک یا چند فعل ساخته می شود.
مصدر در زبان ترکی: علامت مصدر در زبان ترکی mek- و mak- می باشد که با حذف مصدر از فعل ریشه فعل به دست می آید. با این کار ما فعل امر غیر محترمانه را نیز ساخته ایم.
Almak گرفتن Gitmek رفتن Görmek دیدن Okumak خواندن
علامت مصدر mek- و mak- نیز تابع قانون هماهنگی اصوات (که در گذشته ذکر شد) می باشد.
در زبان ترکی فعل تنوع زیادی از لحاظ وجه و زمان دارد و به جرئت می توان گفت که در ترکی نزدیک به 18 نوع فعل وجود دارد که البته بعضی از این تعداد کاربرد زیادی ندارند و بیشتر در متون ادبی و حفوقی به کار می روند.
1. فعل امر: از آنجاییکه فعل امر در ترکی ساده تر از فعلهای دیگر ساخته می شود در ابتدا به توضیح این فعل می پردازیم.
برای ساختن فعل امر غیرمحترمانه کافی است مصدر را از فعل حذف کنیم. برای ساختن امر محترمانه یکی از ın,in,un,ün را (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) به ریشه فعل می افزاییم و برای ساختن امر خیلی محترمانه یکی از ınız,iniz,unuz,ünüz را (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) به ریشه فعل می افزاییم.
چند مثال: :Kaç örnek
Girmek(وارد شدن): gir بیا تو girin بفرمایید تو giriniz لطفا)بفرمایید تو)
Almak(گرفتن): al بگیر alın بگیرید alınız لطفا) بگیرید)
Görmek(دیدن): gör ببین görün ببینید görünüz لطفا) ببینید)
Okumak(خواندن): oku بخوان okuyun بخوانید okuyunuz لطفا) بخوانید)
* توجه داشته باشید که اگر ریشه فعل به یک حرف صدادار ختم شود یک حرف y میانجی بین زواید و ریشه فعل قرار می دهیم.
2. فعل امر منفی (نهی): با افزودن me- و ma- (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) و افزودن پسوندهای ذکر شده در بالا فعل نهی ساخته می شود.
Girmek: girme نیا تو girmeyin نیایید تو girmeyiniz لطفا) نیایید تو)
Almak: alma نگیر almayın نگیرید almayınız لطفا) نگیرید)
Görmek: görme نبین görmeyin نبینید görmeyiniz لطفا) نبینید)
Okumak: okuma نخوان okumayın نخوانید okumayınız لطفا) نخوانید)





میوه ها: :meyveler
سیب Elma
بـــــــه Ayva
پرتقال Portakal
نارنگی Mandalina
ترنج،نارنج Turunç
گریپ فروت Greyfurt
گلابی Armut
گیلاس Kiraz
زردآلو Kayısı
آلبالو Vişne
گوجه سبز Papaz erik
هلو Şeftali
شلیل Nektarin
گــــوجه،آلو Erik
خیار Salatalık/hiyar
هندوانه Karpuz
خربزه Kavun
مـــوز Muz
نارگــیل Hindistan cevizi,Narcıl
آناناس Ananas
خــــرما Hurma
خرمالو Trabzon hurması
کیوی Kivi
ازگیل Ezgil
انگور Üzüm
توت Dut
توت فرنگی Çilek
تمشک Böğürtlen,Ağaç çileği
زالزالک Dönel meyvesi
زغال اخته Kızılcık ürünü
انجیر İncir
لیمو ترش Ekşi limon
لیمو شیرین Tatlı limon
بادام زمینی Yer fıstığı
بادام Badem
گـــردو Ceviz

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:50 PM
گزارشی جالب از زبانهای ترکی، انگلیسی و فارسی وعربی

همه با هم بدانیم :





-92% کلمات فارسی از زبان عربی, ترکی و انگلیسی گرفته شده و مابقی بدون هیچ منبع یا فرمولی تولید شده اند.
-تنها 2% کلمات زبان ترکی از ایتالیایی, فرانسوی و انگلیسی گرفته شده است.
-در هیچ یک از زبان های بین المللی لغتی از زبان فارسی وجود ندارد.
-29% کلمات ایتالیایی، 17% کلمات آلمانی و 9% کلمات فرانسوی از لغات زبان ترکی گرفته شده است.
-100 % کلمات و لغات ترکی دارای ریشه موثق می باشند.
-83% کلمات انگلیسی دارای ریشه ی موثق هستند.
-جملات ترکی 2% ابهام جمله ای تولید می کند ( به این صورت که از یک خارجی از روی کتاب زبان ترکی را یاد بگیرد؛ در مراجعه به مناطق ترک هیچ مشکلی نخواهد داشت.)
-جملات انگلیسی 5 / 0 % و جملات فرانسوی 1% ابهام تولید می کند.
-جملات فارسی 67% ابهام تولید می کند.
-جملات عربی 8 الی 9% ابهام تولید می کند.
-معکوس پذیری ( ترجمه ی کامپیوتری ) کلیه ی زبانها به جز زبان عربی و فارسی امکان پذیر بوده و برای عربی خطای موردی 45 % و برای فارسی 100% می باشد. یعنی زبان فارسی را نمی توان با فرمولهای زبان شناسی به زبان دیگری تبدیل کرد.
-زبان ترکی را شاهکار زبان توصیف کرده اند که برای ساخت آن از فرمولهای پیچیده ای استفاده شده است .


هم اینك زبان تركی عملا در بیشتر پروژه های بین المللی جا باز كرده است. به مطالب زیر كه برگرفته ازمجله new science چاپ امریكا و مجلهinternational languages چاپ آلمان است،توجه نمایید:

-کلیه ی ماهواره های هواشناسی و نظامی اطلاعات خود را به زبان های انگلیسی، فرانسوی و ترکی به پایگاه های زمینی ارسال می کنند.
-پیچیده ترین سیستم عامل کامپیوتری 8 / os2 و معمولی ترین ویندوز زبان ترکی را به عنوان استاندارد و پایه ی فنوتیکی قرار داده است.
-کلیه ی اطلاعات ارسالی از رادارهای جهان به سه زبان انگلیسی, فرانسوی و ترکی علایم پخش می کند.
-كلیه سیستم های ایونیكی و الكترونیک هواپیماهای تجارتی از سال 1996 به 3 زبان انگلیسی،فرانسوی و تركی در كارخانه بوئینگ آمریكا مجهز می شوند.
-و ...
به علت زیادی مطالب این مجله زبانهای بین المللی ما فقط بخشی از آن را در اینجا قرار داده ایم.

مردم ایران انتظار دارند :




فارسی را بعنوان 33ومین لهجه عربی پاس بداریم . ترکی را بعنوان سومین زبان زنده و توانمند دنیا ترک کنیم.



فارسی را با 60 میلیون متکلم پاس بداریم ، ترکی را با ۳۶۰میلیون متکلم ترک کنیم!!!! آیا این انصاف هست؟


فارسی را با ۲۵۰۰ سال قدمت پاس بداریم ، ترکی را با ۷۲۰۰ سال قدمت ترک بکنیم.


فارسی را با ۴۰۰۰واژه اصیل پاس بداریم اما تورکی را با ۱۰۰۰۰۰واژه اصیل ترک بکنیم.


فارسی را با ۶۰ تا ۷۰ فعل اصلی پاس بداریم ،تورکی را با ۳۵۰۰ فعل اصلی ترک بکنیم.


فارسی را با ۳۵۰ فعل غیر اصلی پاس بداریم ، تورکی را با ۲۴۰۰۰ فعل غیر اصلی ترک بکنیم.


فارسی را با ۱۱زمان فعلی پاس بداریم، تورکی را با ۴۶ زمان فعلی ترک بکنیم.


فارسی را که ۷% از کلماتش ریشه دارند پاس بداریم، تورکی را که ۱۰۰%از کلماتش ریشه دارند را ترک بکنیم.


فارسی را بعنوان زبان اقلیت مردم ایران پاس بداریم، تورکی را بعنوان زبان اکثریت مردم ایران ترک بکنیم.


فارسی را با ۶ آوا پاس بداریم ، تورکی را با ۹ آوا ((کاملترین آوای خلقت)) ترک بکنیم.


فارسی را بعنوان زبان محلی پاس بداریم ، تورکی را بعنوان زبان بین المللی ترک بکنیم.


فارسی را بعنوان گلچینی از زبانهای دیگر پاس بداریم ، تورکی را بعنوان شاهکار زبان و ادبیات بشری ترک بکنیم.


فارسی را بخاطر عدم کارائی کامپیوتری پاس بداریم، تورکی را بعنوان استاندارد پایه فونتیکی ویندوز ترک بکنیم.


فارسی را بعنوان زبان شعر پاس بداریم، تورکی را بعنوان زبان استاندارد ارسال دیتای((data)) رادارهای جهان ترک کنیم.


فارسی زبان معدودی افغانی و تاجیکی را پاس بداریم، تورکی زبان استاندارد یونسکو در اروپا و آمریکا را ترک بکنیم.


فارسی را با ۹۷۰۰۰ عنوان کتاب در دنیا پاس بداریم، تورکی را با۴۵۰۰۰۰ عنوان کتاب در دنیا ترک بکنیم.


فارسی را که هرگز خط نگارش نداشته پاس بداریم، تورکی صاحب اولین، دومین و سومین خط بشری را ترک بکنیم.


فارسی را با ۳ درجه صفت پاس بداریم ، تورکی را با۵ درجه صفت ترک بکنیم.


فارسی با شاهنامه ای ملحمه سرا پاس بداریم، تورکی را با دده قورقود حماسه سرا ترک بکنیم.


فارسی عاری از قوانین آوایی را پاس بداریم، تورکی با قوانین ملودیک بین اصوات و حروف را ترک بکنیم!




كلیه اطلاعات بالا از موسسه ائی.ام .تی و آ.ام.ت 2002 كه در اروپا وآمریكا واقع شده و تحت بر جسته ترین زبان شناسان اداره می شود گرفته شده است و همه ساله گزارشهای زیادی را درباره زبانهای دنیا منتشر می كنند و كلیه استانداردهای زبان شناسی از این ادارات كه دولتی هستند، اعلام میشود.



bilirsiniz fars dilinə təzəlikdə nə deyirlər? bekən_bekən!!
əlimin dərisini qopatdım: پوست دستم را کندم
Almanı soydum: سیب را پوست کندم
paltarımı soyundu: لباسم را کندم
Duvarı oydum: دیوار را کندم
yerı eşdim: زمین را کندم
tüklərimi yoldum: موهایم را کندم
və beləliklə farscanın gorunu qazdım






yaşasın ana dilim

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:50 PM
ərəb əlifbasi Nə üçün Türk Dilinə Yaramir!? ı




Başlıq seçdiyim bu tümcəni, 1926.cı ildə Fərhad Ağazadnin bitiyindən almışam. F. Ağazadə o dönəm yeni yarnan “Azərbaycan Latin Əlifba komitəsinin” başqanıydı. O, bitiyində (1926-da çap olmuşdur) Türklərin Ərəb imcəsinə (əlifbasına) geçişlərinin çesitli dönəmlərinə geniş biçimdə deyinmişdir. Bitiyində bu imcənin Türk dilinə nə kimi ziyanlar vurduğunu tutrlı kanıtlarla ortaya qoymyşdur. Bu imcədən qaynaqlanan yanlış yazılan yeradlarının ( toponimlərin ), adamadlarının (antroponimlərin),…sonra da yanlış oxunuşlarını kanıtlarla göstərmişdir. Bu düşüncələrini bilimsəl olaraq yorumlayan Ağazadə ərəb imcəsiylə iligili belə bir sonuca varmışdır: “Tarıx boyu bu imcə (ərəb əlifbası) Türk əkininə (kültürünə) Ərbəb qoşunundan daha çox ziyan vurmuşdur.” Biz Ərəb imcələriylə yazılan əski yapıtlara baxdığımızda bu gerçəkləri görməkdəyik. O yapıtlarada yazılan bir çox sözlər, indinin özündə də dilçiləin arasında dartışma konusudur. Bu nədənlə sözlərin anlambilimiylə kökəninə kəsin varılacaq aydınlıq gətirilməmişdir. Somut bir sonuca varılmadığından, qırımlarımız (düşmənlərimiz) bundan yararlanaraq onları (sözləri) öz dillərinə uydurub yorumlamışlardır. Örnək üçün əski bir Qıbçaq oymağının adını daşiyan “Tərbiz” şəhrini, “Təbriz” olaraq yorumlayıb, ulusumuza mənimsətmışlərdir. Bilindiyi kimi indinin özünədə də güneydə ora “təybiz, “Tərbiz” deyilər. Biz bu sözlərin iki deyiminə də baxanda Türkcə bir anlam vermək olar. Göründüyü kimi söz iki sözün birləşməsindən yarnmışdır. Birinci örnəkdə, (təybiz) “təy”sözü soyut olsada, “biz”(adıl-zəmir) sözünün Türkcədə somut bir anlamı vardır. İkinci örnəkdə(tərbiz) isə, sözün ikisinin də somut anlamı vardır. Demək biz “Tərbiz” sözünün Türkcə bir ad (tər), bir də adıldan (biz) yarandığını açıqca görürük. İkinci örnək : Bakı sözü, “Divani Luğatı-Türk”də, “Baqı” olaraq yazılmışdır. Divanda anlamı, “Dağ Üstü Yer”,olaraq yazılmış, Xəzər dənizi qırağında yerləşdiyi də vurğulanmışdır. Bununlada somut olaraq hara deyildiyi aydın bilinməkdədir. Ancaq “Divan” kimi birdəyərlı yapıtın irminci yüz ilin başlanğıcında (1913) tapılıb basılması, bu somut adı özgələsdirməyə çalisanlara olanaq yaratmışdır. Buna gör də ora Farsca(badkube) bir anlam verənlər olmuş, söyləvci (mitolojik) bir düşüncəni də (küləklər şəhəri) topluma aşilamaqla yanlış yoruma damğa vurulmuşdur. Biz əski Türk yapıtlarında ərəb imcələrindən qaynaqlana minlərlə belə yanlışlarla qarşilanırıq.
M. F .Axundof Ərəb imcələrinin çətinlikləriylə (zəmmə, fəthə, kəsrə, nüktə) sorunlarından dolayı, Tehrana, İstanbula özünün önərilərini götürmüşdür. Ancaq onun bu önəriləri oralarda mənimsənməmişdir.
Sonralar Azərbaycanda M.C. Məmmədqulizadə, Ə. Haqverdiyev, M.Ə. Sabir kimi tanınmış aydınlara da Ərəb imcələrinə təpki göstərici düşüncələr irəli sürmüşdülər. M. C. Məmmədqulizadə 1926 .cı ildə yaranan “Latın Əlifba Komitəsini” yaradanlardan olmuş, onun yayqınlanması üçün Kırıma, Qazana, Türkistana getmişdir. Bilindiyi kimi Azərbaycanada siyasi bir güc olmadan Latin imcəsinə geçiş aydınların istəyilə olmuşdur. Ancaq düşünüldüyü kimi bu iş də rahatda olmamışdır. Geri düşüncəli yazar çizər “Ay havar tariximizi unutmaq istirlər”, “ Bu kafir əlifbasıdır, bizi kafir etmək istirlər”, … kimi soluqanlarıyla bunu önləməyə çalismisdilar. Ancaq tanınmış aydın kəsimin çoxlugunun Lətin imcəsinə ağırlıq qoyması , bu işin çözümünə yardım etmişdir. Bilindiyi kimi Türkiyədə iki il sonra (01.11.1928) Atatürkün başçilığıyla Latın imcəsinə geçilmişdir.
1938.ci ildə Ruslaştırma siyasətinin sonucu olaraq basqiyla Rus kiril imcəsinə geçilmişdir. Bilindiyi kimi o illərdə Azərbaycanda tanınmış minlərlə yazıçı, qoşuqçu, aydın qurşunlanmışdır.
Ərəb İmcələrinin yetəsizliyi
Bilindiyi kimi ərəb imcələri Türcəni doğru qarşilamır. Bu nədənlə o imcələrlə yazılan yazılar doğru oxunmadığından çesitli çətinliklərə nədən olur. Ərəb imcələri yalnız ünlü səslərdə sorun olmur. Ünsüzlərd də çesitli sorunlar çixarir. Ərəb imcələrində üç “S” , üç “Z”, ik “T”, iki “H” vardır. Çesitli dönəmlərdə Türkcə yazılan yazılarda yanlış olaraq bunlar işlənmişdir .“Ç” “G”, “J”, “P” kimi imcələrə isə yoxdur. Ərəb imcələrinin ən böyük sorunu isə dilin varsallığına nədən olan, Türkcənin doqquz ünlüsün qarşilayacaq imcələrinin somut qarşilıqları olmamasıdır. Demək olar Ərəb imcələri Türkcədə olan heç bir ünlünü somut biçimdə qarşilamır. Türklər çesitli dönəmlərdə bu əskikliyi qaldırmaq üçün gərəksiz uydurmalara varmış, anacq ortaq bir məxrəcə çatmamislardir.
Güney Azərbaycanda son otuz ilin içində bu əskikliyi qaldırmaq üçndə nə iş görülmüşdüsə də ortaq bir sonuca varılmamışdır. Çesitli örnəklərə baxaq: “A”, sözün başinda ortasında çesitli yazılır. “E, Ə” gənəldə bir imcə ilə göstərilir. “I, İ” bir imcə il göstərilir. Biriləri “I”nı iki nüktəni alt alta qoymaqla ayırmağa çalisirlar. En pisi sözlərin ortasında, sonunda ikisidə( I,İ) “Y” kimi yazılır. Demək üç im bir imlə göstərilir. “Sayrı” , “Ayrı”,.. kimi minlərlə sözün Ərəb imləriylə yazılışını düşünün. “O, U, Ö, Ü, ünlü səsləri isə, demək olara bir imlə göstərilir. Burada Ərəblər kimi yeni “Zəmmə”, “ Fəthə”, “Kəsrə” düzəldənlərimizin də yersiz önərilərini vurqulamq istərdim. Ancaq ne edilərsərsə, et o imcələr Türcəyə yaramır. Oxucular tümcənin anlamından sözün nə analma gəldiyini anlayırlar. M. C. Məmməd Qulizadənin flatonunda olduğu kimi “üşaq oldumu”, “Üşaq öldümü” sorusunu ikinci, üçüncü,… tümcədən sonra anlamaq olur. Bir sözlə bilimsəl açıdan Ərəb imcələri Türcəyə kəsinliklə yaramır desək, doğru anlayışdır.
Biriləri isə, Ərəb imcələrindən qopmağı geçmiş qaynaqlarımızdan ayırmaq kimi yorumlayırlar. Bu doğru anlayış deyildir. Çün, istər Azərbaycanda, istərsə də Türkiyədə gərəkən əski Türk qaynaqları bütünüylə Latin imcələrinə çevrilmisdir. Ancaq onları araşdırmaq üçün toplum yetgili deyil, uzmanlar yetgili olduğundan, uzmanlar da ərəb imcələrini öyrənirlər.
Güney Azərbaycanada bu imgələrin arxasında duran siyasət nədən qaynaqlanır?
Bu siyasətin arxasında sözsüz İran devləti durur. İranın eski baxanlarından olan Məhəmməd Əli Fruğu deyər: “ Azərbaycanlılar Türkcə yazıb oxumağı öyrənsələr, onlar Farsacaya gərək duymazlar. Buna görə də onlarada İrançılıq düşüncəsini gücləndirmək üçn, Farslarla olan ortaq bağları gücləndirmək, Türkiyə ilə Quzey Azərbacanda olan bağlarını kəsmək gərəkir.” Güney Azərbaycana bu düşüncə siyasətini uyğulama araclarının biridə Ərəb imcələridir. Demək olar bütün Farsac yapıtlar Ərəb imcələriylə yazılımışdır. İran Farsçılıq siyasətçilərinin qorxuları isə, Azərbaycanlıların Latın imcəsinə geçişini, onların Fars yazınından, əkinindən ayrılmaları kimi görürlərdir. Bu ayrılığın üzün sürməsi onların farslaşdırma siyəsətinin önləyicisi olaraq görülür. Çün, onlar(farsçılar) Ərəb imcələrini Türkləri əritmə aracı olaraq düşünürlər. Onlar düşünürlər, Azərbaycanlılar bu imcədən ayrılıb, Latincəyə geçərlərsə, İrandan ayrılmanın təməli qoyulmuş ulur. Onları Quzey Azərbaycanlılarla, Türkiyəlilərə bir adım yaxınlaşdırır. Şah dönəminin başbaxanının Azərbayclılarla bağlı yuxarıda verdiyim düşüncələrini, İstambulda İran konsulluğunda görəvli olan Əkbər Gənci Tehrana yolladığı raporda olduğu kimi axtarmışdır. ( Ə. Gəncı 1989.cı ildə Bakıda olmuş, orda olan Güneylə bağlı düşüncələrlə duyğuları tehrana yansıtmış, onun önləmlərini də yorumlamışdır. rapor 1990 da tehrena uollanmışdır. ) Ə. Gəncinin raporunda imcə konusuna da toxunulmuş, Azərbaycanda gənəl görüşün Latin imcələrinə geçeməsindən yana olduğu vurğulanmışdır. Bildiyimiz kimi İran devləti bu siyasəti izləmək üçün Quzey Azərbaycanda geniş biçimdə düşüncə biçimləməyə çalisdi. Bu sisysət üçün çesitli yatırım qoydu. Ərəb imcələriylə Tehranda“İslamı birlik”, “Yol” kimi gündəc, dərgiylə birgə çoxlu Türkcə bitiklər çap edib, pulsuz quzeye yolladı. Tehranda basılan bu dergiylə, gündəcin Güney Azərbaycanda Türkcənin yayqınlaşmasından qorxaraq, onları “Şəhriyar”, “Cahan” adlarıyla Bakıda buraxmağa başladı. O yayınları baş yazırı isə dəyişmədi. O dönəm Azərbaycanda yaranan siyasi boşluqda İran bir işlər gördü isə, sonra istədiklərini edə bilmədi. Bildiyimiz kimi Azərbaycan kamutayı (məclisi) 1992.ci ildə Latin imcələrini mənimsədı. Bu işdən əli boş çixan Iran “kor tutduğun” buraxmadığı kimi, başladı Kiril imcələrində dirənməyə. “Şəhriyarla”, “Cahanı” neçə illər kiril imcələriylə basımını sürdürdü. Quzeydən ağzı yanıx geri qayıdan İran siyasətçiləri güneydə yayğınlaşmaqda olan dili önləmək üçün bu kəz Ərəb imcələri siyasətini uyğulamağa başladılar. Güneydə illər boyu çap olan tanınmış bir dərginin baş yazarına, İranın dışiışlərbaxanı Ə. Vilayəti ilə cumhurbaşqnının danışmanlarından olan Mir Səlim, dərgidə Latin imcələrində yazı gedərsə bağlanacağı koşulunu(şərtini) bildirmişlərdir. Bu gun İranın Latın imcələrinin güneydə yaqınlaşmasından qorxduğu quşqusuzdur. Bunun üçün çesitli yollarla bunu önləməyə çalisir.
Burda bir anını paylaşmaq istirəm.1990.cı ildə Azərbaycanın tanınmış qoşuqçusu B. Vahabzadə bir nəçə yoldaşiyla Tehrana gəmış, İstiqlal hotelində yerləşmişlərdir. Biz də bir nəçe kişiylə olra getdik. Hotelin birinci qatında olan salonda B. vahabzadədən bir gəzetəci söyləşi almaq istədi. B. Vahabzadəyə ilk soru imcə konusu oldu. B. Vahabzadə bir neçə kəz işi citdiyə alıb, bilimsəl olaraq düşüncələrini desi. Ancaq qəzetəçi “latın hətfləri, kafir hərfləridir” deyəndə B. Vahabzadə cin atına minib, “onda bu elində olan kafir aracını (diktafonu deyirdi) mənim ağzıma niyə soxursan!?, Sən mənlə müsahibəmi, mübahisəmi edirsən!?”… Söyləşi iki üç dəqiqənin içində qarğaşayla bitdi. İran siyasətinin bir yetgilisinin elə yobazlığı devlət siyasətindən qaynaqlanırdı.
Ancaq son günlərdə Latin imcələrini Ərəb imcələrinə çevirən bir aracın ortaya çixmasiyla, bizim dəvəçilik siyasəti yürüdənlərimizdə bir geriləmə oldu. Artıq bu kəramətlı aracla yuxarıda göstərdiym onlarla köklü sorunu aşacağıq! Umarım qocalarımız yararlanmasa da, ölülərimiz üçün bir yararı olar.
Bu işin siyası bilincində olmasaq “simgə, bayraq” konusunda olduğu kimi özgə dəyirmanlarına sö töküb, dadı qaçmış saqızları çeynəməli olacağıq










azerbaycan dilinə ilişqi sözlər



Əziz Asparuh,Qeyri-Azərbaycan adlardan ibarət olan məqalələri adlandıranda, siz Azərbaycan dilindəki ənənəvi transliterasiya qaydalarını pozursunuz, bu isə orijinal araşdırma kimi qəbul oluna bilir. Məsələn:


[*=left]Rus dilindəki агул sözü ağul dilindəki etnonimin rus transliterasiyasıdır. Ağul dilində bu etnomin məhz ağul (агъул) kimi yazılır və tələffüz olunur. Siz 'h' hərfini haradan tapıb oraya salmısınız?
[*=left]Dağıstanın Süleyman-Stalski rayonu məşhur ləzgi şairi Süleyman Stalskinin (Həsənbəyov) adını daşıyır. Bu halda -ский şəkilçisi bilavasitə adın hissəsidir, Ленкоранский sifətindəki düzəltmə şəkilçi kimi yox. Ona görə Süleyman-Stal rayonu yox, Süleyman-Stalski rayonu yazılmalıdır.
[*=left]Левашинский, Цумадинский, Цунтинский toponimlərində, əksinə, 'n' səsi rus şəkilçisinin hissəsidir. Müqaisə edin: 'Астара' - 'Астаринский'; ibtidai isim 'Astarin' yox, 'Astara'-dır. Həmin məntiqlə isim formasında bu toponimlər Levaşi, Tsumada, Tsunta kimi yazılır, və əgər yoxlasaq, bunlar doğurdan da Dağıstan ərazisində yerləşən qəsəbələrin adlarıdır.
[*=left]Fars dilindəki 'o' və 'e' səsləri XVI əsrdə baş tutmuş sövti yerdəyişmə prosesində qısa 'u' və 'i' səslərindən əmələ gəlib. Müasir fars transkripsiyasında bunlar 'o' və 'e' ilə yazılsalar da, Azərbaycan dilində köhnə adətə uyğun olaraq bunlar 'ü' və 'i' hərfləri ilə yazılır. Məsələn: 'Mojgan' (farsi) ~ 'Müjgan' (azəri), 'tomən' (farsi) ~ 'tümən' (azəri), 'gereftar' (farsi) ~ 'giriftar' (azəri), 'Esfəndiyar' (farsi) - 'İsfəndiyar' (azəri). Bu səbəbdən biz 'Elam' yox, 'İlam' yazırıq.
[*=left]Ingilis dilində 'a' hərfi ilə göstərilən ərəb və fars saiti həm 'a', həm 'ə' ola bilər. Bunu bilmək üçün ərəb və fars dilindəki yazılışa baxmalısınız. Əgər yazılışda sözün ortasında ۱ (əlif) hərfi varsa, deməli 'a'-dır, əks halda 'ə'-dir. Sözün əvvəlində isə 'a' آ, 'ə' isə sadəcə ا kimi yazılır. Sözün sonunda 'a' ا kimi, 'ə' isə ه (fars dilində) və ya ة (ərəb dilində) kimi yazılır. Ona görə 'Vardak' yox, 'Vərdək', 'Paktika' yox, 'Pəktika', 'Samanqan' yox, 'Səməngan' ('g'-nin 'q' ilə əlaqəsi haqda aşağıda yazmışam), 'Diyala' yox, 'Diyalə' və s.
[*=left]Fars dilində و işarəsi ilə göstərilən uzun 'o' səsi əslində klassik fars dilindəki /ou/ diftonqudur. Tərkibində bu diftonq olan alınma fars sözləri ahəng qanununa əsasən gah ov, gah öv kimi transliterə olunur. Məsələn, 'ro’şən' (farsi) ~ 'rövşən' (azəri), 'ro’ze' (farsi) ~ 'rövzə' (azəri), 'Xosro’' (farsi) ~ 'Xosrov' (azəri) və s. Bu səbəbdən 'Lo’gər' toponimi 'Lövgər' kimi transliterə edilməlidir .
[*=left]Fars dilindəki izafət şəkilçisi Azərbaycan dilində sözün kökü ilə bitişik yazılır. Məsələn, Kitab-i Dədə Qorqud yox, Kitabi Dədə Qorqud; izzət-i nəfs yox, izzəti-nəfs; çərx-i fələk yox, çərxi-fələk. Bu baxımdan Səri-Pul yazılışı Sər-i Pul yazılışından daha düzgündür.
[*=left]Keçək samitlərə. Fars və əski Azərbaycan əlifbasındakı گ hərfi latın əlifbasında 'g' kimi, ق hərfi 'q' kimi, غ hərfi isə sözün əvvəlində 'q', qalan yerlərdə isə 'ğ' kimi transliterə olunur. Bu hərflərdən yalnız birincisi (təbii ki, türk-mənşəli sözlərdən savayı) sərt iran-mənşəli sözlərdə işlənilir. Ona görə siz Azərbaycan dilinin lüğətində elə bir fars-mənşəli söz tapmazsınız ki, ortada 'q' hərfi ilə yazılsın. Fars dilində گ hərfi dilarxası partlayışlı samit olsa da, Azərbaycan dilində palatal samit kimi yer tapır. Xülasə, fars-mənşəli sözlərdə 'q' hərfi yalnız və yalnız fars dilində 'ğ' səsi ilə başlayan sözlərdə, Azərbaycan dilində bu səslə sözlərin başlanması mümkün olmamasından işlənir ('Ğobad' ~ 'Qubad'). Qalan hallarda 'q' əsla işlənməz. Məsələn, fars dilində Nigar adı 'Neqar' kimi tələffüz olunur, lakin Azərbaycan dilində Nigar kimi yazılır və tələffüz olunur. Ona görə sizin 'Hörmüzgan' məqaləsini 'Hormuzqan' adına, 'Uruzgan' məqaləsini 'Uruzqan' adına istiqamətlədiyiniz məqsədəuyğun deyil.
[*=left]İndi keçək ərəb dilinə. Burada əsas problemi sizin üçün 'a' ~ 'ə' dixotomiyası yaradır. Bu haqda mən artıq yuxarıda yazmışam. Digər saitlərə gəlincə, qısa 'u' Azərbaycan dilində 'ü' kimi transliterə olunur (məsələn, bütün mü- ilə başlayan sözlər: 'mühəndis', 'mürəbbə', 'müharibə'), uzun 'u' isə sövti dəyərini qoruyur. Buna görə də, 'Süveydə', 'Qüneytrə' yazılışları üstündür.
[*=left]Ərəb dilində ayrı-ayrı səslər verən ﺫ ,ﺯ ,ﺽ ,ﻅ hərflərin hamısı Azərbaycan dilində 'z' kimi, ﺙ ,ﺱ ,ﺹ hərfləri isə 's' kimi səslənir. Məsələn, 'üzv', 'azan', 'Ramazan', 'zərif' və s. sözlərdə 'z' hərfi əslində ərəb dilində heç də 'z' kimi tələffüz olunmur. Həmin hadisə 'Əl-Müsənnə' toponimində baş verir. Azərbaycan dilində dişarası samitlərin mövcud olmamasına görə ortadakı samit 's' kimi yazılır.
[*=left]Ərəb dilindəki 'ay' diftonqu Azərbaycan dilində 'ey' kimi yazılır. Məsələn, 'qayb' ~ 'qeyb', 'Layla' ~ 'Leyla', 'ğayr' - 'qeyri'. Bu səbəbdən mən 'Maysan' məqaləsini 'Meysan' adına istiqamətləndirdim. Parishan 22:46, 28 İyun 2009 (UTC)



alinti: http://az.wikipedia.org (http://az.wikipedia.org/)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:53 PM
Türkcə Azərbaycanca lüğət



Lüğətə danışıq dilində ən çox işlənən 2500-dən çox Azərbaycan və Türk dillərində mənaca fərqli olan, qeyri ekvivalent sözlər seçilib daxil edilmişdir. Sözlər əlifba sırası ilə düzülmüşdür.
Tərcümə mətnin quruluşu:
– əsas söz böyük hərflərlə verilmişdir;
– əsas sözdən sonra mötərizədə sözün tələb etdiyi müvafiq şəkilçi verilmişdir;
ASIT(-di) – Turşu
Əlifbaya görə eyni olan və mənaca üst-üstə düşən sözlər vergüllə ayrılmış və eyni tərcümədə verilmişdir:
ÖZERLİK, ÖZERLİLİK (-ği) – muxtariyyət Tərcümə mətnində sözün mənasını daha dəqiq çatdırmaq üçün kursivlə əlavə izahat verilmişdir:
ADAY – namizəd; aday göstermek – namizəd göstərmək. Lüğətdə omonimlər, formaca eyni, mənaca müxtəlif sözlər, rum rəqəmləri ilə ayrılmışlar:
BEN I – mən
BEN II – xal
BEN III – tələ yemi Tərcümə mətnində əsas sözün müxtəlif mənaları bir-birindən ərəb rəqəmləri ilə ayrılmışdır:
AJAN – 1) agent, nümayəndə, müvəkkil; AJAN – 2) casus Tərcümədə yaxın sinonimlər vergüllə ayrılmışdır:
ACIKLI – qəmli, qüssəli, kədərli, hüznlü, yaslı; Mənası geniş oxucu kütləsinə məlum olmayan bəzi sözlərin, həmçinin sözün mənasını bəzən daha dəqiq çatdırmaq üçün mötərizədə əlavə izahat verilmişdir:
AKDETMEK – bağlamaq, imzalamaq (müqavilə saziş və s.)
İSKONTO – 1) güzəşt; 2) maliyyə diskont (veksellərin uçotu) ı

[QUOTE]A hərfi
AABANMAK – söykənmək, dirsəklənmək
ABARTMAK – mübaliğə etmək, şişirtmək
ABLA – 1) böyük bacı; 2) bacı (xitab)
ABLUKA – mühasirə, blokada; abluka ikticadi – iqtisadi blokada
ABONE – 1) abunə; 2) abunəçi; abonman – abunəçi; abone bedeli (fiatı) – abunə qiyməti; ABONE olmak – abunə yazılmaq
ABSTRE – abstrakt, mücərrəd
ACELE – təcili, tələsik
ACEMİ – təcrübəsiz, naşı, xam, təzə işçi; ben bu sanatın acemisiyim – mən bu işdə təzəyəm.
ACENTA, ACENTE – agentlik, agent, büro; seyahet acentesi – səyahət bürosu
ACI – acı, ağrı, əzab, əziyyət, dərd, kədər; diş acısı – diş ağrısı; acısını paylaşmak – halına yanmaq, kədərinə şərik olmaq
ACIKLI – qəmli, qüssəli, kədərli, hüznlü, yaslı; acıklı haber – qəmli xəbər
ACIKMAK – acmaq, acımaq
ACIMA – mərhəmət, insaf
ACİL – tez, tələsik, təcili, təxirə salınmaz; acil tedbirler almak – təcili tədbirlər görmək
ACİR – icarəyə verən, kirayə verən, borc verən
AÇI – bucaq; on derece açı ile – on dərəcə bucaq altında
AÇIKÇI – birja, dəllalı
AÇIKLAMA – izah, şərh
AÇIKLAMAK – izah etmək, aydınlaşdırmaq
AÇMALIK(-ğı) – yuyucu maddə, açmalıq
ADAK(-ğı) – vəd, əhd
ADAMAK – həsr etmək
ADALE – əzələ
ADAMAKİLLİ – əsl, möhkəm, layiqli, necə lazımdır; adamakilli bir yağmur – möhkəm yağış
ADAY – namizəd; aday göstermek – namizəd göstərmək
ADDETMEK – 1) hesab etmək, qəbul etmək, qiymətləndirmək; 2) saymaq, hesablamaq
ADESE – 1) linza, ədəsə 2) göz bülluru
ADET(-di) – ədəd
ADET(-ti) – adət
ADLI – hüquq, hüquqi; adlı tababet – tibbi ekspertiza
AF(affı, afvı) – 1) üzr, əfv; affınızı rica ederim! – üzr istəyirəm!; 2) amnistiya; genel af – ümumi amnistiya
AFET(-ti) – fəlakət; tabii afet – təbbi fəlakət
AFFEDERSİNİZ – bağışlayın, əfv edin
AFFETMEK – əfv etmək, bağışlamaq, günahından keçmək
AFİYET(-ti) – sağlamlıq; afiyet olsun – 1) nuş olsun 2) sağlıqla; afiyetteyim – mən sağlamam
AFYON – tiryək
AĞ(ağı) – tor, şəbəkə
AĞABEY(-i, -si) – 1) böyük qardaş; 2) qardaş (xitab)
AĞAÇÇİLEĞİ(-ni) – qoruq
AĞIL(-lı) – 1) ağıl, arxac; 2) halə, şəfəq, parıltı
AĞIM – ayağın üst tərəfi
AĞIRBAŞLI – təmkinli, ciddi, ağır
AĞIRLAMAK – səmimi qarşılamaq, yaxşı qarşılamaq
AĞRANDİSMAN –böyütmə, böyütmək
AĞRANDİSÖR – böyüdücü
AĞUSTOS – avqust
AHBAP(-bı) – dost-tanış; ahbaplik – dostluq
AHDI – müqaviləli; ahdı tarife – konvension tarif; ahdı vecibeler – müqavilə öhdəlikləri
AHENGER – dəmirçi
AHİTNAME – müqavilə, konvensiya, pakt
AHŞA – daxili orqanlar, içalat
AHŞAP(-bı) – 1) taxta, taxtadan hazırlanmış; ahşap körpü – taxta körpü; 2) ağac (material)
AHTAPOT(-tu) – səkkizayaqlı ilbiz
AHUDUDU(-nu) – moruq
AİDAT(-tı) 1) – üzvülük haqqı; aidat almak – üzvülük haqqı yığmaq; 2) gəlir, mədaxil
AJAN – 1) agent, nümayəndə, müvəkkil; 2) casus, agent
AJANS – agentlik, nümayəndəlik; anadolu ajansı – anadolu xəbər agentliyi; ticaret ajansı – ticarət agentliyi
AKAMET(-ti) – 1) sonsuzluq, qısırlıq; 2) müvəffəqiyyətsizlik, uğursuzluq; akamete uğramak – müvəffəqiyyətsizliyə uğramaq
AKARYAKIT(-tı) – duru yanacaq; akaryakıt borusu – yanacaq borusu
AKÇAAĞAÇ(-cı) – ağcaqayın
AKÇE – sikkə, pul
AKDETMEK – bağlamaq, imzalamaq (müqavilə, saziş və s.)
AKIM kalmak – puça çıxmaq
AKIT taraflar – saziş bağlayan tərəflər, müqavilə bağlayan tərəflər
AKİDE(şekeri) – nabat (şirni)
AKLISELİM – sağlam düşüncə, aydın fikir, ağıl, kamal
AKORTÇU – kökləyici
AKRAN – yaşıdlar, hamaşlar
AKTARMAK – 1) bir şeyin yerini dəyişdirmək; 2) bir şeyin yolunu, yönünü dəyişdirmək; 3) iqtibas etmək; 4) tərcümə etmək
AKTÜALİTE – 1) aktuallıq; 2) kinoxronika
ALA – əl-əlvan, rəngbərəng; 2) xallı, zolaqlı; ala sığın – xallı maral; 3) açıq-qəhvəyi
ALABALIK(-ğı) – qızıl, balıq
ALABİLDİĞİNE – çox, hədsiz; fırtına alabildiğine kudurmuştu – fırtına çox güclənmişdi
ALABÜMİN – zülal
ALACA – al-əlvan
ALACAKLI – kreditor, borc verən
ALAFRANGA – avropasayağı; alafranga müzik – qərb musiqisi; alafranga yemekler – avropa mətbəxi
ALAKA – 1) əlaqə, maraq, mənafe; alaka çekmek – maraq oyatmaq; 2) münasibət, aidiyyət, iştirak
ALAN – 1) sahə, ərazi, meydan; savaş alanı – hərb meydanı; 2) sahə, bölmə; ilim alanında – elm sahəsində
ALARM – həyəcan siqnalı
ALAŞIM – xəlitə, ərinti
ALAY I – 1) izdiham, yığnaq, dəstə, güruh; mitingciler alayı – mitinq iştirakçılarının izdihamı; 2) nümayiş, mərasim; cenaze alayı – matəm mərasimi; 3) alay
ALAY II – zarafat, istehza
ALAYCI – istehza edən, rişxənd edən, masqaraçı
ALBAY – polkovnik
ALÇAKGÖNÜLLÜ – təvazökar, sadə adam, iddiasız
ALÇI – gips
ALÇILAMAK – gips qoymaq
ALDATI – hiylə, saxta
ALDIRMAMAK(-gı) – əhəmiyyət verməmək, fərqinə varmamaq, qulaq ardına vurmaq, fikir verməmək; aldırma! – fikir vermə, özünü üzmə!
ALDIRMAZ – laqeyd, etinasız
ALDIRMAZLIK(-ğı) – laqeydlik, etinasızlıq
ALENİ – açıq, aşkar; aleni mahkeme – açıq məhkəmə
ALFABE – əlifba
ALFABESİZ – savadsız
ALIKO(Y)MAK – 1) saxlamaq; yemeğe alıkoymak – nahara saxlamaq; 2) tutub saxlamaq, qoymamaq, mane olmaq; işinden alıkoymak – işindən ayırmaq
ALINGAN, ALINGAÇ – küsəyən
ALIŞIK – adət etmiş
ALIŞTIRMA – məşq, təlim
ALIŞTIRMAK – öyrətmək, alışdırmaq
ALLAHAISMARLADIK – xudafiz
ALLAK BULLAK: kafam allak bullak oldu – başım hərlənir
ALTYAPI – bazis
AMAÇ(-cı) – 1) məqsəd, niyyət, məram; benil amaçlar – qərəzli məqsədlər; bu amaçla – bu niyyətlə; 2) hədəf, nişan; askerı amaç – hərbi obyekt
AMATÖR – həvəskar; amatör ressam – həvəskar rəssam; amatör fotoğraf – həvəskar fotoqraf
AMBALAJ – qab, tara
AMBALAJ YAPMAK – qablaşdırmaq
AMBERBALIĞI(-nı) – kaşalot
AMBULANS – 1) poliklinika, ambulatoriya; 2) təcili yarım maşını
AMCA – əmi; amca kızı – əmi qızı; amca oğlu – əmi oğlu
AMELE – fəhlə
AMELİ – təcrübi; ameli usul – təcrübi üsul
AMPUL(-lü) – 1) elektrik lampası; 2) ampula
ANAHTAR – açar; şifre anahtarı – şifrəli açar; ingiliz anahtarı – qayka açarı; anahtarını bulmak – çarə qılmaq
ANARŞİ – anarxiya
ANASON – cirə
ANAYASA – konstitusiya, əsas qanun; anayasa türesi – konstitusiya hüquqları; Birleşmiş Milletler Anayasası – Birləşmiş Millətlər təşkilatının əsas qanunu
ANDAÇ(-cı) – yadigar, xatirə
ANGARYA – məcburi iş
ANI – xatirə; anılar – memuar
ANIT(-tı) – abidə, monument
ANITSAL – monumental, möhtəşəm, əzəmətli
ANLAM – məna
ANLAMDAŞ – sinonim, eyni mənalı
ANLAMSIZ – mənasız
ANSIZIN – gözlənilmədən, birdən-birə, qəflətən
ANTLAŞMA – müqavilə, saziş, pakt, konvensiya; barış antlaşması – sülh müqaviləsi
ANTRENMAN – məşq, təlim; antrenman uçağı – təlim təyyarəsi
ANTRENÖR – məşqçi, təlimçi; baş antrenör – baş məşqçi
APARTMAN – ev
APTAL(-lı) – abdal, səfeh, axmaq
APTES – dəstəmaz; aptes almak – dəstəmaz almaq
ARABULUCU(-ğu) – vasitəçi, münsif; arabuluculuk – vasitəçilik, münsiflik
ARAÇ(-cı) – vasitə, alət
ARALIK(-ğı) – dekabr
ARAMAK – axtarmaq
ARAPSAÇI – qıvrım saçlar
ARAPSAÇINA dönmek – dolaşmaq, dolaşıb qalmaq (işlər və s.)
ARAŞİT(-ti) – araxis, yer fındığı
ARAŞTIRMA – tədqiqat; bilimsel araştırma enstitüsü – elmi tədqiqat institutu
ARIZA – xarab yer, nöqsan, nasazlıq, zədə, qəza; arıza lanıp durmak – dayanmaq, işləməmək; arızaya uğramak – qəzaya uğramaq
ARKADAŞ – yoldaş, dost
ARMA – gerb; devlet arması – dövlət gerbi
ARNAVUT(-du) – alban; arnavut dili – alban dili
ARSA – tikinti üçün ayrılmış torpaq sahəsi
ART(-dı) – 1) kürək; 2) arxa, arxa tərəf, arxa hissə; aralık kapı – arxa qapı; biribiri artından – bir-birinin ardınca
ARTI – üstəgəl; iki artı üç – iki üstəgəl üç
ARTIKYIL – uzun il (365 gün)
ARTIRMA – 1) çoxaltma, artırma; 2) auksion, müzaidə, hərrac; artırma ile satmak – auksiondan satmaq; açık artırma – açıq satış
ARZ ETMEK – 1) bildirmək, ərz etmək, nəzərinə çatdırmaq; 2) doğurmaq, yaratmaq; tehlike arz etmek – təhlükə yaratmaq
ASALAK(-gı) – 1) parazit; asalak bilimi – parazitologiya; 2) tüfeyli, müftəxor
ASALET(-ti) – alicənablıq
ASANSÖR – lift
ASGARI – 1) minimum, ən kiçik; asgarı ücret – minimum əmək haqqı; 2) minimum
ASILSIZ – əsassız, əsaslanmamış
ASİ – qiyamçı, üsyançı
ASİT(-di) – turşu
ASSUBAY – unter zabit
ASTEĞMEN – kiçik leytenant
ASTRAGAN – qaragül dərisi; astragan kalpağı – qaragül papaq
ASTROPİKAL – subtropik; astropikal iklim – subtropik iqlim
AŞAMA – dövr, mərhələ
AŞÇI – aşpaz
AŞI – 1) peyvənd, aşı; 2) aşı, aşı masası, vaksin
AŞIRI – 1) hədsiz, çox, olduqca çox; aşırı yoksulluk – hədsiz yoxsulluq; 2) ifrat, qatı; aşırı sağcı – ifrat sağçı; 3) aşırı, sonra; gün aşırı – gün aşırı; bizden bir ev aşırı oturuyor – bizdən bir ev sonra yaşayır
AŞIRMA – plagiat, ədəbi oğurluq
AŞIRMACI – plagiator, ədəbi oğru
AŞIRMAK – oğurlamaq, çırpışdırmaq
AŞIRTI – israf
ATAMAK – vəzifəyə təyin etmək
ATEŞÇİ – ocaqçı, ocaq qalayan; ateşçi yeri – ocaqxana
ATKI – 1) arxac; 2) örpək, şal, şərf, kaşne; 3) balaca qayış, toqqacıq
ATLIKARINCA – karusel
ATMACA – qırğı
AVANTAJ – xeyir, mənfəət, səmərə, fayda, qazanc; maddi ve manevi avantajlar – maddi və mənəvi xeyir
AVİZE – çilçıraq, lüstr
AVLI, AVLU – həyət
AVUKAT(-tı) – vəkil
AYAKLANMA – qiyam üsyan
AYAKLANMAK – üsyan etmək, qiyam etmək
AYAR – 1) vaxt; 2) əyar 3) yoxlayın düzəltmə, nizama salma, tənzim etmə
AYARLAMAK – 1) tənzimləmək; 2) standartlaşdırmaq, kalibrləmək
AYÇA – aypara, hilal
AYÇİÇEĞİ(-ni) – günəbaxan
AYGIT(-tı) – aparat; telefon aygıtı – telefon aparatı; sindirim aygıtı – həzm orqanı; solunum aygıtı – tənəffüs orqanı
AYIKLAMAK – bir-bir seçmək, bir-bir seçib ayırmaq, çeşidləmək
AYIRICILIK(-ğı) – separatizm
AYIRIM – ayrı-seçkilik
AYIRTMAN – ekspert, yaxşı bilən, mütəxəssis
AYIRTMANLIK(-ğı) – ekspertiza
AYKIRI – zidd
AYLAK(-ğı) – tənbəl, avara
AYRAÇ(-cı) – mötərizə
AYRICALIK(-ğı) – müstəsna hüquq, imtiyaz
AYRIM – fərq
AYRINTI – təfsilat, təfərrüat
AZAMI – 1) ən böyük, ən hündür, ən yüksək; 2) maksimum
AZARLAMAK – danlamaq, məzəmmət etmək
AZGELİŞMİŞ – zəif inkişaf etmiş
AZIK(-ğı) – ərzaq ehtiyatı, azuqə
AZIMSAMAK – az hesab etmək, kafi hesab etməmək
AZMAYİŞ – təcrübə sınaq



B hərfiB

BABA – ata
BACAK(-ğı) – ayaq
BADANA – əhəng
BAĞDAŞMAK – razılığa gəlmək, uyğun gəlmək; bu teklif tüzük ile bağdaşmiyor – bu təklif nizamnaməyə uyğun gəlmir
BAĞIL – nisbi; bağılık – nisbilik
BAĞIMLI – asılı, tabe
BAĞIMLILIK(-ğı) – asılılıq, tabeçilik
BAĞIMSIZ – müstəqil, sərbəst, azad
BAĞIMSIZLIK(-ğı) – müstəqillik, sərbəstlik, istiqlaliyyət; bağımsızlıkına kavuşmak – müstəqilliyə nail olmaq; ekonomik bağımsızlık – iqtisadi müstəqillik
BAĞIŞ – ianə; bağış toplama – ianə toplama
BAĞIŞIK – azad edilmiş (vergidən və s.)
BAĞIŞIKLAMA – immunizasiya
BAĞIŞIKLIK(-ğı) – immunitet
BAHARAT(-tı) – ədviyyat
BAHÇIVAN, BAHÇESİ – bağban
BAHİS – 1) danışıq, söhbət; 2) mövzu, tema; 3) mərc, bəhs
BAKAN – nazir; bakanlar kurulu – Nazirlər Soveti; devlet bakanı – dövlət naziri; baş bakan – baş nazir; diş işleri bakanı – xarici işlər naziri
BAKANLIK(-gı) – nazirlik; adalet bakanlığı – ədliyyə nazirliyi; milli savunma bakanlığı – milli müdafiə nazirliyi; ulaştırma bakanlığı – nəqliyyat və rabitə nazirliyi
BAKIR – mis
BAKLA – paxla
BALTALAMA – təxribat, sabotaj
BAMTELİne basmak – yaralı yerinə toxunmaq
BAND – lent (maqnitofon üçün)
BANDO – orkestr (nəfəsli)
BANMAK – batırmaq, salmaq
BANYO – 1) vanna; 2) vanna otağı; banyo almak – vanna qəbul etmək
BARAJ – 1) sədd; 2) su hövzəsi
BARDAK(-gı) – stəkan
BARINAK(-ğı) – sığınacaq, sığınaq
BARINMAK – 1) daldalanmaq, sığınacaq tapmaq; 2) yola getmək, dil tapmaq
BARIŞ – sülh
BASAMAK(-gı) – pillə
BASIM – çap, çap etmə
BASIMEVİ(-ni) – mətbəə
BASIN – mətbuat, dövri mətbuat
BASINÇ(-cı) – təzyiq
BASİRET(-ti) – bəsirət, fərasət, ağıl
BASKI – 1) təzyiq, sıxıntı; 2) ekonomik baskı – iqtisadi təzyiq; 2) tiraj; 3) nəşr, çap, cap etmə
BASMAKALIP – şablon, standart, basmaqəlib, çeynənmiş; basmakalıp sözler – şablon ifadələr
BASTON – əl ağacı, əsa
BAŞARI – uğur, müvəffəqiyyət
BAŞARILI – uğurlu, müvəffəqiyyətli; başarılılı bir deneme – uğurlu təcrübə
BAŞBAKAN – baş nazir
BAŞDELEGE – daimi nümayəndə (BMT-də)
BAŞKAN – sədr, rəhbər, prezident; başkanlık – sədrlik, rəyasət heyəti
BAŞKENT(-ti) – paytaxt
BAŞKOMUTAN – baş komandan
BAŞVURU – müraciət
BATI – qərb; batı memleketleri – Qərb ölkələri
BATTANİYE – ədyal (yun)
BAVUL(-lu) – çamadan
BAYAĞI – 1) sadə, adi, hər günkü; bayağı gün – adi gün; 2) vulqar, bayağı
BAYAN – xanım
BAYINDIR – abad
BAYLAÇ(-cı) – gömrük rüsumu
BEBE, BEBEK(-ği) – 1) südəmər, körpə; 2) kukla
BEDAVA – pulsuz, havayı
BEDDUA – lənət
BEDEL – dəyər, qiymət; malın bedeli – malın qiyməti
BEKAR – subay
BEKÇİ – gözətçi, keşikçi, qarovulçu
BEKLEME – gözləmə; bekleme odası – gözləmə zalı
BEKLEMEK – 1) gözləmək; biraz bekle işin sonu iyi olacak – bir az gözlə işin axırı yaxşı olacaq; 2) qorumaq, keşiyini çəkmək
BEKTAŞİÜZÜMÜ(-nü) – qarağat
BELGE – sənəd; belge filmi – sənədli film
BELİRLEMEK – təyin etmək, müəyyən etmək
BELİRLİ – müəyyən, aşkar, bəlli; belirli belirsiz – güclə seçilən, nəzərə çarpmayan
BELİRMEK – 1) görünmək, görsənmək; 2) müəyyən olmaq, aydın olmaq
BELİRSİZ – qeyri-müəyyən, naməlum
BELİRTİ – əlamət, nişanə, təzahür
BELİRTMEK – bildirmək, müəyyən etmək
BELİT(-ti) – aksioma
BELKEMİĞİ(-ni) – 1) onurğa sütunu, onurğa; 2) əsas, dayaq
BELLEK(-ği) – yaddaş, hafizə
BEN I – mən
BEN II – xal
BEN III – tələ yemi
BENCİL – xudbin, eqoist
BENCİLİK(-ği) – xudbinlik, eqoistlik
BERE – beret
BERELEMEK – 1) zədələmək, əzmək 2) cırmaqlamaq, sıyırmaq
BERRAK – şəffaf, təmiz
BERZAH – boyun, bərzək
BESBELLİ – 1) tam bəlli, tamamilə aydın; 2) aydındır, bəllidir, məlumdur; besbelli artık gelmiyecek – təmamilə aydındır ki, o daha gəlməyəcək
BESİN – qida, ərzaq
BESTE – musiqi
BETİM – təsvir
BETONARME – dəmir-beton
BEYEFENDİ – cənab, ağa (xitab)
BEYGİR – at, axta at
BEZ – vəzi; kalkan bezi – qalxanvari vəzi
BEZELYE – noxud, göy noxud
BIKMAK – təngə gəlmək, bezikmək, usanmaq; biktim! – cana gəldim!
BİBLO – bəzək-düzək
BİÇERDÖĞER – kombayn
BİLAKİS – əksinə, tərsinə
BİLANÇO – balans; bilanço yapmak – balans tutmaq
BİLDİRİ – məlumat, xəbər, bəyanat, kommunike, birgə rəsmi məlumat, məruzə; bildiri özetleri – məruzənin tezisləri
BİLDİRİK(-ği) – bəyanat, deklarasiya, elan; insan hakları bildiriği – insan hüquqları haqqında deklarasiya
BİLEMEK – itiləmək
BİLEŞİK – mürəkkəb, qarışıq
BİLGE – müdrik
BİLGELİK(-ği) – müdriklik
BİLGİ – bilik, məlumat; bilgiler elde etmek – məlumat əldə etmək
BİLGİLİ – bilikli, məlumatlı, təhsilli
BİLGİN – alim, mütəxəssis; tiyatro bilgini – teatrşünas
BİLGİSİZ – savadsız, cahil
BİLİM – elm
BİLİMSEL – elmi
BİLİNÇ(-ci) – şüur, düşüncə, ağıl, dərrakə
BİLİNÇLİ – şüurlu, düşüncəli, ağıllı, dərrakəli; bilinçli şekilde – bilə-bilə
BİLİRKİŞİ – ekspert, ixtisasçı, mütəxəssis
BİLİRKİŞİLİK(-ği) – ekspertiza
BİLİT(-ti) – afişa, reklam, elan
BİNBAŞI(-yı ) – mayor; deniz binbaşısı – 3-cü dərəcəli kapitan
BİNİCİ – atlı, atsürən
BİNİCİLİK – at çapmaq, minicilik
BİRA – pivə
BİREY – fərd, şəxs, nəfər
BİRİKMEK – toplanmaq, yığılmaq; borç birikti – borc yığıldı
BİRİKTİRMEK – yığmaq, toplamaq; para biriktirmek – pul yığmaq
BİRKAÇ(-cı) – bir neçə, bir qədər, qismən; birkaç kelime ile – bir neçə sözlə
BİRTAKIM – bir qədər, bir az, bir sıra, bir qrup, bəzi
BİSİKLET(-ti) – velosiped
BİSKÜVİ, BİSKÜVİT(-ti) – biskvit, peçenye
BİTEK – münbit
BİTEVİ(ye) – aramsız, ara vermədən, durmadan
BİTEY – flora
BİTPAZARI(-nı) – şeytanbazar, alver meydanı, köhnə şey satılan meydan
BİZZAT – özü, şəxsən, şəxsən özü
BODRUM – zirzəmi
BODUR – alçaqboy
BONBON – konfet
BONCUK(-ğu) – muncuq
BONO – bon, qəbz, talon, adi veksel
BONSERVİS – zəmanət, rəy
BORAZAN – 1) şeypur, truba ;2) şeypurçu, trubaçı
BORDRO – 1) bordero, cədvəl; maaş bordrosu – maaş cədvəli; 2) reyestr, siyahı; senelik bordro – illik hesabat
BORNOZ, BORNUZ – hamam xalatı
BORSA – birja; iş borsası – əmək birjası
BOT(-tu) – kater, qayıq; hücum botu – hücum kateri
BOYLAM – uzunluq
BOYUNBAĞI(-nı) – qalstuk
BOYUT(-tu) – ölçü
BOZDURMAK – 1) pozdurmaq, dağıtdırmaq; 2) pulu xırdalamaq
BOZGUN – məğlubiyyət, darmadağın edilmə, darmadağın etmə
BOZKIR – 1) çöl, düz; 2) açıq boz (at haqda); bozkır antilopu – sayqak
BOZMAK – 1) pozmaq, riayət etməmək; elhapı bozmak – oyunun qaydasını pozmaq, sükutu pozmaq; 2) xırdalamaq (pulu)
BOZUK(-ğu) – 1) xarab, nasaz, yarasız, pis; 2) xırda (pul)
BÖBREK(-ği) – böyrək
BÖĞÜRTLEN – böyürtkən
BÖLGE – 1) rayon, zona, bölgə 2) nahiyə; bel bölgesi – bel nahiyəsi
BÖN – axmaq, ağılsız, sarsaq
BÖREK(-ği) – piroq, pirojok
BRANŞ – sahə, bölmə; spor branşları – idman növləri
BRONŞ – bronx (tibb)
BUÇUK(-ğu) – yarım; dört buçuk – dörd yarım; saat iki buçuk – saat üçün yarısı
BUDALA – axmaq, səfeh, gic; budala yerine koymak – axmaq yerinə qoymaq
BUDUNBİLİM – etnologiya
BUFA – ilanbalıq
BUJİ – şam
BUKLE – zülf, tel
BULAŞIK(-ğı) – 1) yolxucu; bulaşık hastalik –yolxucu xəstəlik; 2) çirkli, bulaşıq; bulaşık makinesi – qabyuyan maşın
BULGU – kəşf, ixtira
BULMACA – krossvord, bilməcə
BULUNMAK – 1) tapılmaq; 2) olmaq, yerləşmək; siz akşamları nerede bulunursunuz? Siz axşamlar harada olunursunuz?
BULUNTU – tapıntı
BULUŞ – kəşf, ixtira
BULUŞMA – görüş
BULUŞMAK – görüşmək
BUNALIM – böhran; riyasada bunalım baş gösterdi – bazarda böhran başladı; para bunalımı – valyuta böhranı
BUNALMAK – təngnəfəs olmaq, tövşümək
BURS – təqaüd
BUZDOLABI(-nı) – soyuducu
BÜNYE – 1) struktura, quruluş; sosyal bünye – ictimai-sosial quruluş; 2) qamət
BÜYÜ – cadu, sehr, tilsim, əfsun; büyücü – cadugər, sehrkar
BÜYÜLEMEK – ovsunlamaq, sehrləmək, məftun etmək
BÜYÜLEYİCİ – məftunedici, ovsunlayıcı
BÜYÜTEÇ(-ci) – böyüdücü

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:53 PM
D hərfi D
DADI – dayə
DAĞ BOĞAZI – dərə
DAĞCI – alpinist
DAĞILIM – paylanma, bölüşdürmə; milli gelir dağılımı – milli gəlirin bölünməsi
DAHİLİYECİ – daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssis, terapevt
DAHILİYE KOĞUŞU – daxili xəstəliklər şöbəsi
DAKTİLO – 1) makinaçı; 2) maşında yazma; 3) yazı makinası
DAL – 1) budaq, şax; 2) sahə, bölmə; sanayi dalı – sənaye sahəsi
DALYA – georgin
DALKAVUK(-ğu) – yaltaq
AMAT(-dı) – kürəkən
DAMITIK: damıtık su – distillə olunmuş su
DAMLALIK(-ğı) – pipet, damcıtökən
DAMPERLİ: damperli kamyon – yükünü özüboşaldan maşın
DANİŞMAK – məsləhət almaq, məsləhətləşmək, müzakirə etmək, müşavirə etmək
DANİŞMAN – məsləhətçi, müşavir; cumhurbaşkanının ulusal güvenlik danişmanı – prezidentin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri
DANIŞTAY – dövlət şurası
DANTEL, DANTELA – krujeva, şəbəkə, tor
DARBE – 1) zərbə (müxtəlif mənalarda); 2) çevriliş
DARGIN – incimiş, küsmüş; kendisine dargınım – incimişəm
DAVACI – iddiaçı, tələbkar, şikayətçi
DAVALI – 1) məhkəmədə olan iş, iddialı; 2) işi məhkəmədə olan; cavabdeh
DAVUL – təbil, böyük baraban
DAYANIŞIK – həmrəy, həmfikir
DAYANIŞMA – yekdillik, həmrəylik
DAZLAK – daz, dazbaş
DEBRAYAJ – qoşqu (avtomobil)
DEFANS – müdafiə; defans hattı – müdafiə xətti
DEFİLE – modaların nümayişi
DEFOL – rədd ol!, çəkil get!, çıx get!
DEĞİNMEK – toxunmaq, dəymək
DEKOVİL – dar raylı dəmiryolu, dar dəmiryolu
DELEGE – nümayəndə
DEMEÇ(-ci) – məlumat, bəyanat, müsahibə; demeçte bulunmak – bəyanat vermək
DEMET(-ti) – dəstə, buket, dərz, naçka; ot demeti – ot dərzi; çiçek demeti – gül dəstəsi; bir demet onluk – bir parça onluq
DEMİN – bu dəqiqə, bu dəm, indicə
DEMİRBAŞ – dövlət əmlakı, inventar fond, inventar; dairenin demirbaşı – idarənin inventarı
DEMODE – dəbdən düşmüş, moddan düşmüş
DENEME – sınaq, yoxlama; deneme pilotu – sınaqçı-təyyarəçi
DENETİM, DENETLEME – nəzarət etmək
DENETLEMEK – nəzarət etmək
DENEY – tərübə; deneysel – təcrübi
DENGE – tarazlıq, müvazinət; dengesini kaybetmek – müvazinətini itirmək
DENİZANASI(-nı) – meduza
DENİZBİLİM – okeanoqrafiya
DEPAR – start
DEPAR YAPMAK – yarışa başlamaq
DEPARTMAN – idarə, müəssisə
DEPO – anbar, çən; silah deposu – silah anbarı; benzin deposu – benzin çəni
DEPREM – zəlzələ, yeraltı təkan; deprem bilimi – seysmologiya
DEREOTU(-nu) – şüyüd (tərəvəz)
DERGİ – jurnal, məcmuə
DERLEMEK – yığmaq, toplamaq
DERLİ TOPLU – səliqəli; derli toplu oda – səliqəli otaq
DERPİŞ(-ı): derpiş etmek – nəzərdə tutmaq, nəzərə almaq
DERSHANE – sinif otağı, auditoriya
DESEN – naxış, ornament (parçada)
DESTEKLEMEK – arxa olmaq, dayaq durmaq
DESTROYER – esmines (eskadra mina gəmisi)
DEVELOPE: develope etmek – aydınlaşdırmaq (foto)
DEVİNİM – hərəkət; devinmek – hərəkət etmək
DEVRİK – çevrilmiş, döndərilmiş
DEVRİMCİ – 1) inqilabçı; 2) inqilabi
DEVRİYE – patrul
DEVŞİRMEK – 1) yığmaq, toplamaq (meyvə və s.); 2) qatlamaq (xalça və s.)
DEYİM – ifadə; başka bir deyimle – başqa sözlə
DEYİRGİ – 1) biçin, yığım; 2) biçin mövsümü, yığım mövsümü
DİŞ – 1) zahiri, xarici görünüşü; 2) xarici; diş pazar – xarici bazar; diş siyaset – xarici siyasət
DİKEY – şaquli
DİLBİLGİSİ – qrammatika
DİLBİLİMCİ – dilçi, dilşünas
DİLEKÇE – ərizə
DİNÇ – sağlam, möhkəm, gümrah, canıbərk, qıvraq
DİNDİRMEK – dayandırmaq, saxlamaq, kəsmək, sakitləşdirmək (hirsi, ağrını və s.) ; ilaç diş ağrısını dindirdi – dərman diş ağrısını kəsdi
DİNGİL – ox
DİNLENME – istirahət
DİPNOT(-tu) – haşiyə, səhifənin aşağısında, xətt altında yazılan mətn, qeyd, izahat
DİRENİŞ – tərslik etmək, inadkarlıq etmək, qarşı durmaq, müqavimət göstərmək
DİNMEK – dayanmaq, dinmək, sakitləşmək, kəsilmək; yağmur dindi – yağış kəsildi; ağrı diniyor – ağrı sakitləşir
DİREKSİYON – sükan; direksiyon başında – sükan arxasında
DİREY – heyvanlar aləmi, fauna
DİYANET(-ti) – dindarlıq, möminlik; diyanet sahibi bir adamdır – mömin bir adamdır
DİZİ: dizi film – çoxseriyalı film
DİZGE – sistem; güneş dizgesi – günəş sistemi
DİZGİN – cilov, yedək
DİZİCİ – yığıcı
DOĞA – təbiət; doğa bilimleri – təbiət elmləri
DOĞAÇ(-cı) – improvizasiya, ekspromt, hazırlıqsız, bədahətən; – doğaçtan şiir söylemek – bədahətən şer söyləmək
DOĞAL – təbii; doğal ayıklanma – təbii seçmə; doğal gaz – təbii qaz
DOĞAN – şahin
DOĞAY – fauna
DÖGAÜSTÜ – fövqəltəbii, qeyri təbii, xariqüladə
DOĞRAMACI – dülgər
DOĞU – şərq, şərqi; orta doğu – orta şərq; doğu anadolu – şərqi anadolu
DOKU – toxuma (biologiya)
DOKUMA – 1) parça, qumaş; 2) toxuma, toxunma; dokuma sanayii – toxuculuq sənayesi
DOKUMACI – toxucu
DOKUBİLİM(-i) – histologiya
DOKUNAKLI – 1) təsirli, həyəcanlandırıcı; dokunaklı sesle – təsirli səslə; 2) güclü, tünd, çox təsirli; dokunaklı rüzgar – güclü külək; dokunaklı şarap – tünd şərab
DOKUNUM – lamisə, toxunma hissi
DOLANDIRICI – fırıldaqçı
DOLAY – ətraf, ətraf yerlər; Ankara dolaylarında – Ankara ətrafında
DOLAYI – buna görə, bu səbəbdən, bununla əlaqədar
DOLGU – plomb
DOLMAKALEM – avtoqələm
DOLMUŞ – marşrut, taksi
DOMATES – tomat, pomidor
DONANMAK – bəzənmək, bəzədilmək; gelin pek güzel donanmış – gəlin çox gözəl bəzənmişdir
DONATIM – təchizat, ləvazimat, avadanlıq; teknik donatım – texniki avadanlıq
DONATMAK – 1) bəzəmək; 2) təchiz etmək; hazırlamaq
DONUK – tutqun, donuq; donukbir işıltı – tutqun işıq
DORUK(-ğu) – zirvə
DOSA – pilləkən, nərdivan, trap
DÖKME DEMİR – çuqun
DÖMİFİNAL – yarımfinal
DÖMİŞEK – kəmşirin (şərab)
DÖNEM – dövr, müddət, mərhələ; hazırlık dönemi – hazırlıq dövrü
DÖNEMEÇ(-ci) – döngə
DÖRTGEN – dördbucaqlı
DÖVİZ – 1) valyuta; serbest döviz – sərbəst valyuta; döviz rayici – valyuta kursu; 2) deviza, veksel; 3) şüar, çağırış
DURAÇ(-cı) – turac
DURAK(-ğı) – dayanacaq; son durak – son dayanacaq
DURAKLAMA – aravermə, ayaq saxlama; 2) durğunluq; duraklama devri – durğunluq dövrü; 3) sakitlik, atışmanın dayanması; cephede duraklama – cəbhədə sakitlikdir
DURUM – vəziyyət, şərait, hal; buhranlı durum – böhran vəziyyəti; coğrafi durum – coğrafi şərait; hava durumu – hava şəraiti
DURUŞMA – işə baxma, məhkəmə, məhkəmə təhqiqatı
DUYARKAT – emulsiya
DÜĞÜN – toy, toy-düyün
DÜMEN – sükan
DÜRÜŞT(-tü) – sərt, qaba, kobud; dürüşt söz – kobud söz; dürüşt muamele – qaba rəftar
DÜŞ – 1) yuxu, röya, yuxu görmə; düş yormak – yuxu yozmaq; 2) xəyal, təsəvvür
DÜŞEY – şaquli; düşey izdüşüm – şaquli kəsik
DÜŞÜK(-ğü) – 1) kiçik, aşağı (qiymət, temperatur və s.); düşük faiz – kiçik faiz; düşük fiyat – aşağı qiymət; 2) devrilmiş; 3) düşkün
DÜŞÜNÜR – mütəfəkkir
DÜZEN –1) qayda, qanun, nizam, intizam; 2) rejim, quruluş; sosyal düzen – ictimai quruluş; 3) akkord
DÜZEY – səviyyə (müxtəlif mənalarda)
DÜZME – saxta, qəlp
DÜZYAZI – nəsr
Ç hərfi


Ç
ÇABA – səy, cəhd; çaba harcamak – cəhd göstərmək
ÇABALAMAK – cəhd etmək, çalşmaq, səy etmək; nafile çabalama! – boş yerə səy etmə!
ÇABUK – tez, yeyin, cəld, iti, çevik
ÇAĞANOZ – krab
ÇAĞDAŞ – müasir
ÇAĞIRMAK – 1) çağırmaq, dəvət etmək; düğüne çağırmak – toya çağırmaq; hastaya doktor çağırmak – xəstəyə həkim çağırmaq; 2) oxumaq; türkü çağırmak – mahnı oxumaq
ÇAĞLAR, ÇAĞLAYAN – şəlalə
ÇAĞRI – 1) dəvət; çağrılı – dəvət olunmuş; 2) çağırış, müraciət; çağrıda bulunmak – müraciət etmək
ÇAĞRILIK(-ğı) – dəvətnamə
ÇAKAR – balıq toru
ÇAKI – cib bıçağı, qatlama bıçaq
ÇAKIL – çınqıl, xırda çay daşı
ÇAKIM, ÇAKIN – ildırım
ÇAKMAK – 1) çaxmaq, vurmaq; 2) anlamaq, başa düşmək, sezmək, duymaq; işi çakmak – işi anlamaq; 3) sırımaq, ötürmək; kalp parayı çakmak – saxta pul sırımaq
ÇALAR – zəngli; çalar saat – zəngli saat
ÇALCENE – boşboğaz, çərənçi
ÇALDIRMAK: saatını caldırdı – saatını oğurlatdı
ÇALI – kol, kolluq
ÇALIKUŞU – torağay
ÇALIM: çalım satmak – özünü çəkmək, lovğalanmaq
ÇALIMLAMAK – fənd işlətmək
ÇALIŞMA EMNİYETİ – əmək təhlükəsizliyi texnikası
ÇALIŞMA RANDIMANI – əmək məhsuldarlığı
ÇALIŞMA SÜRESİ – əmək stajı
ÇAM – şam ağacı
ÇAMUR – 1) çirkab; çamura basmak – çirkaba düşmək; 2) palçıq; çamur banyosu – palçıq vannası
ÇAMURLU – çirkli, kirli, çamurlu, palçıqlı; yollar cok çamurlu – yollar çox çirklidir
ÇAMURLUK – krılo (avto)
ÇAN – zəng
ÇANÇİÇEĞİ(-ni) – zəngçiçəyi
ÇAP(-pı) – 1) diametr; 2) kalibr; 3) ölçü, miqyas; dünya çapında – dünya miqyasında
ÇAPA – 1) toxa, kərki, çapacaq, qiyməkeş; 2) lövbər
ÇAPKIN – 1) qadın düşkünü, arvadbaz; 2) dəcəl, nadinc, şuluq
ÇAPUL – çapovul, talan, qarət; çapulcu – talançı, çapavolçu
ÇARPI: üç çarpı iki – üç vurulsun iki
ÇARPIK – əyri; çarpık bacaklı – əyri ayaqlı
ÇARPMAK – 1) toqquşmaq, çarpmaq, çırpmaq, vurmaq, çalmaq; kapıyı çarpmak – qapını çırpmaq; kanat çarpmak – qanad çalmaq; onu guneş çarptı – onu gün vurdu; 2) oğurlamaq, çırpışdırmaq; 3) vurmaq (riyazi anlamda)
ÇARŞAF – mələfə
ÇARŞI – bazar, ticarət cərgələri, pasaj
ÇATAL – 1) çəngəl; 2) haça, ikili
ÇATALLANMAK – ikiləşmək, haçalanmaq; orada yol çatallanıyor – yol orada haçalanır
ÇATI – dam, dam örtüyü, taxtapuş; çatı altı – çardaq
ÇATIŞMA – 1) toqquşma; 2) ziddiyyət, ixtilaf, münaqişə; devletler arasında çatışmalar – dövlətlər arasında ziddiyyət
ÇATIŞMAK – 1) toqquşmaq; 2) zidd olmaq, əksinə getmək
ÇATMAK – 1) üstünə düşmək, ilişmək, hirsini tökmək; 2) kök atmaq, sırımaq
ÇAVUŞ – serjant
ÇAVUŞKUŞU(-nu) – şanapipik, çovuşquşu
ÇAYLAK(-ğı) – çalağan
ÇEKECEK(-ği) – çəkəcək, dabançəkən, dabangeyindirən
ÇEKİCİ – cəlbedici, aldadıcı
ÇEKİDÜZEN – qayda, səliqə, sahman; işlere çekidüzen vermek – işləri qaydaya salmaq
ÇEKİLİR – dözülə bilən, yol verilə bilən; çekilir gibi değil – bu dözülməzdir
ÇEKİLİŞ – tiraj, oyun
ÇEKİLME – 1) istefa; 2) geri çekilme – çəkilmə, geri çəkilmə
ÇEKİLMEZ – dözülməz
ÇEKİM – 1) cazibə; 2) kino çəkiliş
ÇEKİMSER – bitərəf qalan
ÇEKİNGEN – 1) utanaq, çəkingən; 2) sirr verməyən, qapalı, ehtiyatlı
ÇEKMECE – 1) siyirtmə, siyirmə; 2) buxta
ÇELENÇ(-ci) – keçici kubok
ÇELİK(-ği) – polad; çelik kesilmek – polad kimi bərkimək
ÇELİŞKİ – ziddiyyət, təzad
ÇELME – badalaq; çelme atmak – badalaq vurmaq
ÇENĞEL – 1) qarmaqcıq, qarmaq; kapı çenğeli – qapı cəftəsi; 2) paraqraf işarəsi (§)
ÇEŞNİ – dad; çeşnisine bakmak – dadına baxmaq
ÇETE – 1) partizan dəstəsi, silahlı dəstə, çətə; 2) quldur dəstəsi, banda
ÇETECİ – partizan, qiyamçı, çətəçi
ÇETREFİL – dolaşıq, qarışıq, çətin
ÇEVİRİ – tərcümə; çevirici – tərcüməçi
ÇEVİRİM – çəkiliş; çevirim takımı – çəkiliş qrupu
ÇEVİRME – şişdə qızartma; 2) tərcümə; türkçeden çevirme bir eser – türk dilindən tərcümə olunmuş əsər
ÇEYREK(-ği) – çərək, dörddə bir
ÇIĞ – çığ, uçqun; taş çığı – daş uçqunu
ÇIĞABALIĞI – çokə (balıq)
ÇIĞLIK(-gı) – çığırtı, qışqırıq, fəryad
ÇIKAGELMEK – görünmək, zahir olmaq, çıxmaq, peyda olmaq
ÇIKAR – maraq, mənafe; devlet çıkarları – dövlət mənafeləri
ÇIKMAZ – 1) dalan; 2) çıxılmaz vəziyyət
ÇILDIRMAK – ağlını itirmək, dəli olmaq
ÇIRAK(ğı) – kargər, usta şagirdi; marangoz çırakı – xarrat şagirdi
ÇITA – ensiz taxta, tamasa, planka
ÇİFT(-ti) – qoşa, cüt; çift kürek çekme – qoşa avar çəkmə; çift adet – cüt ədəd
ÇİFTÇİ – əkinçi, cütcü
ÇİFTLİK(-ği) – əkin yeri, mülk
ÇİKLET(-ti) – saqqız
ÇİKOLATA – şokolad
ÇİL – qarabağır
ÇİLE I – qəm, əzab; çile çekmek – qəm çəkmək
ÇİLE II – kələf, yumaq
ÇİLEK(ği) – çiyələk
ÇİNGENE – qaraçı
ÇİT(-ti) – çəpər, hasar
ÇİTKUŞU – gicitkən kəpənəyi
ÇİVİ – mismar
ÇİVİLEMEK – 1) mismarlamaq; 2) sancmaq, batırmaq, soxmaq (silahı)
ÇİY – şey, şəbnəm, jalə
ÇİZME – çəkmə; çizme kalıbı – çəkmə qəlibi
ÇOCUK(-ğu) – uşaq, bala, övlad; çocuka ad koymak – körpəyə ad qoymaq; üç çocuku var – onun üç uşağı var
ÇOĞULCULUK – plüralizm
ÇOLUK(-ğu): çoluk çocuk – ailə, arvad-uşaq, oğul-uşaq; çoluk çocuk sahibi – ailə sahibi
ÇÖZME – 1) həll; meseleyi konuşmalar yoluyle çözme – məsələnin danışıqlar yolu ilə həlli; 2) evdə toxunan kətan
ÇÖZMEK – açmaq, çözmək; atları arabadan çözmek – atları arabadan açmaq; 2) aydınlaşdırmaq; 3) həll etmək
ÇÖZÜMLEME – təhlil
ÇUHA – mahud
ÇUHAÇİÇEĞİ(-ni) – primula















E hərfi

E
ECZACI – aptekçi, əczaçı
ECZANE – aptek, əczaxana
EDİNMEK – əldə etmək, sahib olmaq; dost edinmek – dost qazanmaq; meslek edinmek – sənət sahibi olmaq
EFENDİ – 1) ağa, sahib; 2) alicənab, namuslu; efendiden bir adam – alicənab adam; 3) cənab (xitab)
EFKAR – fikir, rəy
EGEMEN – 1) suveren; 2) hökmran, hegemon
EGEMENLİK(-ği) – 1) suverenlik, müstəqillik; milli egemenliği savunmak – milli suverenliyi qorumaq; 2) hökmranlıq, hegemonluq, ağalıq; egemenliği altına almak – öz hökmranlığı altına almaq
EĞE – qabırğa (anatomiya)
EĞİLİM – 1) eniş, maillik; 2) təmayül, meyl
EĞİTİM – tərbiyə, təlim, təhsil; eğitim gormek – təhsil almaq; eğitim sistemi – təhsil sistemi; milli eğitim bakanlığı – milli təhsil nazirliyi
EĞİTMEK – tərbiyə etmək, təhsil vermək
EĞRETİ – 1) düzəltmə, süni qoyma; eğreti diş – qoyma diş; 2) saxta, qəlp, süni (daş-qaş haqda); eğreti taş – süni daş; 3) müvəqqəti; eğreti körpü – müvəqqəti körpü
EHLİYET(-ti) – 1) bacarıq, səriştə; 2) səlahiyyət; şoför ehliyeti – sürücülük hüququ
EK(EKİ) – əlavə, üstəlik; eki sıgorta – əlavə sığorta; ekili – əlavə edilmiş, artırılmış
EKİM – oktyabr
EKİP(-bi, -pi) – 1) komanda, briqada; imdat ekipi – xilas etmə briqadası; 2) truppa; 3) dəstə
EKLEM – oynaq, bənd, buğum
EKMEK(-ği) – çörək
EKMEK FIRINI – çörəkxana
EKSELANS – zati ailələri (xitab)
EKSEN – ox (müxtəlif mənalarda)
EKSİ – minus, mənfi; eksi işareti – çıxma; beş eksi üç – beş çıx üç
EKŞİ – 1) turş; ekşi elma – turş alma; 2) qaşqabaqlı, narazı; ekşi suratlı – narazı sifətlə
EKŞİMEK – 1) turşumaq, qıcqırmaq; hamur ekşidi – xəmir qıcqırdı; 2) qaşqabaqlı olmaq, narazı olmaq
ELBİSE – libas, geyim, paltar; bayram elbisesi – bayram libası; iş elbisesi – iş paltarı
ELÇİLİK(-ği) – səfirlik
ELDİVEN – əlcək; yün eldiven – yun əlcək
ELEBAŞI(-nı, -yı) – başçı, dəstəbaşı; çetenin elebaşısı – quldur dəstəsinin başçısı
ELEĞİMSAĞMA – göy qurşağı
ELEMAN – 1) element, ünsür (müxtəlif mənalarda); 2) kadr, personal; eleman yetiştirmek – kadr yetişdirmək
ELEME – seçmə; eleme komisyon – seçki komissiyası
ELEŞTİRİ – 1) resenziya; 2) tənqid
ELEŞTİRME – tənqid
ELEŞTİRMECİ – tənqidçi
ELYAF – lif; suni elyaf – süni lif
EMARE – 1) nişanə, əlamət; 2) sübut, dəlil; emare ispatı – maddi sübut
EMEKLİ – təqaüdçü, istefaya çıxmış; emekliye çıkmak – təqaüdə çıxmaq, istefaya çıxmaq; emekli aylığı – pensiya
EMEL – arzu, dilək, məqsəd; emeline ermek – məqsədə çatmaq
EMİN – 1) etibarlı; emin kaynaklardan alınan haberler – etibarlı mənbələrdən alınan xəbərlər; 2) arxayın, əmin; ben arkadaşımdan eminim – mən dostumdan arxayınam
EMNİYET – 1) təhlükəsizlik; devlet emniyet organları – dövlət təhlükəsizlik orqanları; 2) inam, etibar; emniyet vermek – inandırmaq, arxayın salmaq
EMPOZE: empoze etmek – zorla boynuna qoymaq
EMPRİME – naxışlı ipək parça
ENAYİ – axmaq, gic
ENDİŞE – narahatlıq, həyəcan, əndişə; endişe duymak – həyəcan keçirmək
ENFİYE – burunotu
ENGİN BİLGİ – erudisiya, hərtərəfli bilik
ENİŞTE – yeznə
ENJEKTÖR – şpris (tibb)
ENKAZ – söküntü, uçuqlar, sınıqlar
ENLEM – en dairəsi; kuzey enlemi – şimal en dairəsi
ENTERESAN – maraqlı, maraq doğuran
EPE – qılınc
EPEY, EPEYCE – olduqca, həddən ziyadə, həddən çox; epey bir adam – vacib adam
ER – 1) kişi; 2) sıravi əsgər
EREK(-ği) – məqsəd
ERDEM – ləyaqət, məziyyət
ERGEÇ – gec-tez, əvvəl-axır, haçansa
ERGİN – 1) yaşa dolmuş, buluğa çatmış; aklı ergin – kamil insan; 2) yetişmiş, dəymiş; ergin yemiş – yetişmiş meyvələr
ERİŞİLMEZ – əlçatmaz, ünyetməz
ERİŞMEK – 1) nail olmaq, müvəffəq olmaq; yüksek bir mevkiye erişmek – yüksək mənsəbə nail olmaq; 2) yetişmək (meyvə və s.); yemişler çabuk erişti – meyvələr tez yetişdi; 3) çatmaq, yetişmək; bahar erişti – bahar gəldi
ERİYİK(-ği) – məhlul
ERMEK – 1) çatmaq, yetişmək, müvəffəq olmaq, nail olmaq, əldə etmək; muradına ermek – muradına çatmaq; 2) yetişmək, dəymək; ekinler ermeden bicilmez – taxıl yetişməsə biçilməz
ESEN – sağlam; esen kalın – sağlıqla qalın
ESENLİK(-ği) – sağlamlıq, səhhət
ESINLENMEK, ESINMEK – ruhlanmaq, ilhamlanmaq
ESNEK(-ği) – elastik, əyilgən; esnek cisimler – elastik cisimlər
ESPRİ – hazır cavab, ağıllı söz, sərrast cavab, incə zarafat
EŞ – 1) tay, oxşar; eşiyok – tayı olmayan; 2) həyat yoldaşı
EŞARP(-bı) – şərf
EŞDEĞER – ekvivalent, bərabər; eşdeğer ağırlık – eyni çəki
EŞİT – eyni, bərabər; eşit haklı – bərabər hüquqlu
EŞİTLİK(-ği) – eynilik, bərabərlik
EŞİTSİZ – qeyri-bərabər
EŞİTSİZLİK(-ği) – bərabərsizlik
EŞKIYA – quldur, soyğunçu
EŞLİK(-ğı) – 1) oxşarlıq, bənzərlik, eynilik; 2) müşayiət; gitara eşliğinde – gitaranın müşayiəti ilə
EŞSİZ – 1) tayı olmayan, çüt olmayan, tək, tənha; 2) misilsiz, tayı bərabəri olmayan, qeyri-adi; eşsiz bir başarı – qeyri-adi müvəffəqiyyət
ETEK, ETEKLİK(-ği) – fəallıq, aktivlik
ETKİ – təsir; etki derecesi – təsir dərəcəsi; etki yapmak – təsir etmək
ETKİLİ – təsirli, effektli
ETKİN – aktiv, fəal
ETKİNLİK(-ği) – fəaliyyət
EVET – bəli
EVETLEMEK – təsdiq etmək, dəm tutmaq
EVRE – mərhələ, faza
EVREN – kainat, kosmos aləmi
EVRENSEL – 1) dünyəvi, beynəlxalq, beynəlmiləl; evrensel savaş – dünya müharibəsi; 2) ümumi, universal; 3) sonsuz, hədsiz, ölçüsüz; evrensel mutluluk – sonsuz xoşbəxtlik
EVRİM – təkamül
EYER – yəhər
EYLEM – hərəkət, fəaliyyət, iş, əməliyyat
EYLÜL – sentyabr
EZELİ – əbədi, həmişəlik
EZGİ I – 1) melodiya, hava; 2) üsul, qayda, tərz
EZGİ II – zülm, təzyiq, əsarət; sömürge ezgisi – müstəmləkə əsarəti
EZME – paştet, püre

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:55 PM
J hərfi


JJAMBON – bud, qaxac edilmiş bud, vetçina
JARTİYER – sarıma
JET(-ti): jet uçağı – reaktiv təyyarə
JİLET(-ti) – zərərsiz ülgüc, xətərsiz ülgüc







K hərfi

K
KABA – kobud, qaba
KABLO – kabel
KAÇ(-ğı) – neçə, nə qədər; kaça – neçəyə; saat kaçata – saat neçədə; kaç kişi – neçə nəfər; ona kaç defa söyledim – ona neçə dəfə dedim
KAÇAMAK(-ğı) – bəhanə
KAÇAMAKLI – 1) qeyri-müəyyən, ikimənalı, qeyri-səmimi; 2) gizli, gizlicə; bir kaçamaklı işi yapmak – işi gizlicə görmək
KAÇAR – neçə-neçə, nə qədər; – kaçar ruble aldılar? – hərəsi nə qədər aldı?
KAÇIK(-ğı) – anormal, ağıldan kəm
KAÇINCI – neçənci, hansı; kaçıncı katta – neçənci mərtəbədə
KAÇINILMAZ – labüd, qaçılmaz
KAÇINMAK – qaçınmaq, yayınmaq, çəkinmək
KADİFE – məxmər
KADRAN – 1) siferblat, şkala (ölçü cihazlarında); 2) telefon diski
KADRO – kadr, şəxsi heyət, ştat
KAFA – 1) baş, kəllə; 2) ağıl, dərrakə
KAFALI – ağıllı, dərrakəli
KAFATASI(-nı) – kəllə, kəllə sümüyü
KAFİLE – 1) qrun, dəstə (turistlərin, ziyarətçilərin və s.); 2) partiya; kitapların ilk kafilesi – kitabların ilk partiyası
KAĞIT(-dı) – 1) kağız; kağıt para – kağız pul; 2) oyun kartı, qumar kağızı
KAHROLMAK – qəhr olmaq, devrilmək
KAHVALTI(-yı) – səhər yeməyi
KAİDE – 1) qayda; ahlak kaideleri – əxlaq qaydaları; 2) özül, əsas, pyedestal
KAKINÇ(-cı) – məzəmmət
KAKMA – zərb olunmuş, naxışla işlənmiş, oyulmuş, həkk edilmiş; kakma gümüş tepsi – naxışla işlənmiş gümüş podnos
KALABALIK(-ğı) – 1) izdiham, güruh; 2) qələbəlik, tünlük, basabas
KALÇA – omba, bud
KALDIRIM – 1) döşəmə, döşənmiş yol; 2) səki
KALECİ – qapıçı (idman)
KALFA – usta köməkçisi, şagird
KALIT(-tı) – irs
KALITÇI – vərəsə, varis
KALITIM – 1) varislik; 2) irsiyyət
KALITSAL – irs
KALİFYE – ixtisaslaşdırılmış, ixtisaslı, təcrübəli
KALİTE – keyfiyyət, növ
KALİTESİZ – keyfiyyətsiz
KALKINDIRMAK – inkişaf etdirmək, qaldırmaq
KALKINMA – qalxma, yüksəlmə, inkişaf
KALKINMAK – qalxmaq, yüksəlmək, inkişaf etmək
KALORİFER – mərkəzi isitmə sistemi
KAMARA – 1) kayut; 2) palata (parlamentdə); Lordlar kamarası – Lordlar palatası
KAMAROT(-tu) – 1) stüard; 2) nömrəyə xidmət edən işçi (mehmanxanada)
KAMBİYO – mübadilə, dəyişmə (valyuta); kambiyo muameleleri – valyuta əməliyyatları
KAMBUR – donqar, qozbel
KAMERİYE – köşk, çardaq
KAMP – düşərgə (müxtəlif mənalarda); askeri kamp – hərbi düşərgə; turizm kampı – turist düşərgəsi, çən
KAMPANA – zəng
KAMU – 1) bütün, tamam, hamı; 2) cəmiyyət; dünya kamuoyu – dünya ictimai rəyi
KAMUOYU(-nu) – ictimai rəy
KAMYON – yük maşını
KAMYONET(-ti) – pikap, kiçik yük maşını
KANAPE – divan, kanape, taxt
KANCA – qarmaq, çəngəl
KANDAŞ – qanbir, atabir ana ayrı (övlad)
KANDIRMAK – 1) tovlamaq, aldatmaq, şirnikdirmək; 2) inandırmaq, qane etmək, yola gətirmək
KANGAL – kələf, yumaq
KANI – fikir, əqidə; kanımca – mənim fikrimcə; buna kanıyım – mən buna əminəm
KANIKSAMAK – 1) vərdiş etmək, alışmaq; 2) təngə gətirmək, usandırmaq, çiyrəndirmək; ete kanıksamak – ətdən çiyrənmək
KANIT(-tı) – dəlil, sübut, arqument
KANMAK – inanmaq
KANSER – xərçəng (tibb)
KANTAR: kantara çekmek – götür qoy etmək, ölçüb-biçmək
KANTİN – bufet, yeməkxana (zavodda və s.)
KAPAMA – buğda bişirilmiş ət
KAPAN – tələ; kapana düşmek – tələyə düşmək
KAPARO – beh; kaparo vermek – beh vermək
KAPASİTE – tutum, güc, qabiliyyət; imalat kapasitesi – istehsal gücü
KAPATMAK – 1) örtmək, bağlamaq 2) bağlamaq (hesabı)
KAPLAMA – üz, örtük
KAPLAMAK – 1) örtmək, bürümək; 2) üzləmək, üz çəkmək; 3) dövrəyə almaq, mühasirəyə almaq
KAPLAN – pələng
KAPLICA – örtülü qaynar mədən bulağı, kurort
KAPLUMBAĞA – tısbağa
KAPSAMAK – əhatə etmək, bürümək; plan bütün endüstri branslarını kapısyor – plan sənayenin bütün sahələrini əhatə edir
KAPURTA – kapot (avtomobildə)
KAPUSKA – pörtülmüş kələmlə ətdən hazırlanmış yemək
KAPUT(-tu) – şinel
KAR – gəlir, qazanc, mənfəət, xeyir, fayda; kar gətirmek – gəlir gətirmək; kar hırsı – varlanmaq hərisliyi
KARA – quru, torpaq; kara kuvvetleri – quru qoşunları; karaya ayak basmak – sahilə (quruya) çıxmaq
KARABET(-ti) – qohumluq; karabet derecesi – qohumluq dərəcəsi
KARABUĞDAY – qarabaşaq
KARAKOL – 1) polis məntəqəsi; 2) gözətçi, patrul
KARAYOLU(-nu) – şose yolu, şose
KARBON KAĞIDI – kopirka (surət çıxaran kağız)
KARDELEN – xəccəgülü, novruzgülü, qargülü
KARE – kvadrat
KARELİ – damalı, dama-dama
KARI – 1) arvad, həyat yoldaşı; 2) qadın
KARINCA – qarışqa
KARİDES – krevet
KARMA – 1) qarışıq (komissiya və s.); 2) yığma; karma futbol takımı – yığma futbol komandası
KARMAŞIK – çətin, mürəkkəb; karmaşık bir sorun – çətin məsələ
KARNABAHAR, KARNABIT(-ti) – gül kələm
KARNE – 1) gündəlik (məktəbli); 2) kitabça (talonların və s.); ekmek karnesi – çörək kartoçkası
KAROSERİ(i) – kuzov (avtomobil və s.)
KART(tı) – köhnə, çox yetişmiş, qart; (tərəvəz və s.)
KARYOLA – çarpayı
KAS – əzələ, müskul; kas ağrısı – əzələ ağrısı
KASIM – noyabr
KASKET(-ti) – kepka, furajka
KASTETMEK – 1) nəzərdə tutmaq, fikrində olmaq, düşünmək; 2) qəsd etmək
KAŞKOL – kaşne, şərf
KAT(-tı) – 1) mərtəbə; alt kat – aşağı mərtəbə; 2) qat; 3) dəst; 4) dəfə
KATEDRAL(-li) – kafedral kilsə, yepiskop kilsəsi
KATLİAM – soyqırımı
KAVAK(-ği) – qovaq ağacı
KAVANOZ – banka (şüşə)
KAVGA – mübahisə, dava-dalaş
KAVRAM – anlayış, təsəvvür
KAYAK(-ğı) – xizək; kayak sporu – xizək yarışı
KAYAKÇI – xizəkçi, xizək sürən
KAYBETMEK – 1) itirmək (müxtəlif mənalarda); gözden kaybetmek – gözdən itirmək; 2) uduzmaq
KAYINVALİDE – qaynana
KAYINTAVUĞU – tetra quşu
KAYIN – fıstıq
KAYIP(-ybı) – 1) itki; acı bir kayıp – ağır itki; can kayıpı – insan tələfatı; 2) itmiş, itkin düşmüş
KAYIRMAK – himayə etmək, havadarlıq etmək
KAYIT(-ydı) – 1) qeyd, yazı; 2) şərt
KAYMAK – 1) sürüşmək; ayağım kaydı – ayağım sürüşdü; 2) sürünmək; 3) meyl etmək, keçmək; düşmanların tarafına kaymak – düşmənlərin tərəfinə keçmək
KAZICI – həkkak, oyucu, oymaçı
KAZIK(-gı) – paya
KEÇİYEMİŞİ – qaragilə mərcanı
KEDİ – pişik
KEL – keçəl, daz
KELEBEK(-ği) – 1) kəpənək; 2) batterfley (üzmə növü)
KELEPÇE – əl qandalı
KEMİK(-ği) – sümük; kemike işlemek – sümüyünədək işləmək
KENDİ – özü; kendim – özüm; kendi kitabı – onun öz kitabı
KENDİLİĞİNDEN – öz-özünə, özbaşına, öz arzusuyla; kendiliğinden anlaşılır – öz-özünə aydındır
KENETLENME – birləşmə (kosmik gəmilərin)
KEPÇE – 1) parç, tayqulp, çömçə; 2) əl toru (uçan cücüləri və balıq tutmaq üçün)
KEPTAL(-li) – kintal, sentner
KERESTE – 1) taxta-şalban; 2) pinəçi ləvazimatı; 3) heyvərə, öküz, qanmaz, yonulmamış (söyüş)
KEREVİDES, KEREVİT – xərçəng
KERMEN – qala
KESAFET(-ti) – sıxlıq; nüfus kesafeti – əhalinin sıxlığı
KESİF – qatı; kesif sis – qatı duman
KESİM – rayon, zona, qurşaq
KESİN – 1) qəti, kəskin; kesin tedbirler – qatı tədbirlər; 2) dəqiq, müəyyən; kesin bilgiler – dəqiq məlumatlar
KESİNLİK(-ği) – 1) qətiyyətlilik; 2) dəqiqlik, müəyyənlik
KESTANE – şabalıd; kestane saç – şabalıdı saç
KEZ – dəfə; bir kez daha sor – bir də soruş
KEZA, KEZALIK – həm, həmçinin, həm də
KİÇ(-çi) – gəminin dal tərəfi
KİL – tük, yun; ölmesine kil kalıyordu – onun həyatı tükdən asılı idi
KILAVUZ – 1) bələdçi, gid; 2) losman; 3) turistlər üçün soraq kitabçası
KILIÇBALIĞI(-nı) – qılınc balığı
KILIF – çexol
KILIK(-ğı) – 1) xarici görünüş, görkəm; 2) libas, geyim; kılıkını değiştirmek – libasını dəyişdirmək
KIR I – çal, boz
KIR II – çöl, düz
KIR BEKÇİSİ – tarla gözətçisi
KIR ÇİCEĞİ – tarla çiçəyi
KIR LOKANTASI – şəhərkənarı restoran
KIR NÜFUSU – kənd əhli
KİRGİNLİK(-ğı) – inciklik, küsü, dilxorluq
KIRITMAK – əzilib-büzülmək, qır vermək, naz etmək
KIRLANGİÇ(-ci) – qaranquş
KIRMALI – büzməli, qırçınlı; kırmalı etek – büzməli ətək
KIRTASİYE – yazı ləvazimatı, dəftərxana ləvazimatı
KISIK – xırıltılı, batıq
KISITLAMAK – məhdudlaşdırmaq
KIŞKIRTI – təhrikçilik, qızışdırıcılıq
KIŞLA – kazarma; kışlaya yerleştirmek – kazarmalara yerləşdirmək
KIVAM – konsistensiya, qatılıq
KIVANÇ(-cı) – iftixar, fəxr
KIVANMAK – fəxr etmək
KIVIRMA – qıvrımsaç, buruqsaç
KIVRANMAK – 1) qovrulmaq, qıvrılmaq, qıc olmaq; 2) əzab çəkmək, əziyyət çəkmək
KIYAS – müqayisə, tutuşdurmaq; kıyasla – nisbətən
KIYASİYA – amansızcasına, rəhmsizcəsinə, insafsızcasına
KIYASLAMAK(ile) – tutuşdurmaq, müqayisə etmək
KIYI – sahil
KIZAMIK(-ğı) – qızılca (tibbi)
KIZAMIÇIK – məxmərək (tibbi)
KIZGIN – 1) hirsli, qeyzli, acıqlı; 2) qızmış, bərk qızdırılmış; kızgın yağ – ərinmiş yağ
KIZGINLIK – acıq, hirs, qəzəb
KIZILAY: kızılay kurumu – Qırmızı Aypara Cəmiyyəti
KIZILCIK(-ğı) – zoğal
KIZKARDEŞ – bacı
KIZMAK – 1) qızmaq, közərmək; 2) qəzəblənmək, hirslənmək, acıqlanmaq
KİBİR(-bri) – qürur, təşəxxüs, təkəbbür, kibr
KİBİRSİZ – təvazökar, sadə
KİLO VERMEK – arıqlamaq
KİMLİK(-ği) – şəxsiyyət; kimlik belgesi – şəxsi vəsiqə
KİRAZ – gilas
KİRLOZ – pinti, natəmiz
KİŞİ – adam, nəfər, şəxs; üç kişi icin – üç nəfər üçün
KİŞİLİK(-gı) – nəfərlik; iki kişilik kamara – iki nəfərlik kayuta
KLİMA CİHAZI – kondisioner
KOCA I – ər, həyat yoldaşı
KOCA II – 1) nəhəng, böyük, iri; koca memleket – böyük ölkə; 2) qoca
KOCASIZ – ərsiz qadın, ərə getməmiş
KOF – boş; kof ceviz – içi boş qoz; kof kafalı – başıboş
KOFLUK – boşluq
KOĞUŞ – palata (xəstəxana); kamera (həbsxana)
KOKARCA – skuns (zoologiya)
KOKLAMA(A) – iybilmə; koklama siniri – iybilmə siniri
KOKMUŞ – iyimiş (ət, balıq və s.)
KOKU – 1) iy, qoxu; 2) ətir
KOKULU – ətirli, rayihəli
KOLA – 1) kraxmal, nişastahttp://www.irazturk.ir/images/smilies/wink.png çiriş, yapışqan
KOLALAMAK – nişastalamaq, kraxmallamaq
KOLALI – nişastalı, nişastalanmış, kraxmallanmış; kolalı yaka – kraxmallı yaxa
KOLAY – asan, yüngül; kolay bir iş – asan iş
KOLAYLIK(-ğı) – asanlıq; kolaylıkla – asanlıqla
KOLİ – bağlama (poçt), banderol; değerli koli – qiymətli bağlama
KOLLAMAK – 1) gözləmək; fırsat kollamak – fürsət gözləmək; 2) qayğısına qalmaq, qeydinə qalmaq
KOLONYA – odekolon
KOLORDU(-nu) – korpus (hərbi)
KOLTUK(-ğu) – 1) qoltuq, qoltuqaltı çuxur; 2) kreslo, qoltuqlu kürsü
KOMODİN – tumba, dolabça
KOMPARTIMAN – kupe; radyo kompartımanı – radio-rubka
KOMPLO – suiq-qəsd; bir komplo kurmak – sui-qəsd təşkil etmək
KOMPLOCU – sui-qəsdçi
KOMPOSTO – 1) kompot; 2) kompost (üzvi gübrə)
KOMPRİME – həb
KOMUT(-tu) – komanda, əmr
KOMUTAN – komandir
KONAK(-ğı) – 1) imarət, ev; 2) qonaq evi; konaklamak – gecələmək; 3) ordugah
KONFEKSİYON – don, tikili paltar
KONFOR – komfort, rahatlıq
KONFORLU – komfortlu, rahat; konforlu bir hayat sürmek – firavan həyat sürmək
KONKURHİPİK(-ği) – cıdır yarışı
KONSEY – şura; Dünya Barış Konseyi – Dünya Sülh Şurası
KONTRPLAK(-kı) – faner
KONU – mövzu, süjet; bir tablonun konusu – rəsmin mövzusu
KONUK(-ğu) – qonaq
KONUŞMA – 1) danışıq, söhbət; konuşma dili – danışıq dili; 2) məruzə
KONUŞMACI – natiq, çıxış edən, mühazirəçi
KONUŞMAK – 1) danışmaq, söhbət etmək; 2) müzakirə etmək
KONUT(-tu) – məskən, mənzil, ev
KOPÇA – qarmaqcıq; dişi kopça – ilgək; erkek kopça – qarmaqcıq
KORDELE – lent (ipək)
KORDİPLOMATİK(-ği) – diplomatik korpus
KORDON – 1) qaytan, bağ, şnur; 2) saat zənciri; 3) haşiyə, köbə; 4) kordon, mühasirəyə alma
KORKULUK(-ğu) – 1) hasar, məhəccər, sürahi; 2) müqəvva, qorxuluq; bostan korkuluku – bostan müqəvvası
KORNER – korner, küncdən zərbə
KORO – xor
KORO ŞEFİ – xormeyster
KORSAN – pirat, dəniz qulduru
KOŞMAK – 1) yüyürmək, qaçmaq; 2) qoşmaq; atları arabaya koşmak – atları arabaya qoşmaq
KOŞU – qaçma üzrə yarış, qaçış; koşu yolu – qaçış yolu; at koşusu – cıdır
KOŞUL – şərt; ekonomik koşullar – iqtisadi şərtlər
KOŞUT – paralel
KOTA – norma, hədd, hissə, faiz, ölçü
KOVA – vedrə; bir kova su – bir vedrə su
KOVALAMA – təqib, izləmə
KOVALAMAK – təqib etmək, izləmək
KOVAN – 1) arı pətəyi; 2) giliz
KOVUK(-ğu) – oyuq, koğuş
KOY – buxta, kiçik körfəz
KOYU – 1) qatı; koyu bal – qatı bal; 2) tünd; koyu yeşil – tünd yaşıl; koyu çay – tünd çay; 3) əsil, həqiqi, qatı; koyu devrimci – əsil inqilabçı
KOYULMAK – başlamaq, girişmək; işe koyulmak – işə başlamaq
KOZALAK(-ğı) – qoza; çam kozalakı – şam qozası
KÖLELEŞTİRMEK – kölələşdirmək, qul etmək, əsarət, əsarət altına almaq
KÖRELMEK – 1) sönmək; 2) qurumaq (bulaq); 3) həyat qabiliyyətini itirmək
KÖRLEŞMEK – kütləşmək, korşalmaq; bıçak körleşti – bıçaq kütləşdi
KÖSELE – gön, dəri; kösele çanta – dəri çanta
KÖSTEK(-ği) – 1) buxov, cidar; köstek olmak – buxov olmaq; 2) zəncir; saat köstepi – saat zənciri
KÖŞE – künc, tin; köşe başında – küçənin tinində
KÖŞK(-kü) – villa, yay sarayı
KÖTÜ – axmaq, pis; kötü niyet – pis niyyət; kötü kadın – yüngül əxlaqlı qadın
KÖTÜLEŞMEK – pisləşmək, ağırlaşmaq, xarablaşmaq; hasta kötüleşmiş – xəstənin vəziyyəti ağırlaşmışdır
KÖTÜLÜK(-ğü) – pislik
KÖTÜMSER – bədbin, pessimist
KÖTÜMSERLİK(-ği) – bədbinlik, pessimizm
KÖY – kənd; köy okulu – kənd məktəbi
KÖYDEŞ – həmkəndli
KÖYLÜ – kəndli
KRAMP(-pı) – qıc, cəng
KRAVAT(-tı) – qalstuk
KREDİ – 1) kredit; 2) nüfuz, avtoritet
KREŞ – körpələr evi, yasli
KRİZ – böhran, krizis
KRUVAZER – ikibortlu (pencək və s.)
KRUVAZÖR – kreyser
KULAÇ(-cı) – sajın
KULLANILMIŞ – nimdaş, geyilmiş, işlənmiş, köhnə; kullanılmış elbise – nişdaş geyim
KULLANIŞLI – rahat, münasib, əlverişli; kullanışlı bir ev – rahat ev
KULLANIŞSIZ – narahat, əlverişsiz, münasib olmayan
KULLANMAK – 1) istifadə etmək, işlətmək; güç kullanmak – güc işlətmək; 2) idarə etmək (maşını); arabanı kullanmak kullanırmısın? – maşını sürərsənmi?
KULUKÇKA – qırt toyuq, kült toyuq
KULÜBE – daxma, koma, dəyə, budka; bahçıvan kulübesi – bağbanın daxması; bekçi kulübesi – gözətçi butkası
KULVAR – cığır (stadionda, hovuzda)
KUMAŞ – parça, qumaş, arşınmalı
KUNDAKÇI – təhrikçi, qızışdırıcı
KUNDURA – ayaqqabı, başmaq
KUPA – kubok (idman)
KUR I – məzənnə; borsa kuru – birja məzənnəsi
KUR II – eşqbazlıq, mazaqlaşma
KURA – püşk; kura çekmek – püşk çəkmək
KURAL(lı) – qayda-qanun, nizam, norma
KURAM – nəzəriyyə; bilimsel kuramlar – elmi nəzəriyyələr
KURAMSAL – nəzəri
KURDELA – lent; kurdela kesmek – lenti kəsmək (təntənəli açılış zamanı)
KURİYE – diplomatik kuryer
KURMAY – ştab, qərargah; harp kurmayı – sahə qərargahı
KURNAZ – hiyləgər
KURNAZLIK(-ğı) – hiyləgərlik
KURON – 1) koronka; 2) krona (pul vahidi)
KURŞUN – 1) qurğuşun; kurşun eritme ocağı – qurğuşun əritmə peçi; 2) güllə
KURŞUNKALEM – karandaş
KURŞUNLAMAK – plomblamaq, gülləyə basmaq, atəşə tutmaq
KURTARICI – xilasedici, xilaskar
KURTMASALI(-nı): kurtmasalı okumak – uydurmaq, nağıl söyləmək
KURUL – 1) şura, sovet; bakanlar kurulu – nazirlər soveti; 2) komissiya; seçim kurulu – seçki komissiyası
KURUM – liqa, təşkilat, cəmiyyət; hayır kurumu – xeyriyyə cəmiyyəti; öğretim kurumu – tədris müəssisəsi
KUŞAK(-ğı) – 1) qurşaq (müxtəlif mənalarda); 2) nəsil; genç kuşak – gənc nəsil
KUŞKİRAZI(-nı) – meşə gilası
KUŞKU – həyəcan, təlaş, təşviş, qorxu; kuşkuyla – narahatlıqla; kuşkuya düşmek – qorxuya düşmək
KUTLAMAK – 1) təbrik etmək; bayramınızı kutlarım – bayramınızı təbrik edirəm; 2) bayram etmək, qeyd etmək
KUTLU – xoşbəxt, sevincli, şən; kutlu gün – xoşbəxt gün
KUTSAL – müqəddəs
KUTUR(-tru) – diametr
KUVAFÜR – darama, daranma, saç darama forması
KUYRUKLU PİYANO – royal
KUYTU – xəlvət, gizli, tənha
KUYUMCU – zərgər
KUZGUNKILICI – qarğasoğanı
KÜFÜR(-frü) – söyüş
KÜLAH – 1) papaq; 2) torba
KÜLFETLİ – çətin, ağır
KÜLOT(-tu) – 1) qalife, brici; 2) triko (qadın üçün)
KÜLTÜRFİZİK(-ği) – bədən tərbiyəsi
KÜMES – toyuq hini, quş damı, quşxana
KÜPE – sırğa
KÜR – müalicə; kür şehri – kurort şəhəri
KÜRDAN – diş qurdalayan
KÜREKÇİ – avarçı
KÜSTAH – kobud, qaba, ədəbsiz
KÜSTAHÇA – ədəbsizcəsinə, kobudcasına, qaba tərzdə
KÜSUR – 1) artıq, əlavə; buna yüz küsur lira harcadım – buna yüz lirədən artıq xərclədim; 2) pay, hissə; by paranın küsurundan vaz geçtim – pulların mənə düşən payından imtina etdim









L hərfi



L
LACİVERT – tünd göy, lacivərd
LAF – 1) söz, söhbət, danışıq; 2) laf, boş danışıq, boşboğazlıq, cəfəngiyat
LAHANA – bostan kələmi
LAHİT(-hti) – sərdabə, məqbərə
LAHZA, LAHZE – an, ləhzə
LAİK – dünyəviləşdirilmiş, dünyəvi
LAPA – 1) sıyıq; 2) təpitmə, məlhəm
LASTİK(-ği) – 1) rezin, kauçuk; 2) lastik, rezin pozan; 3) şin
LAUBALİ – ədəbsiz, nəzakətsiz, hörmət gözləməyən, təklifsiz
LAVABO – əl-üz yuyan
LENF(A) – limfa
LEVREK(-ği) – xanı balığı
LEYLAK(-ğı) – yasəmən
LİKEN – 1) dəmrov; 2) şibyə
LİNYİT(-ti) – liqnit (boz daş kömür)
LİSAN – dil; lisan bilen – xarici dilləri bilən
LİSANS – 1) ali təhsil haqqında diplom; 2) lisenziya; ihracat lisansı – ixracat lisenziyası
LİSE – lisey, orta ixtisas məktəbi
LİSTE – siyahı, cədvəl; fiyat listesi – preyskurant; yemek listesi – menyu
LOBUT(-tu) – gürz (idman)
LODOS – cənub küləyi
LOKANTA – restoran, yeməkxana
LOMBOZ – illüminator
LOP: lop yumurta – qaynanmamış yumurta
LOTA – nalim
LUTR – 1) susamuru; 2) susamuru xəzi; 3) susamuru dərisindən hazırlanmış















N hərfiN NAFİLE – nahaq, boş, əbəs, mənasız
NAKIL(-kli) – 1) nağıl etmə, nəql etmə; 2) danışma, aparma, ötürmə, vermə; 3) köçürmə (tibb); 4) tərcümə
NALIN – taxta səndəl (hamam üçün)
NAMLU – 1) lülə (silahda); 2) tiyə (qılıncın və s.)
NASIL – necə; bu nasıl bir adam? – bu necə adamdır? nasıl geldiniz? – necə gəldiniz?
NASIR – qabar, döyənək
NAVLUN – 1) fraxt; mesafe navlunu – uzaq məsafə fraxtı; 2) gəmidə getmə haqqı
NAZİ – nasist
NEBAT(-tı) – bitki, nəbatat; nebat bahçesi – nəbatat bağı; nebat mahşeri – sıx meşəlik, cəngəllik
NEHIR(-hri) – çay; nehır kolu – çayın qolu
NERE – hara; nereniz ağrıyor? – haranız ağrıyır?; nere bulundunuz? – harada oldunuz?
NEREDE – harada
NERELİ – haralı; siz nerelisiniz – siz haralısınız
NET – aydın, təmiz, dürüst, dəqiq; ayda net beş yüz lira – ayda beş yüz lirə qalır
NEZLE – zökəm, tumov
NİCELİK(-ği) – kəmiyyət, miqdar; nicelik zarfı – kəmiyyət zərfi
NİHAİ – son, qəti
NİSAN – aprel
NİTEKİM – həmçinin, həm də
NİTEL – keyfiyyət; nitel analiz – keyfiyyət analizi
NİTELEMEK – xarakterizə etmək, səciyyələndirmək
NİTELİK(-ği) – keyfiyyət, səciyyə, xassə, xüsusiyyət
NOEL – milad (bayramı)
NOT(-tu) – 1) qeyd, işarə; 2) qiymət, bal, dərəcə; iyi not – yaxşı qiymət; tam not – ən yüksək bal
NOTER – notarius
NÖBET(-ti) – 1) növbə; 2) keşik, qarovul (hərbi), növbətçilik; 3) tutma (xəstəliyin)
NUTUK(-tku) – nitq, çıxış
NÜFUS – 1) əhali, xalq; nüfusun artması – əhali artımı; 2) adam, sakin; burada beş nüfus var – burada beş adam var
NÜKLEER – nüvə; nükleer denemeler – nüvə sınaqları

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:55 PM
M hərfi M
MABET(-di) – məbəd, ibadətxana, səcdəgah
MACERA – 1) macəra; 2) avantüra, fırıldaq; maceracı – fırıldaqçı
MACUN – 1) pasta; diş macunu – diş pastası; 2) zamazka, sürtgü; kayak macunu – xizək sürtgüsü
MADALYA – medal
MADEN – 1) metal; maden alaşımı – metal ərintisi; maden kap – metal qab; 2) filiz, mineral, külçə
MAHCUP(-bu) – utancaq, abırlı, həyalı; mahcup etmek – utandırmaq
MAHFİL – 1) iclas yeri, klub; 2) cəmiyyət, dairə; hükümet mahfilleri – rəsmi dairələr
MAHREK(-ki) – orbit (astronomiya)
MAHSUS – 1) xas, məxsus; 2) xüsusi olaraq, məxsusən; 3) qəsdən, bilə-bilə, bilərəkdən
MAKARNA – makaron
MAKAS – 1) qayçı; bahçıvan makası – bağ qayçısı; 2) kəlbətin, qısqac, maşa
MAKASTAR – biçici
MAKBUZ – 1) alınmış, götürülmüş, qəbul edilmiş; yüz lira makbuzum olmuştur – mən yüz lirə aldım; 2) qəbz
MAKTU – müəyyən, qəti, son; maktu fiyat – son qiymət
MAKUL – 1) aydın, başa düşülən, ağıla batan, məntiqə uyğun; 2) fərasətli, bacarıqlı, işgüzar
MALUL(-lü) – əlil, şikəst
MALZEME – material, ləvazimat; fotoğraf malzemesi – fotoləvazimat; inşaat malzemesi – inşaat materialı
MAMUL(-lü) – məmulat, mal, məhsul
MAMUR – abad
MANAV – meyvə-tərəvəz satan, göyərti satan, səbzəvatçı; manav dükkanı – meyvə-tərəvəz dükanı
MANDA I – kəl
MANDA II – mandat
MANŞET(-di) böyük sərlövhə, başlıq
MANŞON – mufta (qadınlar üçün)
MANTAR – 1) göbələk; 2) probka, mantar; mantar agacı – mantar ağacı
MARANGOZ – xarrat
MARATON – marafon qaçışı
MARİFET(-ti) – ustalıq, çeviklik, bacarıq, məharət
MARŞANDİZ – yük qatarı
MARTI – qağayı
MARUL – kahı
MASAL – nağıl, əfsanə
MAŞRAPA – krujka, parç, tayqulp
MATİNE – səhər tamaşası, səhər seansı
MAVUNA – barja
MAYDANOZ – cəfəri (botanika)
MAYIN – mina (hərbi)
MAYIS – may
MAYO – 1) çimərlik kostyumu, ülgücü tumanı; 2) triko, mayka
MAZERET(-ti) – üzr, üzrlü səbəb; mazeret beyan etmek – üzr ismətəm; sağlık mazereti – xəstəlik haqqında arayış, bülleten
MAZHAR: mazhar olmak – nail olmaq
MAZİ – keçmiş, ötmüş; mazide – keçmişdə
MAZUR – 1) bağışlanılmış, günahından keçilmiş; 2) üzrlü, məzur, bağışlana bilən; mazur görmek – üzrlü hesab etmək
MEBUS – deputat, vəkil
MELEZ I – 1) metis, mələz, mulat; 2) hibrid
MELEZ II – şam ağacı
MEMURİYET(-ti) – xidməti tapşırıq, ezamiyyət
MENDİL – cib dəsmalı
MENEKŞE – 1) bənövşə; 2) bənövşəyi
MENSUP: basın mensupları – mətbuat nümayəndələri
MERCEK(-ği) – linza (fizika)
MERAK ETMEK – 1) maraqlanmaq; 2) narahat olmaq, həyəcan keçirmək
MERCİ(-ii) – instansiya, pillə, mərhələ
MERHABA – salam, salaməleyküm, xoş gördük
MERSİNBALIĞI(-nı) – nərə, nərə balığı
MESAİ – zəhmət, əmək, iş; mesai birliği – əməkdaşlıq; mesai arkadaşı – iş yoldaşı
MESAJ(-ji) – müraciətnamə, məktub; tebrik mesajı – təbrik məktubu
MESLEK(-ki) – sənət, peşə; meslek hastalıkları – peşə xəstəlikləri
MEŞALE – məşəl, işıq, nur; hayat meşalesi – həyat məşəli
MEŞE – 1) palıd ağacı; meşe ormanı – palıd meşəsi; 2) palıddan hazırlanmış
MEŞRU – haqlı, düz, qanuni; meşru haklar – qanuni hüquqlar
METABOLİZMA – maddələr mübadiləsi
MEVDUAT(-tı) – kapital qoyuluşu, əmanət, təminat pulları, depozit; mevduat sahibi – əmanət sahibi
MEVKİ(-ii) – 1) dərəcə, sinif; birinci mevki kamara – birinci dərəcəli kayut; 2) mövqe, yer
MEVKUF – həbs olunmuş, tutulmuş
MEVZİ(-ii) – döyüş meydanı
MEZE – çərəz, məzə
MIKNATIS – 1) maqnit; 2) maqneto
MINTAKA – 1) rayon, zona; 2) zona, qurşaq
MISIR – qarğıdalı
MİĞFER – dəbilqə, şlem, taskulah, dəmir papaq
MİLİS – 1) yığma qoşun; 2) milis
MİNDER – 1) idman döşəyi; 2) nimdar, döşəkçə
MİNİBÜS – mikroavtobus
MİNİK – kiçicik, bambalaca
MİNK – su samuru
MİSAFİR – qonaq, müsafir; misafir salonu – qonaq otağı
MİSAFİRPERVER – qonaqpərvər, qonaqsevər
MİSAK(-kı) – xartiya, pakt
MİTOLOJİ – mifologiya
MİYOP – yaxından görən, uzağı görməyən
MİZAH – yumor, məzhəkə
MİZAHÇI – yumorist, məzhəkəçi
MOBİLYA – mebel; mobilya fabrikası – mebel fabriki
MOLA – tənəffüs, fasilə, dinclik, əylənmə, dayanma, nəfəsini dərmə
MOR – bənövşəyi
MORARMAK – göyərmək; soguktan morarmak – soyuqdan göyərmək
MORINA – treska (zoologiya)
MOTORBOT(-tu) – motorlu qayıq
MUAMELE – 1) rəftar, münasibət; 2) əməliyyat; 3) qanuniləşdirmə, rəsmiləşdirmə
MUAZZAM – qüvvətli, güclü, əhəmiyyətli, mühüm; muazzam silahlı kuvvetler – güclü silahlı qüvvələr
MUHABİR – müxbir, reportyor; foto muhabiri – fotomüxbir
MUHAFIZ – keşikçi
MUHAKKAK – 1) etibarlı, mötəbər, səhih, dəqiq; 2) hökmən, şübhəsiz, mütləq, yəqin
MUHTEMEL – mümkün olan, ola bilən, ehtimal edilən; kuvvetle muhtemel – çox ehtimal edilən
MUHTEVİYAT(-ti) – məzmun, mahiyyət
MUHTIRA – 1) qeyd, yaddaş; 2) yaddaş dəftərcəsi; 3) memorandum
MUKABELE – 1) cavab; 2) əvəzini vermə, əvəzini çıxartma, ödəmə; 3) qarşıqoyma, müqayisə etmə, tutuşdurma
MUKAVVA – karton
MUM – şam
MURABAHA – sələmçilik, müamiləçilik
MUSLUK(-ğu) – kran; su musluku – su kranı
MUTABAKAT(-ti) –1) razılıq, uyğunluq, müvafiqlik, mütabiqlik; maksada mutabakat – məqsədə uyğunluq; 2) eynilik, bərabərlik (riyaziyyat)
MUTABIK – razı; mutabık kalmak – razı qalmaq
MUTLU – məsud, xoşbəxt, bəxtəvər
MUVAFAKAT(-ti) – icazə, razılıq; muvafakat etmek – razı olmaq, icazə vermək
MUVAZENE, MUVAZENET(-ti) – 1) müvazinət, tarazlıq, dayanıqlılıq; 2) balans; ödeme muvazenesi – ödəmə balansı
MUZ – banan
MÜCADELE – 1) mübarizə; mücadelede bulunmak – mübarizə aparmaq; 2) qovğa, dava
MÜCEVHER – daş-qaş, cəvahirat
MÜDAHALE – müdaxilə; müdahaleden masun – toxunulmaz
MÜFREZE – dəstə (hərbi); ihraç müfrezesi – desant dəstəsi
MÜFRİT – qatı, sərt, ekstremist
MÜHİMSEMEK – mühüm hesab etmək, əhəmiyyət vermək, vacib saymaq
MÜKELLEF – 1) təmtəraqlı, dəbdəbəli; 2) mükəlləfiyyətli, borclu
MÜNEVVER – 1) işıqlı, aydın; 2) ziyalı, oxunmuş, mədəni, aydın fikirli, elmli, bilikli; münevver bir adam – ziyalı adam
MÜNFERİT(-di) – ayrı, xüsusi. tək; münferit emir – xüsusi əmr
MÜPHEM – aydın olmayan, dumanlı, qeyri-müəyyən
MÜSABIK – yarış iştirakçısı
MÜSAİT – 1) əlverişli, münasib, yararlı; 2) mümkün olan, yol verilən
MÜSAVAT(-tı) – bərabərlik
MÜSAVİ – 1) bərabər, eyni; müsavi olmak – bərabər olmaq; 2) bərabərlik işarəsi (riyaziyyat)
MÜSHİL – işlətmə dərmanı
MÜSTACEL – təxirəsalınmaz, təcili
MÜSTAHZAR – hazır dərman
MÜSTAKBEL – gələcək, qarşıda gözlənilən
MÜSTEŞAR – müşavir, məsləhətçi, məşvərətçi; elçilik müsteşarı – səfirliyin müşaviri
MÜŞTEŞRİK(-ki) – şərqşünas
MÜSVEDDE – 1) qaralama; 2) parodiya
MÜTAREKE – barışıq, sülh; mütareke etmek – sülh bağlamaq; mütareke teklifi – barışıq təklifi
MÜTECAVİZ – 1) təcavüzkar; 2) həddini aşan
MÜTEHARRİK MERDİVEN – eskalator
MÜTEVAZİ – təvazökar, sadə
MÜZMİN – xronik, uzunsürən, çox davam edən, kök salmış; müzmin hastalık – xronik xəstəlik









O hərfiO
OCAK – yanvar
ODA – 1) otaq; 2) nömrə (mehmanxanada); 3) palata
ODAK(-ğı) – fokus (fizika); odak uzaklığı – fokus məsafəsi
OFİS – ofis, idarə, müəssisə, şöbə, departament; ticaret ofisi – ticarət idarəsi
OJE – lak (dırnaq üçün)
OKUL – məktəb, təhsil ocağı; özel okul – xüsusi məktəb
OKULÖNCESİ – məktəbəqədər; okulöncesi eğitim – məktəbəqədər tərbiyə
OKUNAKLI – aydın, səlist (xətt)
OKUR – oxucu
OKURYAZAR – savadlı
OKYANUS – okean; okyanus bilgisi – okeanoqrafiya
OLACAK(-gı) – əlverişli, yararlı, münasib; olacak bir fiyat söyle – münasib bir qiymət de
OLAĞAN – adi, adət edilmiş
OLAĞANÜSTÜ – qeydi-adi, fövqəladə
OLANAK(-ği) – imkan
OLANAKLI – mümkün
OLANAKSIZ – mümkün olmayan
OLANCA – bütün; olanca gücüyle – var gücüylə
OLASILIK(-ğı) – ehtimal
OLAY – hadisə, əhvalat
OLGUN – 1) yetişmiş, dəymiş (meyvə və s.); 2) yetkin, kamil (insan); 3) təkmilləşmiş, təcrübəli
OLMUŞ – yetişmiş, dəymiş; bu karpuz fazla olmuş – bu qarpız çox yetişib
OLTA – tilov
OLUK(-ğu) – növ, novalça
OLUMLU – müsbət; olumlu karşılamak – müsbət qarşılamaq
OLUMSUZ – inkar, mənfi; olumsuz cevap – mənfi cavabı; olumsuz cümle – inkar cümləsi
OLUŞMAK – yaranmaq, əmələ gəlmək, törəmək, düzəlmək
OLUŞTURMAK – təşkil etmək, yaratmaq, düzəltmək, tərtib etmək
OMUR – onurğa; omur kemiği – onurğa sümüyü
OMUZ – çiyin
OMUZLUK(-ğu) – paqon, epolet
ONAMAK – bəyənmək təqdir etmək, təsdiq etmək
ONARIM – təmir
ONARMAK – təmir etmək, düzəltmək
ONAYLAMAK – təsdiq etmək
ONUR – 1) mənlik, qürur; onuruna yedirememek – mənliyinə sığışdıra bilməmək; 2) ləyaqət, heysiyyət; 3) şərəf; onur üyesi – fəxri üzv
OPERATÖR – 1) cərrah; 2) operator; telsiz operatörü – radiooperator, radist
ORAN – nisbət, faiz; doğum oranı – doğum faizi; oranla – nisbətən
ORG(-gu) – orqan (musiqi)
ORTAM – mühit, şərait; bu ortamda calışılmaz – bu şəraitdə işləmək olmaz
ORTODOKS – pravoslav; ortodoks kilisesi – pravoslav kilsəsi
OTOPSI – yarma (tibbi), yarılma (meyiti)
OTORİTE – avtoritet
OTURUM – 1) iclas; 2) daimi yaşayış yeri
OVA – düzənlik, düzəngah
OY – 1) rəy, fikir, mülahizə; 2) səs, səs vermə hüququ; oy birliği ile – bir səslə
OYALAMAK – 1) fikrini dağıtmaq, başını qarışdırmaq; 2) başını tovlamaq, aldatmaq, kələk gəlmək
OYLAMA – səs vermə; açık oylama – açıq səsvermə; gizli oylama – gizli səsvermə












Ö hərfi


Ö
ÖBEK(-ği) – qrup, dəstə, yığın
ÖÇ(ÖCÜ) – intiqam, qisas; öç alma – intiqam alma
ÖDEM – şiş (tibbi)
ÖDENEK(-ği) – ayrılmış məbləğ, təxsisat
ÖDEV – borc, vəzifə; ödevini yapmak – borcunu yerinə yetirmək
ÖDLEK(-ği) – qorxaq
ÖDÜL – mükafat, priz
ÖDÜNÇ(-cü) – borc (pul); ödünç almak – borc almaq
ÖFKE – acıq, hirs, qəzəb; ofkeden – acığından; öfke ile – hirslə
ÖFKECİ – hirsli, acıqlı, qəzəbli
ÖFKELENMEK – acıqlanmaq, hirslənmək, qəzəblənmək
ÖĞLE – günorta; öğle paydosu – nahar fasiləsi
ÖĞRENCİ – şagird, tələbə
ÖĞRENİM – təhsil, öyrənmə, təlim
ÖĞRETİCİ – 1) tədris; öğretici filmi – tədris filmi; 2) ibrətamiz, faydalı
ÖĞRETİM – dərs, tədris, təhsil
ÖĞRETMEN – müəllim
ÖKALİPTÜS – evkalipt
ÖKÇE – daban
ÖKSÜZ – yetim
ÖNAYAK: önayak olmak – təşəbbüs göstərmək, başçılıq etmək
ÖNCE – əvvəl, qabaq, hər şeydən, əvvəl
ÖNCEDEN – əvvəlki, qabaqkı
ÖNCEL – sələf
ÖNCELİK – 1) birincilik, qabaqcıllıq; 2) beh, təminat
ÖNCÜ – avanqard
ÖNDER – lider, rəhbər, başçı
ÖNEM – məna, əhəmiyyət
ÖNEMLİ – əhəmiyyətli, mühüm, vacib, qiymətli; önemli bir rol oynamak – mühüm rol oynamaq
ÖNERGE – təklif
ÖNERMEK – təklif etmək
ÖNGÖREN – uzaqgörən, tədbirli
ÖNGÖRMEK – nəzərə almaq, qabaqcadan fikirdə tutmaq
ÖNGÖRÜ – ehtiyatlılıq, tədbirlilik, uzaqgörənlilik
ÖNGÖRÜLÜ – ehtiyatlı, tədbirli, uzaqgörən
ÖNLEMEK – qarşısını almaq, mane olmaq; dünya harbini önlemek – dünya müharibəsinin qarşısı almaq
ÖNSEZİ – ürəyə damma, qabaqcadan hiss etmə, duyma
ÖRGÜT(-tü) – təşkilat
ÖRGÜTÇÜ – təşkilatçı
ÖRGÜTLEMEK – təşkil etmək
ÖRNEĞİN – məsələn, misal üçün
ÖTE – 1) o biri tərəf, o tərəf; dağın ötesi – dağın o tərəfi; 2) yerdə qalan, qalan hissə
ÖTEBERİ – xırda-para, cürbəcür; öteberi almağa çıktım – xırda-para almağa çıxdım
ÖTEKİ(-ni) – o, o biri; öteki dünya – o dünya
ÖTÜCÜ – cəh-cəh vuran, oxuyan quşlar
ÖVGÜ – 1) tərif, mədh; 2) mədhiyyə, mədhnamə
ÖVMEK – mədh etmək, tərifləmək
ÖVÜCÜ – mədhedici, tərifləyici
ÖYKÜ – hekayə, novella; hayat öyküsü – tərcümeyi-hal
ÖZDEKÇİLİK(-ği) – materializm
ÖZEL – şəxsi, xüsusi, özünün; özel araba – şəxsi maşın; derginin özel sayısı – jurnalın xüsusi nömrəsi
ÖZELLİK(-ği) – xüsusiyyət, özünə məxsusluq
ÖZEN – 1) səy, cəhd, çalışqanlılıq; 2) səliqə, diqqət
ÖZENSİZ – səthi, ötəri, başdansovma, səliqəsiz
ÖZERKLİK, ÖZERKLİLİK(-ği) – muxtariyyət
ÖZET(-ti) qısa, məzmun, rezyume, xülasə, nəticə; haberlerden özet – xəbərlərdən xülasə; özetini çıxarmak – nəticə çıxarmaq
ÖZETLEMEK – xülasə çıxarmaq, nəticə çıxarmaq, yekunlaşdırmaq
ÖZGÜ – 1) xas olan, xarakterik, səciyyəvi; 2) ayrılmış, nəzərdə tutulmuş, məxsus; bu bahçe çocuklara özgüdü – bu bağça uşaqlara məxsusdur
ÖZGÜN – orijinal, xüsusi
ÖZGÜR – sərbəst, azad, müstəqil
ÖZGÜRLÜK(-ğü) – azadlıq, müstəqillik, istiqlaliyyət; özgürlüke kavuşmak – azadlığa çıxmaq
ÖZLEM – həsrət, qüssə, xiffət
ÖZVERİ – fədakarlıq, candan keçmə












P hərfi
P
PAÇA – balaq (şalvarda)
PAKETLEMEK – qablaşdırmaq, yığıb bağlamaq
PALAMUT(-du) – palıd qozası
PALET – 1) tırtıl; paletli traktör – tırtıllı traktor; 2) palitra
PALYAÇO – kloun, məzhəkəçi, təlxək
PANAYIR – yarmarka
PANCAR – çuğundur, pazı; şeker pancarı – şəkər çuğunduru
PANCUR – jalyuzi (nazik taxtadan, metaldan düzəldilən pəncərə, pərdə və s.)
PANKART(-tı) – plakat, transparant
PANSIMAN – sarğı (tibbi)
PAPAĞAN – tutuquşu
PAPATYA – çobanyastığı
PAPAZ – 1) keşiş; 2) korol (kart kağızlarında tuzdan sonra ən böyük kart)
PARA – 1) pul; para bozmak – pul xırdalamaq; 2) parça, tikə, hissə, bir tikə, bir parça, dilim
PARADİ – qalereya (teatr)
PARANTEZ – mötərizə
PARASIZ – pulsuz, havayı
PARDÖSÜ – nazik palto
PARFÜM – ətir
PARS – bəbir
PASKALYA – pasxa
PASTA – pirojna, peçenye
PASTA(H)ANE – qənnadı mağazası, şirniyyat mağazası
PATATES – kartof
PATEN – 1) konki; 2) rolik, ayaq diyircəyi
PATIRTI – səs-küy, hay-küy
PATİKA – cığır
PATİNAJ – konkidə gəzmə
PATİNAJCI – konki sürən
PATLICAN – badımcan
PATRON – sahib, ağa
PAYDOS – 1) tənəffüs, fasilə; yemek paydosu – nahar fasiləsi; 2) bəsdir!, yetər!, bitdi!, kifayətdir!
PAYLAMAK – danlamaq, məzəmmət etmək
PAYTAK(-ği) – 1) piyada (şahmatda); 2) əyriayaq
PEÇETE – salfet, əlsilən
PEK – olduqca, çox
PEKALA – 1) gözəl, yaraşıqlı, qəşəng; 2) çox gözəl, əcəb, yaxşı
PEKİ – çox yaxşı, çox gözəl, yaxşı, olsun
PEKİŞMEK – bərkimək, möhkəmlənmək
PEKİŞTİRMEK – bərkitmək, möhkəmləndirmək
PEKSİMET(-ti) – suxarı, qalet
PELTE – jele, marmelad
PEMBE – çəhrayı
PERKİ – xanı balığı
PERŞEMBE – cümə axşamı
PERTAVSIZ – böyüdücü şüşə, lupa, zərrəbin
PERUKA – parik, qoyma saç, süni saç
PERVANE – 1) pərvanə; 2) propeller, pər; 3) nazimçarx, yay; saat pervanesi – saat yayı
PEŞİN – 1) əvvəldən, qabaqcadan, əvvəlcə; peşin cevap – hazır cavab; 2) nağd; peşin para ile satış – nağd pulla satış
PEŞKİR – salfet, əl dəsmalı
PEŞTAMAL – önlük, döşlük, qənşərlik
PETROL(-lü) – benzin, neft
PEYKE – taxta skamya
PİRASA – kəvər
PIRLANTA – brilyant; pırlanta küpe – brilyant sırğa
PİDE – kökə
PİL – batareya, qalvanik element; elektrik pili – elektrik batareyası
PİLAV – plov
PİLİÇ(-ci) – cücə
PİNEKLEMEK – mürgüləmək, mürgü döymək
PİPO – tənbəki çubuğu, müştük; pipo içmek – tənbəki çubuğu çəkmək
PİRİNÇ(-ci) – düyü, çəltik
PİRZOLA – döyülmüş ət, kotlet
PİSKOPES – yepiskop
PİST(-ti) – qaçış zolağı (idman); iniş pisti – enmə zolağı (aviasiya); 2) meydança; dans pisti – rəqs meydançası
PİŞKİN – 1) bişmiş; 2) yetişmiş, yetkin; 3) ədəbsiz, nəzakətsiz; 4) təcrübəli, dünyagörmüş; pişkin bir tavırla – dünyagörmüş adam kimi
PİTORESK(-ki) – mənzərəli, səfalı; pitoresk bir köy – mənzərəli kənd
PİYANGO – lotereya; piyango bileti – lotereya bileti
PİYASA – 1) bazar; piyasa ekonomisi – bazar iqtisadiyyatı; 2) bazar qiyməti
PLAK(-ğı) – 1) val, qramafon valı; 2) fotoplastinka
PLAKA – nömrə nişanı (maşının)
POLİÇE – 1) veksel; poliçe farkı – veksel məzənnəsi; 2) polis (sığorta vəsiqəsi)
POMPA – nasos
POMPALAMAK – nasosla doldurmaq
PORSELEN – farfor, çini; porselen fincan – çini fincan
PORTMANTO – paltarasan
POST(-tu) – dəri, gön; ayı postu – ayı dərisi
POSTA – 1) poçta; 2) qrup, komanda; 3) reys; otobus oraya günde üç posta yapar – avtobus ora gündə üç reys edir; 4) növbə; gece postası – gecə növbəsi
PRİM – 1) sığorta haqqı; 2) mükafat, priz; prim vermek – mükafat vermək
PRİZ – ştepsel, rozetka (elektrik)
PROJE – layihə
PROPAGANDA – təbliğat
PUL – 1) marka; posta pulu – poçt markası; 2) axça, pul (balıqda)
PULCU – 1) marka satan; 2) marka kolleksioneri; filatelist
PULLUK(-ğu) – kotan
PUNTO – şrift
PURO – siqar
PUSULA I – kompas, bussol
PUSULAII – 1) sərəncam kağızı, əmrnamə, order, çağırış vərəqəsi; 2) bülleten (seçki)
PUTREL – tir (dəmir)
PUVAN – xal (idman); puvan hesabı yle yenmek – xal hesabı ilə udmaq
PÜNEZ – knopka, pünez (dəftərxana)
PÜRÜZ – 1) əyri-üyrü, kələ-kötür; 2) çatışmamazlıq, qüsur; 3) maneə, çətinlik
PÜRÜZSÜZ – 1) hamar, düz; 2) qüsursuz, nöqsansız; 3) sadə, asan
PÜSKÜRTEÇ(-ci), PÜSKÜREN – pulverizator, püskürdücü, tozlandırıcı
PÜSKÜRTMEK – geriyə oturtmaq (hərbi), dəf etmək; düşmanı geriye püskürtmek – düşməni geriyə oturtmaq; 2) çiləmək, püskürtmək, tozlandırmaq








R hərfi


R
RAFADAN: rafadan yumurta – ilıq bişmiş yumurta
RAFİNERİ – neftayırma zavodu
RAĞMEN – baxmayaraq, əksinə olaraq; bütün ricalamarıma rağmen – bütün xahişlərimə baxmayaraq
RAKI – rakı, araq
RAKIM – dəniz səviyyəsindən hündürlük
RAMPA – eniş
RANDEVU – görüş; randevu vermek – görüş təyin etmək
RANDIMAN – 1) məhsuldarlıq, səmərəlik; çalışma randımanı – əməyin səmərəliyi; 2) faydalı iş əmsalı
RANDIMANLI – məhsuldar, səmərəli
RAPOR – 1) məruzə, hesabat, raport; 2) məlumat ; hava raporu – hava haqqında məlumat; 3) arayış, xəstəlik vərəqəsi
RAPTİYE – sancaq, qısqac; raptiye ignesi – dəftərxana sancağı
RASGELE – 1) təsadüfi; 2) necə gəldi, təsadüfən, bəxtəbəxt
RAY – rels; raydan çıkmak – relsdən çıxmaq; rayına girmek – yoluna düşmək (işlər)
REÇEL – mürəbbə
REÇETE – resept; reçete yazmamak – fikir verməmək
REFAKAT(-tı) – 1) müşayiət (hərbi) 2) akkompanement; müşayiət; piano refakat ile – pianonun müşayiəti ilə; 3) mühafizə dəstəsi, svita, məiyyət (böyük bir şəxsin müşayiətçiləri); refakat etmek – müşayiət etmək
REHBER – 1) bələdçi, gid; 2) soraq kitabçası
REHİN(-hni) – girov; rehin bırakmak – girov qoymaq
REİS(RESİ) – rəhbər, başçı, rəis, sədr; aile reisi – ailə başçısı; mahkeme reisi – məhkəmənin sədri
REKOLTA, REKOLTE – məhsul, kənd təsərrüfatı məhsulları
REKUN – yenot (zoologiya)
REN, RENGEYİĞİ – şimal maralı
RESEPSİON – 1) qəbul; 2) qeyd şöbəsi; resepsion şefi – növbətçi adminstrator
RESEPTÖR – 1) radioqəbuledici, qəbuledici aparat; 2) telefon dəstəyi
RESİTAL(-li) – konsert, solo konserti
RESTORE, RESTORASYON – bərpa
REVELATOR – aydınlaşdırıcı preparat (foto); revelator banyosu yapmak – şəkli aydınlaşdırmaq
REVİR – tibb məntəqəsi, lazaret
RIHTIM – sahil, dənizkənarı, çay qırağı
RİCAL(-li): devlet ricali – dövlət xadimləri; ricali siyasi – siyasi xadimlər
RİCAT(-tı) – geri çəkilmə (hərbi)
RİMEL – kirpik üçün tuş
RİNGA – siyənək (zoologiya)
ROTA – yol, səmt, istiqamət; rotasından çıkmak – yolundan çıxmaq
ROZET(-ti) – döş nişanı
RÖMORK(-ku) – qoşqu (nəqliyyat vasitəsi)
RUGAN – 1) lak, parıltı; 2) lak çəkilmiş, laklı; rugan iskarpin – laklı tufli
RUHSAT TEZKERESİ – vəqisə
RUJ – pomada (dodaq üçün kosmetik yağ)
RULMAN – podşipnik; bilyalı rulman – diyircəkli podşipnik
RÜZGAR – külək; rüzgar çıktı – külək qalxdı
RÜZGARLI – küləkli

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:57 PM
S hərfi


S
SABAHLIK(-ğı) – qadın xalatı
SABAN – kotan; kara saban – xış, cüt
SAÇMA – 1) axmaq, səfeh; 2) boş söz, mənasız fikir, cəfəngiyat
SAÇMALAMAK – boş-boş danışmaq, mənasız danışmaq
SAFHA – faza, mərhələ, dövr, etap; hazırlık safhası – hazırlıq mərhələsi
SAFİ – təmiz, saf, xalis; safi kar – təmiz gəlir
SAĞANAK(-ğı) – şiddətli yağış, sel, tufan
SAĞDUYU(-nu) – sağlam fikir, sağlam düşüncə
SAĞIR – kar; sağır edici – qulaq batırıcı
SAĞLAMAK – 1) təmin etmək, təchiz etmək; 2) nail olmaq, müvəffəq olmaq; başarı sağlamak – müvəffəqiyyətə nail olmaq
SAĞLIK MEMURU – feldşer
SAHANDA YUMURTA – qayğanaq
SAKAT(-tı) – 1) zədəli, qüsurlu, xarab; 2) şikəst, əlil
SAKATLAMAK – 1) şikəst etmək, eybəcər hala salmaq; 2) zədələmək, xarab etmək, korlamaq
SAKATLIK(-ğı) – 1) şikəstlik, əlillik; sakatlık emekli aylığı – əlilliyə görə pensiya; 2) nöqsan, zədə, qüsur
SAKIN – ehtiyatlı ol, gözlə, bax
SAKINMAK – qorunmaq, yayınmaq, özünü gözləmək; soğuktan sakınmak – soyuqdan özünü gözləmək
SAKLANMAK – 1) gizlənmək, daldalanmaq; 2) qorunmaq, saxlanmaq
SAKLI – 1) saxlanılmış, qorunmuş; 2) gizlədilmiş, gizli, gizlin; saklı mevzi – gizli mövqe
SALAM – səlyami (bərk kolbasa növü)
SALAMURA – 1) duzlu su, şoraba suyu; 2) şoraba; duza qoyulmuş; balık salamurası – duzlu balıq
SALÇA – 1) sous, xörək şirəsi; 2) tomat pastası
SALDIRGAN – təcavüzkar
SALDIRI – hücum, basqın, təcavüz; saldırıya uğramak – hücuma məruz qalmaq
SALDIRMAK – cummaq, hücum etmək, təcavüz etmək
SALGIN – 1) epidemiya; 2) hücum, axın, basqın; çekirge salğını – çəyirtkə basqını
SALI – çərşənbə axşamı
SALIK: salık vermek – məsləhət görmək, tövsiyə etmək
SALIVERMEK – azadlığa buraxmaq, azad etmək
SALINCAK(-ğı) – yelləncək
SALLAMAK – bulamaq, yelləmək; başını sallamak – başını bulamaq
SALLANTI – 1) yellənmə, yırğalanma, silkələnmə, titrəyiş; 2) etinasızlıq, laqeydlik, saymazlıq, diqqətsizlik
SALT(-tı) – təkcə, yalnız; bu iş salt kendisini ilgilendirmez – bu iş təkcə ona aid deyil
SALTÇILIK(-ğı) – mütləqiyyət
SALVO – yaylım atəşi, salyut
SANATORYUM – vərəm sanatoriyası
SANCAK(-ğı) – bayraq
SANDAL – qayıq
SANDALYE – 1) stul, kürsü, oturacaq; koltuklu sandalye – qoltuqlu kürsü; 2) vəzifə, stol; sandalye kavgası – vəzifə davası
SANIK(-ğı) – müttəhim, müqəssir; öldürmekten sanık – adam öldürməkdə müqəssir sayılan
SANSAR – daş dələsi
SANTRFOR – mərkəz hücumçusu
SANTRHAF – mərkəz yarımmüdafiəçisi
SANTRAL(-lı) – 1) mərkəzi stansiya; elektrik santralı – elektrik stansiyası; 2) kommutator
SAPMAK – 1) çevirmək, döndərmək; sokağa sapmak – küçəyə döndərmək; 2) əl çəkmək, uzaqlaşmaq; amacından sapmak – məqsədindən uzaqlaşmaq, yoludan çıxmaq
SAPTAMAK – 1) bərkitmək, möhkəmlətmək, bənd etmək; 2) müəyyən etmək, təyin etmək; bu olayın sorumlularının saptanmasını istedi – bu hadisənin günahkarlarının müəyyən olunmasını tələb etdi
SARFİYAT(-ti) – xərc, məsrəf, məsarif; sarfiyat ve varidat – məxaric və mədaxil
SARKMAK – sallanmaq
SARNIÇ(-cı) – 1) nohur, hovuz; 2) sistern
SARP(-pı) – 1) sıldırım, yalçın, dik; sarp bir dağ – sıldırım dağ; 2) çətin, ağır
SATICI TEZĞAHI – piştaxta
SATRANÇ(-cı) – şahmat; satranç tahtası – şahmat taxtası
SATRANÇCI – şahmatçı
SATRANÇLI – dama-dama, xana-xana, göz-göz
SAVCI – prokuror; baş savcı – baş prokuror
SAVMAK – qovmaq, qovub çıxartmaq
SAVRUK – nizamsız, qeyri-mütəşəkkil, intizamsız
SAVUNMA – müdafiə; savunma hattı – müdafiə xətti; milli savunma – mili müdafiə
SAVUNMAK –müdafiə etmək, qorumaq
SAYDAM – şəffaf; cam saydamdır – şüşə şəffafdır
SAYGI – hörmət, ehtiram
SAYGISIZ – hörmətsiz, ehtiramsız, sayğısız
SAYILI – 1) sayılmış, sayılı; 2) nadir, qeyri-adi
SAYIN – hörmətli, möhtərəm; sayın beyim – möhtərəm cənab
SEBATSIZ – qətiyyətsiz, hərdəmxəyal, mütərəddid
SEÇİM – 1) ayırma, seçmə, seleksiya; 2) seçki; seçim çevresi – seçki dairəsi
SEÇMEN – seçici
SEDİR – sədr ağacı (botanika)
SEDYE – xərək (sanitar)
SEFAHAT, SEFAHET(-ti) – əxlaqsızlıq, pozğunluq
SEHPA – 1) ştativ (foto); 2) molbert; 3) dar ağacı
SEK – tünd (spirtli içkilər)
SEMİZ – kökəldilmiş (heyvan, quş)
SENDİKA – həmkarlar ittifaqı
SENE – il; senelerce – illərlə; sene başı – yeni il
SENELİK(-ği) – illik, birillik; senelik gelir – illik gəlir
SERİ(-i) I – cəld, çevik, tez, sürətlə; makinede seri yazmak – makinada sürətlə yazmaq
SERİ II – seriya, seriyalı; seri imalat – seriyalı istehsal
SERÜVEN – macəra, sərgüzəşt
SERVİS – xidmət, qulluq, servis; casus arama servisi – əks kəşfiyyat xidməti
SESBİLİM – fonetika
SEVKETMEK – 1) göndərmək, yola salmaq, yollamaq; tekaüde sevketmek – təqaüdə yola salmaq; 2) istiqamətləndirmək (hərbi), yönəltmək; 3) toplanmaq, cəmləmək, yığmaq (qoşunu); 4) vadar etmək, sövq etmək, təhrik etmək
SEYİR(-yri) – gediş, inkişaf; hadiselerin seyiri – hadisələrin gedişi
SEYİRCİ – tamaşaçı; beyaz perde seyircisi – kinotamaşaçısı
SEYYARE – planet, səyyarə
SEZGİ – duyma, hiss etmə, intuisiya
SICAK(ğı) – 1) isti; qaynar; sıcak yemek – isti yemək; 2) istilik; 3) hərarətli, coşqun, qızğın; sıcak istek – coşqun həvəs
SICAKLIK(-ğı) – istilik, hərarət, temperatur
SIĞ(-ğı) – dayaz; sığ nehir – dayaz çay
SİĞİRTMAÇ(-cı) – çoban (iri buynuzlu heyvanları otaran)
SİHHİ – 1) sanitar, gigiyenik; 2) cana faydalı, cana xeyirli
SIKI – 1) sıx, dar, ensiz; yaka sıkıdır – yaxası ensizdir; 2) qəti, kəsin, ciddi; sıkı tedbirler – ciddi tədbirlər
SIKILGAN – utancaq, həyalı, abırlı; sıkılgan bir eda ile – utancaq bir tərzdə
SİKİYÖNETİM – hərbi vəziyyət; şehirde sikiyönetim ilan edildi – şəhərdə hərbi vəziyyət elan olundu
SIKLET(-ti) – çəki, ağırlıq; sıklet merkezi – ağırlıq mərkəzi; atom sıkleti –atom çəkisi
SINAV – imtahan, sınaq; bitirme sınavı – buraxılış imtahanı; giriş sınavları – qəbul imtahanları
SINIR – sərhəd, hüdud, hədd; sınır direği – sərhəd dirəyi; sınır eri – sərhədçi; tahammülün sınırına gelmişlerdi – onların hövsələsi son həddə çatıb
SINIRLAMAK – 1) məhdudlaşdırmaq, sərhəd qoymaq, hədd qoymaq; 2) çərçivəyə salmaq, haşiyə çəkmək
SINIRLI – məhdud, sərhəddi olan, məhdud edilmiş
SIRIK(-ğı) – şüvül, uzun ağac
SIRT(-tı) – arxa, kürək
SITMA – malyariya (tibbi), qızdırma, isitmə
SİLECEK(-ği) – qətfə
SİLO – anbar; buğday silosu – buğda anbarı, elevator
SİMGE – simvol, nişan
SİMİT(-di) – 1) bublik; 2) avtomobilin sükan çarxı
SİNDİRİM – həzm, həzm prosesi; sindirim aygıtı – həzm orqanı
SİNEK(-ği) – 1) milçək; 2) tref, xaç (xallı qumar kağızları)
SİNİRBİLİM – nevrologiya
SİNİRLİ – əsəbi
SİNLİK(-ği) – qəbristan
SİNMEK – 1) gizlənmək, sinmək; 2) canına hopmaq, canına çəkmək
SİNSİ – xain, xəyanətkar, namərd
SİNYAL – işarə, siqnal; sinyal vermek – siqnal vermək, işarə etmək
SİTE – şəhərcik; basın sitesi – mətbuat mərkəzi; öğrenci sitesi – tələbə şəhərciyi
SİVA – mala, suvaq
SİVİL – mülki, sivil; sivil elbise – mülki geyim
SİVİLCE – sızanaq
SİVRİSİNEK(-ği) – hünü, mığmığa
SİYAH – qara; siyah ekmek –qara çörək
SKOR – hesab (idman); skor 3:2 lehimizedir – hesab 3:2 bizim xeyrimizədir
SLOGAN – şüar; Ya özgürlük ya ölüm – Ya azadlıq ya ölüm şüarı
SOKAK(-ğı) – küçə; sokak başı – küçənin başı
SOLUK(-ğu) – nəfəs; rahat bir soluk almak – rahat nəfəs almaq
SOLUNMAK – nəfəs almaq, tənəffüs etmək
SOMURTKAN – qaşqabaq, qaraqabaq, tutqun
SOMUT(-tu) – konkret, müəyyən, dəqiq; somut sayı – müəyyən ədəd
SONBAHAR – payız
SONDAJ – 1) qazıma; sondajcı – qazmaçı; 2) zondaj (tibbi)
SONUÇ(-cu) – nəticə; sonuç çıkarmak – nəticə çıxarmaq
SONUÇLAMAK – tamamlamaq, qurtarmaq, bitirmək; bu işi iki güne kadar sonuçlıyabiliriz – bu işi iki günə qurtara bilərik
SORGU HAKİMİ – müstəntiq
SORU – 1) sual; soru cümlesi – sual cümləsi; 2) sorğu; sözlü soru – şifahi sorğu
SORUM – məsuliyyət, cavabdehlik; bu işin sorumunu üzerime alırım – bu işin məsuliyyətini üzərimə götürürəm
SORUMLU – məsul, cavabdeh; sorumlular – məsul şəxslər; sorumlu tutulmak – cavabdeh olmaq
SORUN – məsələ, problem
SORUŞTURMA – istintaq
SOYUT(-tu) – mücərrəd, abstrakt; soyut isim – mücərrəd isim
SÖĞÜŞ – soyutma (buğda bişirilib soyudulmuş ət)
SÖMÜRGE – müstəmləkə
SÖMÜRGECİ – müstəmləkəçi; sömürgeci devletler – müstəmləkəçi dövlətlər
SÖMÜRGECİLİK(-ği) – müstəmləkələşdirmə, müstəmləkəçilik
SÖMÜRÜ – istismar
SÖMÜRÜCÜ – istismarçı
SÖYLEV – nitq; söylev vermek – nitq söyləmək
SÖZLEŞME – saziş, müqavilə, kontrakt, bağlaşma, razılaşma
SÖZLU – şifahi; sözlu sınav – şifahi imtahan
SPİKER – diktor, spiker; spor spikeri – idman şərhçisi
SPOR – idman; spor haberleri – idman xəbərləri; sporcu – idmançı
STAJİYER – təcrübə keçən, praktikant; stajiyer öğretmen – təcrübəçi müəllim
STİLO – avtoqələm
SUBAY – zabit; subay okulu – zabit məktəbi
SUÇ(-çu) – 1) günah, suç; suçtan geçmek – günahından keçmək; 2) cinayət
SUÇLU – 1) təqsirkar, günahkar; 2) cani, cinayətkar; harp suçluları – hərbi canilər
SUÇSUZ – günahsız, təqsirsiz
SUDAN – mənasız, əhəmiyyətsiz, dəyərsiz, boş; sudan bir bahane – mənasız bəhanə
SUİİSTİMAL(-li) – suiistifadə; emniyeti suiistimal – inamdan sui istifadə
SUNMAK – vermək, təqdim etmək; bildirmək; derin saygılarımı sunarım – sizə dərin ehtiramımı bildirirəm
SUR – qala dirvarları; Topkapı surları – Tonqapı divarları
SUSKUN – dinməz, azdanışan, sakit
SUSTALI – qatlama bıçaq
SUTYEN – büsthalter
SUVARE – axşam seansı, axşam tamaşası
SÜLÜK(-ğü) – zəli (zoologiya)
SÜMKÜRMEK – burnunu silmək
SÜRAHİ – qrafin
SÜRDÜRMEK – davam etmək, davam etdirmək; savaşı sürdürmek – mübarizəni davam etdirmək
SÜRE – müddət, vaxt, dövr; askerlik süresi – hərbi xidmət müddəti; bir hafta süresince – bir həftə ərzində
SÜREÇ(-ci) – proses; üretim süreçi – istehsal prosesi
SÜREĞEN – xroniki
SÜRELİ: süreli yayınlar – dövri nəşriyyat
SÜRMENAJ – hədsiz gərginlik, hədsiz yorğunluq
SÜRÜM – satış; sürüm pazarı – satış bazarı
SÜS – bəzək; süs eşyası – bəzək-düzək, bijuteriya
SÜSLEMEK – bəzəmək, yaraşıq vermək















Ş hərfi

Ş
ŞAKA – zarafat; şaka bir yana – zarafat bir yana
ŞAKACI – zarafatçı, məzəli
ŞAKAK(-ğı) – gicgah; şakak kemiği – gicgah sümüyü
ŞAKAYIK(-kı, -ğı) – pion (bəzək bitkisi)
ŞAMAR – sillə, şapalaq, qapaz; şamar oğlanı – qapazaltı
ŞAMPU(V)AN – şampun
ŞANSSIZLIK(-ğı) – uğursuzluq, bəxtsizlik; şanssızlıka uğradım – bəxtim gətirmədi
ŞARKI – mahnı
ŞARKICI – müğənni
ŞARKİYATCI – şərqşünas
ŞAŞI – çəp, çaş; şaşı gözlü – çəp gözlü
ŞAYAN: şayan dikkate – diqqətəlayiq
ŞEMA – sxemi; muhabere hattı şeması – rabitə xətlərinin sxemi
ŞEMSİYE – çətir, zontik
ŞERİT(-di) – 1) lent; filim şeriti – kinolent; 2) zolaq
ŞIK(-kkı) I – çıxış yolu, alternativ
ŞIK II – qəşəng, zərif, incə; şık bir elbise – gözəl geyim
ŞIMARIK – ərköyün, sözə baxmayan
ŞIMARTMAK – əzizləmək, ərköyün böyütmək
ŞİLEP(-bi) – yük gəmisi
ŞİLİN – şillinq
ŞİLTE – kiçik (pambıq), döşək, döşəkçə, içiltə; eyer şiltesi – yəhər döşəkcəsi; ot şilte – küləş döşək
ŞİMDİ – indi
ŞİMDİLİK – hələlik
ŞİMENDİFER – dəmiryolu; dag şimendiferi – funikulyor
ŞİŞMAN – kök, gonbul
ŞÖLEN – ziyafət
ŞÖMİNE – buxarı, kamin
ŞÖYLE – beləliklə, bax belə, bu qayda ilə; şöyleki – beləki
ŞU(-nu) – o
ŞURA – ora
ŞUBAT(-tı) fevral
ŞURUP(-bu) – 1) sirop, meyvə şirəsi; 2) mikstura; kuvvet şurupu – qüvvət eleksiri
ŞÜKRAN – minnətdarlıq, təşəkkür; şükranını ifade etmek – minnətdarlığını bildirmək
ŞÜT(-tü) – zərbə; kafa şütü – kəllə ilə zərbə (idman)










T hərfi



T
TAAHHÜT(-dü) – təəhhüd, öhdəçilik; taahhüt senedi – öhdəçilik sənədi
TAAHHÜTLÜ: taahhütlü mektup – sifarişli məktub
TAARRUZ – hücum, basqın; taarruza duçar olmak – hücuma məruz qalmaq
TABAK(-ğı) – boşqab, nimçə, nəlbəki; çay tabakı – çay nəlbəkisi
TABAN – 1) daban, pəncə; 2) əsas, özül, bünövrə; 3) oturacaq (riyaziyyat)
TABİİYET(-ti) – 1) tabelik, asılılıq; 2) təbəəlik, vətəndaşlıq
TABİR – ifadə; tabiri caizse – əgər belə ifadə etmək mümkünsə
TABLA – 1) taxta tabaq, xırdavatçı qutusu; 2) külqabı
TABUR – batalyon
TABURE – kətil, taburet
TAÇ(-cı) – 1) tac; 2) aut (idman)
TAHAMMÜL – səbr, dözüm, hövsələ; tahammüla kabil değil – dözülməzdir; tahammül edemedin – dözə bilmədim
TAHDİT(-di) – məhdudiyyət
TAHLİYE – 1) azad etmə (həbsdən və s.); 2) təxliyə, köçürülmə (müharibə zamanı əhalinin sənaye müəssisələrinin və s.); 3) boşaltma (yükü, sərnişini); tahliye limanı – yükboşaltma limanı
TAHMİL – yükləmə; tahmil ambarı – yükləmə anbarı; tahmil kabiliyeti – yükgötürmə qabiliyyəti
TAHMİN – fərziyyə, güman, təxmin, ehtimal
TAHRİP(-bi): tahrip etmek – məhz etmək, dağıtmaq
TAHVİL – istiqraz vərəqəsi
TAKAS(-ssı) – qarşılıqlı hesablaşma
TAKAT(-tı) – güc (motorun və s.)
TAKIM – 1) qrup, komanda, dəstə; çalğı takımı – çalğıçılar dəstəsi; 2) dəst, serviz, qarnitur; 3) taqım, vzvod (hərbi)
TAKIMADA(lar) – arxipelaq
TAKIM YILDIZ – bürc
TAKINMAK – əyninə keçirmək, əyninə taxmaq
TAKSALI – markasız məktub
TAKSİM – 1) bölmə, ayırma; 2) bölmə (riyaziyyat), təqsim
TAKSİT(-ti): taksitle satış – kreditlə satış
TAKVİYE – güclənmə, qüvvətlənmə, gücləndirmə, qüvvətləndirmə
TAMTAKIR – boşboş
TANIK(-ğı) – 1) şahid; tanık getirmek – şahid tutmaq; 2) nişanə, əlamət, dəlil
TANIDIK(-ğı) – tanış
TANIMLAMAK – təyin etmək, müəyyən etmək, təsvir etmək, tanımaq
TANSİYON – 1) gərginlik; siyasi tansiyon – siyasi gərginlik; 2) qan təzyiqi; düşük tansiyon – alçaq qan təzyiqi
TAPINAK(-ğı) – pir, mədəd, ibadətgah
TARAFSIZ – bitərəf
TARIM – kənd təsərrüfatı; tarım makineleri – kənd təsərrüfatı maşınları
TARLA KUŞU – torağay
TARTI – 1) çəki, ağırlıq; tartıya göre – çəkiyə görə; 2) tərəzi; 3) Tərəzi bürcü
TARTIŞMA – müzakirə, disput, mübahisə
TARTIŞMAK – mübahisə etmək, müzakirə etmək
TARTMAK – 1) çəkmək, ölçmək; 2) ölçüb-biçmək, ətraflı düşünmək; sözlerini tartmak – sözlərini ölçüb-biçmək
TASA – dərd, kədər, qayğı
TASAR – layihə, plan
TASARI – layihə (sənədin); kanun tasarısı – qanun layihəsi; tasarı geometri – tərsimi həndəsə
TASARLAMAK – layihələşdirmək, planlaşdırmaq
TASARRUF – qənaətkarlıq, qənaətcillik
TASFİYE – təmizləmə
TASFİYEHANE – neftayırma zavodu
TASLAK(-ğı) – eskiz, cizgi, maket
TASVİP(-bi) – bəyənmə, təqdir etmə
TAŞIT(-tı) – nəqliyyat, nəqliyyat vasitələri; taşıt uçağı – sərnişin təyyarəsi; uzay taşıtları – kosmik gəmilər
TAŞRA – əyalət
TATARSI, TATARIMSI – tam bişməmiş, alaçiy
TATMİN: tatmin etmek – təmin etmək, qane etmək
TATMİNKAR – qənaətbəxş
TATSIZ – 1) dadsız; 2) pis, xoşagəlməz; tatsız bir haber – pis xəbər
TAVIR(-vrı) – hal, vəziyyət, tövr, tərz; tavırını bozmamak – halını pozmamaq
TAVİZ – güzəşt; taviz vermek – güzəşt etmək
TAVLA – nərd
TAYYÖR – qadın kostyumu
TAZMİN – zərərin ödənilməsi, kompensasiya
TEATİ – mübadilə; fikir teatsi – fikir mübadiləsi
TEDAVI – müalicə; tedavı görmek – tibbi yardım almaq; tedavı ve dinlenme evi – sanatoriya
TEDİRGİN: tedirgin etmek – narahat etmək
TEFECİ – sələmçi, müamiləçi
TEFSİR – izah, şərh
TEĞMEN – leytenant
TEHDİT(-di) – təhdid, qorxu, hədə; tehdit etmek – hədə qorxu gəlmək, qorxutmaq
TEKEL – inhisar, monopoliya
TELAFİ: telafi etmek – yerini doldurmaq, əvəzini vermək; telafisi imkansız – əvəz edilməz
TELAKKİ: telakki etmek – hesab etmək, qəbul etmək, qiymətləndirmək
TELEFERİK(-ği) – kanat yolu
TELİF HAKKI – 1) müəlliflik hüququ; 2) qonorar
TELSİZ – 1) radio; telsiz telgraf – radioteleqraf; 2) radioqrama
TELSİZCİ – radist
TEMDİT: temdit etmek – vaxtını uzatmaq, müddətini artırmaq, prolonqasiya etmək (müqavilənin, vekselin və s. vaxtını uzatmaq)
TEMMUZ – iyul
TEMRİN – təmrin, məşq
TENCERE – qazan
TENTÜRDİYOT(-tu) – yod, yod tinkturası
TENZİLAT(-tı) – güzəşt; tenzilatlı satış – ucuzlaşdırılmış satış
TEPKİ – reaksiya; tepkili – reaktiv; tepkili uçak – reaktiv təyyarə
TEPMEK – 1) rədd etmək, imtina etmək; 2) şıllaq atmaq, təpik atmaq
TEPSİ – məcməyi; tepsi kurmak – süfrə açmaq
TERCİH – üstünlük; tercih etmek – üstün tutmaq
TEREOTU(-nu) – şüyüd
TERİM – termin
TERMİNAL(-lı) – sonuncu stansiya
TERTİBAT(-tı) – 1) ölçü; tertibat almak – ölçü götürmək; 2) qurğu, alət, mexanizm
TESBİT(-ti) – möhkəmlətmə, qurma, bərkitmə
TESTERE – mişar
TESTERELEMEK – mişarlamaq
TESVİYE – 1) hamarlama, düzəltmə; 2) nizama salma, qaydaya salma, həll etmə, yoluna qoyma
TESVİYECİ – çilingər, cilalayıcı fəhlə
TEŞHIR – 1) sərgiyə qoyma, nümayiş etdirmə, göstərmə; 2) rüsvay etmə, biabır etmə
TEŞHIS – 1) tanıma, ayırdetmə, müəyyən etmə; 2) diaqnoz (tibbi)
TEŞVİK(-ki) – 1) həvəsləndirmə, şirnikləndirmə, təşviq etmə; 2) təhrik etmə, sövq etmə
TEVDİ: tevdi etmek – təqdim etmək, vermək
TEVKİF – həbs, tutma; tevkif müzekkeresi – həbs haqqında order
TEYİT(-di) – təsdiq
TEYP(-bi) – maqnitofon
TEYZE – xala; teyze kızı – xalaqızı
TEZ I – 1) dissertasiya; tezi müdafaa etmek – dissertasiya müdafiə etmək; 2) fikir, müddəa, tezis; tezlere dayanmak – müddəalara əsaslanmaq
TEZ II – tez, cəld
TEZKERE – sənəd, arayış, vəsiqə; av tezkeresi – ovçuluq vəsiqəsi; hasta tezkeresi – xəstəlik kağızı, bülleten
TIKNAZ – dolğun və alçaq boylu
TIMARHANE – dəlixana
TIPKI – tamamilə oxşar, eyni
TIRPAN – dəryaz, kərənti
TIRAŞ TAKİMİ – üz qırxan alət
TİKSİNÇ(-ci) – iyrənc, çirkin
TİPİ – boran, tufan, çovğun
TİRBUŞON – probkaaçan, ştopor
TİTREKKAVAK(-ğı) – ağcaqovaq
TİTİZ – 1) vasvası, xırdaçı, öcəşkən; 2) tələbkar, prinsipial, ciddi
TOKAT(-dı) – sillə, şapalaq
TOMRUK(-ğu) – tir, şalban
TOPLAM – cəm, nəticə, yekun
TOPLULUK(-ğu) – 1) birlik, cəmiyyət, assosiasiya; 2) kollektiv, qrup
TOPLUM – cəmiyyət; toplumsal – ictimai
TORUN – nəvə
TOY – dovdaq (zoologiya)
TÖREN – təntənə, şadlıq, şənlik, mərasim; açılış töreni – açılış mərasimi; düğün töreni – toy şənliyi; tören yapmak – şadlıq etmək
TÖRENLİ – təntənəli, təmtəraqlı, dəbdəbəli
TRAFİK(-ği) – yol hərəkəti
TRAMPET(-ti) – baraban, təbil; trampet çalmak – təbil çalmaq
TREN – qatar
TRENÇKOT(-tu) – plaş, yağmurluq
TROMPET(-ti) – truba (musiqi aləti), kərənay
TUGAY – briqada
TUĞLA – kərpic; tuğla harmanı – kərpic zavodu
TUHAF – 1) qəribə, təəccüblü; tuhaf hikayeler – məzəli əhvalatlar; 2) gülməli, məzəli
TUHAFİYE – 1) qalantereya; 2) xırdavat dükanı
TULUM – 1) kombinizon; 2) tuluq; 3) tübik
TULUMBA – nasos; yangın tulumbası – yanğın nasosu
TURBA – torf
TURFANDA – novbar (meyvə, tərəvəz)
TURİSTİK ÜS – turist bazası
TURNUVA – turnir; satranç turnuvası – şahmat turniri
TURTA – tort
TURUNCU – narıncı
TURUNÇGİLLER – sitrus bitkiləri
TUŞ –1) klaviş; 2) tuşe (idman)
TUTAM – 1) dəstə, çəngə, tutam; 2) bir çimdik; bir tutam tuz – bir çimdik duz
TUTANAK(-ği) – 1) protokol; 2) akt
TUTAR – 1) cəm, yekun, nəticə; 2) epilepsiya (tibb)
TUTKAL – yapışqan
TUTUCU – 1) konservator; 2) konservativ
TUTUM – 1) qənaət, qənaətcillik; 2) rəftar, davranış; bu adamın tutumunu beğenmiyorum – bu adamın davranışını bəyənmirəm
TUTUŞMAK – 1) alışmaq, yanmaq, alovlanmaq; 2) qoşulmaq, qarışmaq, girişmək; tartışmaya tutuşmak – münaqişəyə qoşulmaq
TUVAL – yağlı boyalarla çəkilmiş şəkil
TUZAK(-ğı) – tələ
TÜKETİCİ – 1) istehlakçı; 2) alıcı, müştəri
TÜKETİM – işlətmə, istifadə, istehlak; özel tüketim – şəxsi istifadə
TÜKÜRÜK(-ğü) – tüpürcək
TÜMEN – diviziya; tümen komutanı – diviziya komandiri
TÜMÖR – şiş (tibb)
TÜP(-bü) – 1) kolba, şüşə; 2) tübik, ampula
TÜR – növ, çeşid
TÜRKÜ – xalq mahnısı; türkü cağırmak – mahnı oxumaq
TÜRLÜ – 1) növ, çeşid; 2) müxtəlif, cürbəcür, növbənöv; türlü düşünceler – müxtəlif fikirlər; türlü yemekler – cürbəcür yeməklər
TÜY – tük, lələk, pərqu; tüy atmak – tük tökmək
TÜZEL: tüzel kişi – hüquqi şəxs
TÜZÜK(-ğü) – nizamnamə, əsasnamə

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:57 PM
U hərfi


U
UÇAK(-ğı) – təyyarə; yolcu uçakı – sərnişin təyyarəsi
UFAK – balaca, xırda, kiçik; ufak ev – balaca ev; ufak kardeşim – kiçik qardaşım; ufak para – xırda pul
UĞRAŞMAK – 1) məşğul olmaq, çox işləmək; 2) əleyhinə olmaq; bu adam benimle ne diye uğraşıp durur? – bu adam nəyə görə mənim əleyhimə olur?
UĞURLAMAK – ötürmək, yola salmaq
ULAŞIM – rabitə, əlaqə, kommunikasiya, kontakt; iki şehir arasında ulaşım kesildi – iki şəhər arasında əlaqə kəsildi
ULAŞMAK – 1) çatmaq, yetişmək, gəlmək; mektup yerine ulaştı – məktub yerinə çatdı; 2) nail olmaq, müvəffəq olmaq; 3) kifayət etmək, çatmaq; bu ip karşı tarafa ulaşmıyor – bu ip o biri tərəfə çatmır
ULAŞTIRMA – çatdırma, daşıma
ULAŞTIRMAK – çatdırmaq, vermək, yetirmək; zafere ulaştırmak – qələbəyə çatdırmaq
ULUS – millət, ulus
ULUSAL – milli; ulusal bayram – milli bayram; ulusal giysiler – milli geyimlər
ULUSLARARASI – beynəlxalq, beynəlmiləl; uluslararası ilişkiler – beynəlxalq əlaqələr
UNVAN – 1) titul, rütbə, ad; dünya şampiyonu unvanı – dünya çempionu adı; 2) ünvan
US – şüur, dərrakə, ağıl
USLU – 1) ağıllı, kamallı; 2) dinc, sakit, üzüyola
USTURA – ülgüc
UŞAK(-ğı) – qulluqçu, xidmətçi, nökər; uşak tutmak – nökər tutmaq
UTANÇ(-cı) – xəcalət, həya; utanç duydu – xəcalət çəkdi
UYARI – xəbərdar etmək, yada salma
UYARINCA – uyğun olaraq, müvafiq olaraq
UYARMAK – xəbərdar etmək, diqqətini cəlb etmək
UYDU – peyk; yapma uydu – süni peyk
UYGAR – mədəni, sivilizasiyalı
UYGARLIK(-ğı) – mədəniyyət, sivilizasiya; batı uygarlığı – qərb mədəniyyəti
UYGULAMAK – 1) tətbiq etmək, həyata keçirmək; 2) uzaqlaşdırmaq, uyğunlaşdırmaq
UYRUK(-ğu) – vətəndaş
UYRUKLUK(-ğu) – vətəndaşlıq
UYSAL – itaətkar, üzüyola
UYUKLAMAK – mürgüləmək
UYUM – uyğunluq, harmoniya
UYUŞKAN – yumşaqxasiyyət, sözəbaxan
UYUŞTURUCU – narkotik
UYUTMAK – 1) yuxuya vermək, yatızdırmaq; 2) azaltmaq, sakitləşdirmək (ağrını dərdi və s.)
UZAKDOĞU – Uzaq şərq
UZAY – kosmos; uzay araştırmaları – kosmik tədqiqatlar
UZGÖRÜR – uzaqgörən
UZMAN – mütəxəssis; tarım uzmanı – aqronom














Ü hərfi

Ü
ÜCRET(-ti) – əmək haqqı, məvacib; asgarı ücret – ən aşağı məvacib
ÜCRETLİ – maaşlı, məvacibli; yüksek ücretli – yüksək maaşlı
ÜÇBOYUTLU – üç ölçülü
ÜÇGEN – 1) üçbucaq; 2) üçbucaqlı
ÜLKÜ – ideal
ÜLSER – yara, xora; mide ülseri – mədə xorası
ÜN – şan, şöhrət; ün almak – şöhrət qazanmaq
ÜNLÜ – məşhur, tanınmış, görkəmli; ünlü bir sinir doktoru – görkəmli nevropatoloq
ÜREM – 1) artım, çoxalma; 2) faiz; düz ürem – adi faiz
ÜRETİCİ – istehsalçı, istehsal edən
ÜRETİM – 1) məhsul, hasilat, hazır məmulat; tarım üretimi – kənd təsərrüfatı məhsulu; 2) istehsal, istehsal etmə, hasil etmə; üretim araçları – istehsal vasitələri
ÜRETMEK – istehsal etmək, hazırlamaq, hasil etmək
ÜRÜN – məhsul, hasilat; ürün fazlası – məhsul bolluğu
ÜS(üssü) – baza; hava üssü – aviabaza
ÜSLENMEK – yerləşmək, bazaları yerləşdirmək
ÜSTEĞMEN – baş leytenant
ÜŞENMEK – tənbəllik etmək
ÜŞÜŞMEK – yürüşüb toplaşmaq, axışıb gəlmək
ÜVEZ – üvəz, quş armudu
ÜYE – 1) üzv (cəmiyyətin, partiyanın, dərnəyin və s.); aile üyeleri – ailə üzvləri; 2) üzv (anatomiya), əza
ÜYELİK(-ği) – üzvlük; ortak pazar üyeliği – ümumi bazar üzvülüyü








V hərfi


V
VAKA – vaqiə, hadisə; sıtma vakaları – qızılca ilə xəstələnmə halları
VALİZ – sakvoyaj, kiçik çamadan, yol çantası
VANTUZ: vantuz çekmek – banka qoymaq
VAPUR – paroxod
VARDİYA – növbə, iş növbəsi; vardiya subayı – növbətçi zabit
VARIŞ – 1) gəlmə, gəlib çıxma, çatma, finiş; varış hattı – finiş xətti; 2) fəhm, fərasət
VARIŞLI – fərasətli, fəhmli
VARMAK – 1) gəlib çıxmaq, varid olmaq, çatmaq, yetişmək; iş buna kadar varmadı – iş o yerə çatmadı
VARSAYIM – fərziyyə, güman
VARSAYMAK – güman etmək, zənn etmək, fərz etmək
VARYOS – gürz, ağır çəkic
VATMAN – vaqonsürən
VAZİSTAS – nəfəslik
VECİBE – 1) öhdəçilik; 2) vəzifə, borc
VEKALET(-ti) – ixtiyar, səlahiyyət, vəkalət, hüquq
VEKİL – 1) nümayəndə, vəkil, müvəkkil; millet vekili – deputat; 2) müavin; komutan vekili – komandirin müavini
VERECEK(-ği) – borc; verecekli – borclu
VERESİYE – kreditlə, nisyə
VEREV(ine) – çəp, çəpinə
VERİM – məhsuldarlıq
VERİMLİ – məhsuldar, bərəkətli, münbit; verimli bir tarla – məhsuldar tarla
VERNİ, VERNİK(-ği) – lak çəkmə, laklama
VERNİKLEME – lak çəkmə, laklama
VESAYET(-ti) – 1) qəyyumluq, himayə; idari vesayet – dövlət himayəsi; 2) vəsiyyət
VESİLE – 1) bəhanə; 2) fürsət
VESTİYER – qarderob, soyunma yeri
VEZNE – 1) kassa, xəzinə; 2) tərəzi, qapan
VİNÇ(-ci) – qaldırıcı kran, bucurqad; elektrik vinçi – elektrik kranı
VİRAJ – viraj, döngə; keskin viraj – sərt döngə
VİTES – sürət, tezlik; ağır vites – kiçik sürət; vitesi değiştirmek – sürəti dəyişmək
VİYOLON – skripka
VİYOLONİST(-ti) – skripkaçı, skripka çalan
VİZON – 1) su samuru; 2) su samuru xəzi
VURDUMDUYMAZ – laqeyd, hissiz, etinasız
VURKUNCU – möhtəkir, alverçi




Y hərfi


Y
YABAN – 1) yad, özgə; 2) yabanı, cır (bitkilər)
YABANGÜLÜ(-nü) – itburnu çiçəyi
YADSİMAK – inkar etmək, danmaq
YAFTA – etiket, yarlık
YAĞMURLUK(-ğu) – plaş, yağmurluq, bürüncək
YAHNİ – yəhni (qızardılmış soğanla hazırlanmış ət yeməyi)
YAKACAK(-ğı) – yanacaq
YAKINMAK – şikayətlənmək, gileylənmək
YAKIT(-tı) – yanacaq; akar yakıt – duru yanacaq
YAKLAŞIK – təxmini; yaklaşık olarak – təxmini olaraq
YAKLAŞMAK – yaxınlaşmaq
YAKMAK – yandırmaq, alışdırmaq; ocağı yakmak – ocağı yandırmaq
YALDIZ – 1) qızıl suyu, zər; 2) zahiri bəzək
YALI – 1) çimərlik, sahil; 2) yay evi, villa (dənizin, çayın sahilində)
YALPA – yırğalanma, valaylama; gemi yalpa vuruyordu – gəmi yırğalanırdı
YAMUK(-ğu) – trapesiya; dik yamuk – düzbucaqlı trapesiya
YAN SOKAK – döngə
YANARDAĞ(-ğı) – yanardağ, vulkan
YANGI – iltihab; boğaz yangısı – boğaz iltihabı
YANKESİCİ – oğru, cibgir
YANKI – əks-səda, reaksiya
YAPI – 1) bina, tikili, qurğu; istihsal yapıları – istehsal binaları; 2) tikinti, inşaat, qurma; yapı işleri – tikinti işləri; 3) quruluş, struktur; dilin yapısı – dilin quruluşu
YAPICI – 1) quran, yaradan, inşaatçı; 2) əməli, konstruktiv; yapıcı teklif – əməli təklif
YAPILIŞ – quruluş, konstruksiya
YAPIM – qurma, yaratma, istehsal; yapma boyaların yapımı – süni boyaların istehsalı
YAPIT(-tı) – iş, əsər
YAPMA – 1) yaratma, tikmə, qurma; 2) təmir etmə, düzəltmə; 3) hazırlama; 4) süni, saxta, qəlp
YAPMACIKSIZ – təbii
YAPMAK – 1) etmək, yaratmaq, tikmək, qurmaq, düzəltmək, hazırlamaq; bir seyahat yapmak – səyahət etmək; 2) səbəb olmaq, doğurmaq
YARBAY – podpolkovnik
YARGI – mülahizə, mühakimə, fikir, rəy
YARGIÇ(-cı) – hakim; askeri adliye yargıçı – hərbi hakim
YARGILAMAK – mühakimə etmək
YARIİLETKENLER – yarımkeçiricilər
YARIÇAP(-pı) – radius
YARIMCA – parabaş, miqren
YARIN – sabahkı gün, sabah; yarından tezi yok – sabahdan tez olmayacaq
YASA – qanun; yasalı – qanuni
YASAK(-ğı) – 1) qadağa, yasaq; yasak koymak – qadağa qoymaq; 2) qadağan edilmiş, yasaq olunmuş
YASALAŞMAK – qanuniləşmək, qüvvəyə minmək
YAŞANTI – həyat; kişisel yaşantı – şəxsi həyat
YAŞARLIK(-ğı) – həyat qabiliyyəti
YAT(-tı) – yaxta
YATAK: yatak çarşafı – mələfə
YATAY – üfüqi
YATILI: yatılı okul – internat məktəb, pansion
YATIRIM – kapital qoyuluşu, investisiya
YAVRU – uşaq, uşaqcığaz, bala; kedi yavrusu – pişik balası; yavru çıkarmak – cücə çıxartmaq
YAYA – 1) piyada (adam); yaya geçidi – piyadalar üçün keçid; 2) piyada, ayaqla; yaya gitmek – piyada getmək
YAYGARA – qışqırıq
YAYIM – 1) nəşr; 2) ötürmə, yayma, translyasiya
YAYIN – 1) veriliş; 2) nəşr, nəşr etmə
YAYINLAMAK – 1) nəşr etmək; 2) translyasiya etmək, vermək
YAZ – yay
YAZAR – yazıçı, müəllif; dram yazarı – dramaturq
YEDEK(-ği) – ehtiyat; yedek anahtar – ehtiyat açar
YEĞEN – qardaş oğlu, bacı oğlu, qardaş qızı, bacı qızı
YELEK(-ği) – jilet; cancurtaran yeleki – xilasedici jilet
YELKOVAN – dəqiqə əqrəbi (saatda)
YELPAZE – yelpik
YELTENİŞ – təşəbbüs
YELTENMEK – cəhd etmək, səy etmək, çalışmaq
YEMİN – and; yemini basmak – and içmək
YEMİŞ – meyvə, bar-bəhər, mer-meyvə; yemiş tabağı – meyvə qabı
YENGEÇ(-ci) – 1) yengəc (zoologiya); 2) xərçəng bürcü (astronomiya)
YENİLGİ – məğlubiyyət; yenilgiye uğramak – məğlubiyyətə uğramaq
YENİLMEK – məğlub olmaq, uduzmaq
YENİR, YENİLİR – yeməli
YENMEK – 1) məğlub etmək, qalib gəlmək, udmaq; 2) aradan qaldırmaq, qabağını almaq, öhdəsindən gəlmək; güçlükleri ve mahrumiyetleri yenmek – çətinlikləri və məhrumiyyətləri aradan qaldırmaq
YERMEK – töhmət etmək, məzəmmət etmək, danlamaq
YERMELİ – alçaldıcı, hörmətdən salan; yermeli fıkra – felyeton
YERUCU – qütb
YERYUVARLAĞI(-nı) – Yer kürəsi
YETENEK(-ği) – qabiliyyət
YETERLİK(-ği) – 1) bacarıq, səriştə, qabiliyyət; 2) səlahiyyət
YETİNMEK – kifayətlənmək, qane olmaq; bununla yetinmiyerek – bununla kifayətlənməyərək
YETİŞMEN – stajer
YETKİ – ixtiyar, səlahiyyət, hüquq; yetkisini kullanmak – öz səlahiyyətindən istifadə etmək
YETKİLİ – səlahiyyətli, hüquqlu; yetkili bir şahıs – səlahiyyətli şəxs
YIKAMAK – yumaq
YILDIRMAK – qorxutmaq, hədələmək
YILMAK – qorxmaq, çəkinmək
YIPRANMAK – 1) köhnəlmək, dağılmaq; 2) taqətdən düşmək, əldən düşmək
YOĞUN – sıx, qatı
YOĞUNLUK(-ğu) – sıxlıq; nüfus yoğunluku – əhalinin sıxlığı
YORUM – icmal, şərh, izah; yorumdan kaçınmak – şərh eləməkdən boyun qaçırmaq
YORUMCU – şərhçi, icmalçı; radyo yorumcusu – radio şərhçisi
YORUMLAMAK – kommentari vermək, izah etmək, şərh etmək
YÖNETEM – üsul, metod
YÖNETİM – idarə, rəhbərlik, başçılıq; planlı yönetim – planlı idarə
YÖNETMEK – idarə etmək, rəhbərlik etmək
YÖNETMELİK(-ği) – təlimat, göstəriş
YÖNETMEN – 1) rəhbər, başçı, direktor; 2) quruluşçu, tərtibatçı
YÖRE – eniş, yamac, ətraf, şəhər kənarı, civar
YÖRESEL – yerli; yöresel saatle – yeri vaxtla
YÖRÜNGE – orbit
YUFKA – 1) yuxa; yufka acmak – yuxa yaymaq; 2) nazik, zərif, yuxa; yufka yürekli – ürəyiyuxa
YUNUSBALIĞI(-nı) – delfin
YÜKÜM – vəzifə, borc
YÜRÜRLÜK(-gü) – qüvvədə olmaq (qanun və s.); kanun yürürlükte – qanun qüvvədədir
YÜZBAŞI(-yı) – kapitan, rotmistr
YÜZDE – faiz; yüzde kırk – qırx faiz
YÜZEY – səth; yüzey gerilimi – səthi gərilmə
YÜZEYSEL – səthi; yüzeysel muamele – səthi münasibət
YÜZÖLÇÜMÜ(-nü), YÜZÖLÇE – sahə; ülkenin yüzölçümü nedir? – ölkənin sahəsi nə qədərdir




?



Z hərfiZ

ZAM(mmı) – artım, əlavə; kıdem zamı – uzun müddətə işlədiyinə görə maaşa edilən əlavə; fiyatlara zam kondu – qiymətləş bahalaşdı
ZAMİR – əvəzlik (qrammatika)
ZAMK(-kı) – yapışqan
ZATÜRREE – sətəlcəm (tibb)
ZAYİAT(-tı) – itkilər, tələfat; zayiat vermek – itkilər vermək
ZEKİ – ağıllı, şüurlu, zəkalı
ZERDEVA – dələ
ZIMPARA sumbata; zımpara bezi – sumbata bəzi
ZIPLAMAK – hoppanmaq, tullanmaq
ZIVANA: zıvanadan çıkmak – hövsələdən çıxmaq, özündən çıxarmaq
ZİFİRİ: zifiri karanlık – zülmət
ZİFOS – palçıq, çirkab; zifos atmak – biabır etmək, şər atmaq
ZİL – 1) zəng; zile basmak – zəng çalmaq; 2) sinc; zili çalmak – sinc çalmaq
ZİRAAT(-ti) – əkinçilik, kənd təsərrüfatı
ZORBA – zülm edən, əziyyət verən
ZORBALIK(-ğı) – zülm, əziyyət
ZORLUK(-ğu) – çətinlik; bu işin zorluğu var – bu işin çətinliyi var
ZORUNLU – məcburi, zəruri; zorunlu kılmak – məcbur etmək
ZORUNLUK(-ğu) – məcburiyyət, zərurət
ZÜPPE – şıq geyinən, modabaz






C hərfi





C
CADDE – prospekt
CAM – şüşə
CAMBAZ – akrobat, canbaz, kəndirbaz
CAMEKAN – vitrin; dükkan camekanı – mağaza vitrini
CAMİ(-ii, -si) – məscid, cümə məscidi
CAMLI – şüşəli;camlı dolap – servant; camlı kapı – şüşəli qapı
CANKURTARAN ARABASI – təcili yarım maşını
CAYMAK – boyun qaçırmaq, imtina etmək; sözündən caydı – sözündən imtina etdi
CEKET(-ti) – jaket, pencək, gödəkcə
CELPNAME – çağırış vərəqəsi
CELSE – iclas; açık celse – açıq iclas
CENGEL – cəngəllik
CERAHAT(-tı) – yara, irin
CETVEL – 1) xətkeş; 2) cədvəl
CEVHER – 1) mədən; bakır cevheri – mis mədəni; 2) cavahirat, daş-qaş
CEZVE – qəhvədan
CIMBIZ – maqqaş, pinset
CIVIK(-ğı) – sulu, sıyıq; cıvık kar – sulu qar
CİLA – lak; tırnak cilası – dırnaq lakı
CİLDİYECİ – dermatoloq
CİMRİ – xəsis; cimrilik – xəsislik
CİRİT(-di) – mızraq, cıda
CİVAR – ətraf, şəhər kənarı, civar
CİVCİV – ətcəbala, quş balası
CİVCİVLİ – səsli-küylü, hay küylü
COP(-pu) – dəyənək, kötək
CUDA – dzyudo (idman növü)
CUMARTESİ(-yi) – şənbə
CUMHURBAŞKANI(-nı) – prezident; cumhurbaşkanı yardımcısı – vitse prezident;
CUMHURİYET(-ti) – respublika
CURNAL – çuğul, danos
CÜCE – cırtdan, liliput (çox kiçik adam); cüce çam – cırtdan şam
CÜPPE – mantiya (hakimin və s. üst geyimi)
CÜRÜM(-rmü) – cinayət; cürüm delili – maddi sübut; cürüm işlemek – cinayət törətmək
CÜZDAN – 1) pulqabı, portmanet; 2) qovluq, papka; 3) vəsiqə, şəhadətnamə, kitabça; askerlik cüzdanı – hərbi vəsiqə; hesap cüzdanı – əmanət kitabçası

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:58 PM
ingiliz dilində olan türkçə kələmələr




Afshar
from Turkic Afshar, "a Turkic tribe living majorly in Kerman province of Iran". A Shiraz rug of coarse weave.

Aga or Agha
from Turkish ağa, a title of rank, especially in Turkey.

Aga Khan
from Turkic agha and khan, the divinely ordained head of the Ismaili branch of Shiism.

Airan
from Turkish ayran

Akbash
from Turkish akbaş, literally "a whitehead"

Akche
from Turkish akçe, also asper, an Ottoman monetary unit consisted of small silver coins.

Akhissar
from Turkish Akhisar, a town in Manisa, Turkey near İzmir. A kind of heavy modern carpet made at Akhisar, Turkey.

Altai
from Altay Mountains, range in Central Asia, which is from Turkic-Mongolian altan, meaning "golden". 1. An Asiatic breed of small shaggy sturdy horses. 2. An animal of the Altai breed.

Altilik
from Turkish altılık. A coin, originally of silver and equivalent to 6 piasters, formerly used in Turkey

Araba
from Russian arba, which is from Turkish araba. A carriage used in Turkey and neighboring countries.

Arnaut
from Turkish arnavut, "an Albanian". An inhabitant of Albania and neighboring mountainous regions, especially an Albanian serving in the Turkish army.

Astrakhan
from Astrakhan, Russia, which is from Tatar or Kazakh hadžitarkhan. Karakul of Russian origin or a cloth with a pile resembling karakul.

Atabeg
from Turkic atabeg, from ata, "a father" + beg "a prince".

Atabek
from Turkic, an alternative form of Atabeg.

Ataghan
from Turkish yatağan, an alternative form of Yataghan.

Ataman
from Russian, from South Turkic ataman, "leader of an armed band" : ata, "father" + -man, augmentative suffix.

Aul
from Russian, from Kazan Tatar & Kirghiz.





Pieces of baklava.Bahadur
from Hindi bahādur "brave, brave person", from Persian, probably from Mongolian, cf. Classical Mongolian baγatur, which is from Turkic, perhaps originally a Turkic personal name.


Bairam
from Turkish bayram, literally "a festival"

Baklava
from Turkish baklava

Balaclava
from Balaklava, village in the Crimea, which is from Turkish balıklava. A hoodlike knitted cap covering the head, neck, and part of the shoulders and worn especially by soldiers and mountaineers.

Balalaika
from Russian balalaika, of Turkic origin.

Balkan
from Turkish balkan "a mountain chain", relating to the states of the Balkan Peninsula, or their peoples, languages, or cultures.

Bamia
from Turkish bamya.

Ban
from Romanian, from Serbo-Croatian ban, "lord", which is from Turkic bayan, "very rich person" : bay, "rich" + -an, intensive suff.

Barbotte
from Canadian French barbotte, which is from Turkish barbut. A dice game

Barkhan
from Russian, which is from Kirghiz barkhan. A moving sand dune shaped like a crescent and found in several very dry regions of the world

Bashaw
from Turkish başa, a variant of pasha

Bashi-bazouk
from Turkish başıbozuk

Bashlyk
from Turkish başlık, "a hood", from baş, "a head"

Batman
from Turkish batman. Any of various old Persian or Turkish units of weight

Beg
from Turkic beg, an alternative form of bey

Beetewk
from Russian bityug, bityuk, which is from Turkic bitük, akin to Chagatai bitü, Uzbek bitäü. A Russian breed of heavy draft horses.

Beglerbeg
from Turkish beylerbeyi, a variant of beylerbey

Begum
from Hindi & Urdu begam, which is from East Turkic begüm

Behcet
from the name of Turkish scientist Hulusi Behçet, a multisystem, chronic recurrent disease.

Bergamot
from French bergamote, from Italian bergamotta, ultimately from Turkish bey armudu, literally, "the bey's pear"

Bektashi
from Turkish bektaşi

Bey
from Turkish bey

Beylerbey
from Turkish beylerbeyi

Beylik
from Turkish beylik

Binbashi
from Turkish binbaşı, "chief of a thousand", bin "thousand" + bash "head". (Mil.) A major in the Turkish army.

Bogatyr
from Russian bogatyr "hero, athlete, warrior", from Old Russian bogatyri, of Turkic origin; akin to Turkish batur "brave"

Borunduk
from Russian burunduk, which is from Mari uromdok or from Turkic burunduk. A Siberian ground squirrel.

Bosh
from Turkish boş, which means "nonsense, empty"

Bostanji
from Turkish bostancı, literally "a gardener"

Bouzouki
from modern Greek mpouzoúki, which is from Turkish bozuk "broken, ruined, depraved" or büzük "constricted, puckered".

Boyar
from Russian boyarin, from Old Russian boljarin, from Turkic baylar, plural of bay, "rich"; akin to Turkish bay, "rich, gentleman".

Bridge game
the word came into English from the Russian word, biritch, which in turn originates from a Turkic word for "bugler" (in modern Turkish: borucu, borazancı) or might have come from a Turkish term bir, üç, or "one, three"


from Middle English bougre, "heretic", from Old French boulgre, from Medieval Latin Bulgarus, from Greek Boulgaros, ultimately from Turkic bulghar, "of mixed origin, promiscuous", from bulgamaq, "to mix".

Bulgar
from Bolgar, Bolghar, former kingdom on the Volga river around Kazan. A Russian leather originally from Bolgar.

Bulghur
from Turkish bulgur, which means "pounded wheat"

Buran
from Russian buran, of Turkic origin, probably from Tatar buran

Burka
from Russian, probably from buryi "dark (of a horse)", probably of Turkic origin; akin to Turkish bur "red like a fox"; the Turkic word probably from Persian bor "reddish "; akin to Sanskrit babhru "reddish ".










from Turkish kahvane, kahvehane "a coffee shop, café", from kahve "coffee" + hane "house"

R.F.A
Sunday 05 September 10, 08:58 PM
Caïque
from Turkish kayık

Caiquejee
alteration (influenced by caique) of earlier caikjee, from Turkish kayıkçı, "a boatman"

Calpack
from Turkish kalpak

Caracal
from Turkish karakulak, which means "black ear"

Caraco
from French, perhaps from Turkish kerrake "alpaca coat". A woman's short coat or jacket usually about waist length.

Caracul
from Uzbek karakul, an alteration of karakul

Caragana
from New Latin, of Turkic origin; akin to Kirghiz karaghan "Siberian pea tree".

Caramoussal
from Turkish karamürsel, karamusal, perhaps from kara "black" + mürsel "envoy, apostle"

Casaba
from a town called Kasaba (now Turgutlu) in Turkey

Cassock
from Middle French casaque "long coat", probably ultimately from Turkic quzzak "nomad, adventurer" (the source of Cossack), an allusion to their typical riding coat. Or perhaps from Arabic kazagand, from Persian kazhagand "padded coat".

Cathay
Cathay "China", from Medieval Latin Cataya, "Kitai", of Turkic origin; akin to Kazan Tatar Kytai "China", Old Turkic Qytan "Khitan"

Cham
from French, which is from Turkish khan, "lord, prince"

Chekmak
from Turkish, a Turkish fabric of silk and cotton, with gold thread interwoven.

Chiaus
from Turkish çavuş.

Chibouk
from Turkish çubuk.

Choga
from Sindhi, of Altaic origin; akin to Turkish çuha "cloth". A long-sleeved long-skirted cloak for men worn mainly in India and Pakistan.

Chouse
perhaps from Turkish çavuş "a doorkeeper, messenger"

Cluck
from Turkish çulluk, one of the words for turkey.

Corsac
from Russian korsak, from Kirghiz karsak, "a small yellowish bushy-tailed fox"

Cosaque
from French, literally, "Cossack", from Russian kazak & Ukrainian kozak, which is from Turkic kazak. A cracker.

Cossack
from Turkic quzzaq which means "adventurer, guerilla, nomad"




Registration of boys for the devshirmeh.Desemer
from German, from Low German, alteration of Middle Low German bisemer, besemer, of Baltic origin; akin to Lithuanian bezmnas, of Slavic origin; akin to Old Russian bezmenu "desemer, small weight", Polish bezmian, przezmian "balance without pans", perhaps of Turkic origin; akin to Turkish batman "small weight". An ancient balance.

Devshirmeh
from Turkish devşirme, which means "gathering"

Dey
from Turkish dayı, literally "a maternal uncle"

Dolma
from Turkish dolma, which means "filled" or "stuffed"

Dolman
ultimately from Turkish dolaman, a robe, from dolamak "to wind"

Domra
from Kazakh dombra, a musical instrument

Doner
(Canadian: donair) from Turkish döner

Donmeh
from Turkish dönme, which literally means "a convert"

Donum
from Turkish dönüm, an alternative form of dunam

Doodle
from German dudeln "to play (the bagpipe)", from dudel "a bagpipe", from Czech or Polish dudy "a bagpipe", from Turkish düdük "a flute".

Dunam
from Turkish dönüm, from dönmek "go round"



Elchee or elchi
from Turkish elçi, which means "an ambassador".

Eleme figs
from Turkish eleme "selected, sifted". Smyrna figs of superior quality packed flat.





Galiongee
from Turkish kalyonçi, kalyoncu, "a Turkish sailor", from kalyon, Italian galeone + çi or cu, the Turkish suffix.

Ganch
modification of Turkish kancalamak "to put on a hook", from Turkish kanca "large hook", modification of Greek gampsos "curved" + Turkish suffix -lamak.

Ghiordes
from Turkish Gördes, a town in Manisa, Turkey. An Anatolian rug characterized by fine knotting, mellow colors, a wool pile, and a cotton web; especially : a fine prayer rug of the 17th and 18th centuries.

Gilet
from French, from Spanish gileco, jaleco, chaleco, from Arabic jalikah, "a garment worn by slaves in Algeria", from Turkish yelek "waistcoat, vest"



Haremlik
from Turkish haremlik, from harem (from Arabic harim & Arabic haram) + the Turkish suffix -lik "a place"

Horde
from Turkic ordu or orda ("khan's residence")

Hun
from Medieval Latin Hunni, apparently ultimately from Turkic Hun-yü, the name of a tribe.



Imbat
from Turkish imbat, a cooling etesian wind in the Levant (as in Cyprus).



Janissary
from Turkish yeniçeri, which means "a new soldier"

Jelick
from Turkish yelek, the bodice or vest of a Turkish woman's dress.

Jettru
from Turkic, a union of seven Turkic peoples of Central Asia formed at the end of the 17th or beginning of the 18th century under one khan.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:00 PM
Mammoth
from Russian mamot, mamont, mamant, perhaps from a Yakut word derived from Yakut mamma "earth"; from the belief that the mammoths burrowed in the earth like moles.

Martagon
from Middle English, from Old French, from Old Spanish, from Ottoman Turkish martagan, "a kind of turban".



Nagaika
from Russian, of Turkic origin; akin to Kirghiz nogai




Odalisque with a slave, 1842.Oda
from Turkish oda, literally "a room, chamber". A room in a harem.

Odalisque
from French, which is from Turkish odalık, from oda, "a room"

Oghuz or Ghuz
from Turkic oghuz. A descendant of certain early Turkic invaders of Persia.

Osmanli
from Turkish osmanlı, from Osman, founder of the Ottoman Empire + lı "of or pertaining to"

Ottoman
from French, adjective & noun, probably from Italian ottomano, from Turkish osmani, from Osman, Othman died 1326, founder of the Ottoman Empire


Paklava
modification of Turkish baklava

Parandja
from Uzbek, a heavy black horsehair veil worn by women of Central Asia.

Pasha
from Turkish paşa, earlier basha, from bash "head, chief" which equates to "Sir"

Pashalic
from Turkish paşalık, "title or rank of pasha", from paşa: the jurisdiction of a pasha or the territory governed by him

Pastrami
from Yiddish pastrame, from Romanian pastrama, ultimately from Turkish pastırma

Petcheneg
from Russian pecheneg, which is from Turkic. Member of a Turkic people invading the South Russian, Danubian, and Moldavian steppes during the early middle ages.

Pirogi
from Yiddish, from Russian, plural of pirog (pie), perhaps borrowed from Kazan Tatar, (cf. Turk. borek)

Pul
from Persian pul, which is from Turkish pul. A unit of value of Afghanistan equal to 1/100 afghani.



Qajar or Kajar
from Persian Qajar, of Turkish origin. A people of northern Iran holding political supremacy through the dynasty ruling Persia from 1794 to 1925.



Rumelian
from Turkish rumeli, of, relating to, or characteristic of Rumelia
Sarma, a kind of dolma, is a classic of Turkish cuisine.Sabot
from Old French çabot, alteration of savate "old shoe", probably of Turkish or Arabic origin.

Saic
from French saïque, from Turkish shaika.

Saiga
from Russian saĭgá(k), from Turkic; cf. Chagatai sayğak

Saker
through Old French from Arabic saqr, probably from Turkic sonqur, which means "a falcon".

Samiel
from Turkish samyeli, sam, "poisonous" + yel, "wind".

Sanjak
from Turkish sancak, which means "a banner"

Sarma
from Turkish sarma, which means "wrapping"

Saxaul
from Russian saksaul, which is from Kazakh seksevil. A leafless xerophytic shrub or tree of the family Chenopodiaceae of Asia that has green or greenish branches and is used for stabilization of desert soils.

Selamlik
from Turkish Selamlık.

Seljuk
from Turkish Selçuk, "eponymous ancestor of the dynasties". Of or relating to any of several Turkic dynasties that ruled over a great part of western Asia in the 11th, 12th, and 13th centuries.

Seraskier
from Turkish serasker, from Persian ser "head, chief" + Arabic asker "an army".

Sevruga
through Russian sevryuga ultimately from Tatar söirök.

Shabrack
from French schabraque, from German schabracke, from Hungarian csáprág, from Turkish çaprak

Shagreen
from Turkish sağrı, which means "the back of a horse"

Shashlik
from Crimean Tatar şışlık, which means "shish kebab"

Shawarma
ultimately from Turkish çevirme, which literally means "turning"

Shish
from Turkish şiş, which literally means "a skewer"

Shish kebab
from Turkish şiş kebabı

Shor
from Russian, of Altaic origin; akin to Kalmyk & Mongolian sor "salt", Turkish sure "brackish soil". A salt lake in Turkestan, a salina.

Som
from Kirghiz, "crude iron casting, ruble








Tughra of Suleiman the Magnificent.Taiga
from Russian taiga, of Turkic origin; akin to Teleut taiga "rocky, mountainous terrain", Turkish dağ "mountain"; Mongolian origin is also possible.

Taramasalata
from modern Greek taramas "preserved roe", from Turkish tarama "preparation of soft roe or red caviar" + salata "salad".

Taranchi
from Chagatai Taranci, literally "a farmer".

Tarantass
from Russian tarantas, which is from Kazan Tatar tarıntas.

Tarbagan
from Russian, which is from Teleut. A pale or reddish gregarious bobac inhabiting the grassy steppes of Central Asia.

Tarbush
from Arabic tarbūsh, from Ottoman Turkish terposh, probably from Persian sarposh "headdress" (equivalent to sar "head" + pūsh "covering"), by association with Turkish ter "sweat". A tasseled cap of cloth or felt, usually red, that is worn by Muslim men either by itself or as the inner part of the turban.

Tarkhan
from Old Turkic tarkan, a privileged class.

Tarpan
from Russian, which is from Kirghiz or Kazakh tarpan.

Tartar
from Persian Tatar, of Turkic origin. A ferocious or violent person.

Tau-saghyz
from Russian tau-sagyz, from Turkic tau-sagız, from tau "mountain" + sagız "gum, rubber".

Tavla
from Turkish tavla, a version of the board game backgammon.

Tekke
from Turkish tekke, a dervish monastery.

Tenge
from Kazakh teŋge "coin, ruble".

Tepe
from Turkish tepe, literally "a hill, summit". An artificial mound.

Terek
from Terek, river of southeast Russia, which is from Balkar Terk. A sandpiper of the Old World breeding in the far north of eastern Europe and Asia and migrating to southern Africa and Australia and frequenting rivers.

Theorbo
from Italian tiorba, which is from Turkish torba "a bag".

Toman
from Persian تومان, which is from Turkic tümen, "a unit of ten thousand".

Tovarich
from Russian tovarishch, from Old Russian tovarishch, sing. of tovarishchi, "business associates", which is from Old Turkic tavar ishchi, "businessman, merchant" : tavar, "wealth, trade" + ishchi, "one who works" (from ish, "work, business").

Tughra
from Turkish tuğra, an elaborate monogram formed of the Sultan's name and titles.

Tungus
from Russian, from East Turkic tunguz, "wild pig, boar", from Old Turkic tonguz.

Turk
from Turkish türk, which has several meanings in English.

Turki
from Persian turki, from Turk, "Turk", from Turkish Türk.

Turquoise
from Middle English Turkeys, from Anglo-French turkeise, from feminine of turkeis Turkish, from Turc Turkish.

Tuzla
from Turkish tuzla, from the name of Lake Tuz in Turkey. A central Anatolian rug.

Tzatziki
from modern Greek tsatsiki, which is from Turkish cacık.



Ugrian
from Old Russian Ugre, which means "Hungarians", of Turkic origin.

Uhlan
from Turkish oğlan "a boy, servant".

Urdu
from Hindustani Urdu "camp," which is from Turkic ordu (source of horde).

Urman
from Russian, which is from Kazan Tatar urman, "a forest", synonymous with taiga.

Ushak
from Ushak, Turkish Uşak, manufacturing town of western Turkey. A heavy woolen oriental rug tied in Ghiordes knots and characterized by bright primary colors and an elaborate medallion pattern.



Vampire
from French vampire or German Vampir, from Hungarian vampir, from O.C.S. opiri (cf. Serb. vampir, Bulg. văpir, Ukr. uper, Pol. upior), said by Slavic linguist Franc Miklošič to be ultimately from Kazan Tatar ubyr "witch".




Cacık, a Turkish cold soup yoghurt variety.Yaourt
from Turkish yoğurt, a fermented drink, or milk beer, made by the Turks.

Yardang
from Turkish yardan, ablative of yar "steep bank, precipice".

Yarmulka
of Turkic origin; akin to Turkish yağmurluk which means "rainwear".

Yashmak or yashmac
from Turkish yaşmak.

Yataghan
from Turkish yatağan.

Yoghurt
from Turkish yoğurt.

Yurt
from Turkic yurt, which means "a dwelling place".

Yuruk
from Turkish yürük, "a nomad". 1. One of a nomadic shepherd people of the mountains of southeastern Anatolia. 2. A Turkish rug from the Konya and Karaman regions, southeastern Anatolia.



Zill
from Turkish zil "bell, cymbals", of imitative origin.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:00 PM
Kaftan
from Turkish kaftan (also in Persian)

Kaique
from Turkish kayık, an alternative form of caïque.

Kangal
from Turkish kangal or sivas kangal köpeği

Karabagh
from Azeri Karabagh, a region in Azerbaijan. A small Caucasian rug.

Karabash
from Turkish karabaş, literally "a blackhead"

Karadagh
from Azeri Karadagh, a mountain range in Azerbaijan province, northwestern Iran. a Persian rug having a bold design and rich coloring.

Karagane
from Russian karagan, which is from Turkic karagan. A species of gray fox found in Russia.

Karakul
from Uzbek karakul, literally a village in Uzbekistan

Karakurt
from Russian, of Turkic origin, karakurt, "a venomous spider".

Kasseri
from New Greek kaseri, from Turkish kaşer, kaşar

Kavass
from Turkish kavas

Kazak
from Kazak, a town in Azerbaijan, an Oriental rug in bold colors with geometric designs or stylized plant and animal forms.

Kefir
from Russian, probably ultimately from Old Turkic köpür, "milk, froth, foam", from köpürmäk, "to froth, foam".

Kelek
from Turkish kelek, a raft or float supported on inflated animal skins.

Kendyr
from Russian kendyr, from Turkish kendir. A strong bast fiber that resembles Indian hemp and is used in Asia as cordage and as a substitute for cotton and hemp.

Khagan
from Turkic kaghan, an alternative form of khan

Khan
from Turkic khan, akin to Turkish han (title meaning "ruler")

Khanum
from Turkic khanum, akin to Turkish hanım, "a female derivation of Khan"

Khatun
from Turkic khatūn, perhaps from Old Turkic or from Sogdian kwat'yn, "a queen"

Kibitka
from Russian, of Turkic origin; akin to Kazan Tatar kibit "booth, stall, tent", Uyghur käbit.

Kibosh
looks Yiddish, but origin in early 19c. English slang seems to argue against this. One candidate is Irish caip bháis, caipín báis "cap of death". Or it may somehow be connected with Turkish bosh.
from Polish kiełbasa, from East and West Slavic *kŭlbasa, from East Turkic kül bassï, "grilled cutlet", from Turkic kül bastï : kül, "coals, ashes" + bastï, "pressed (meat)" (from basmaq, to press)

Kilij
from Turkish kılıç, a Turkish saber with a crescent-shaped blade.

Kipchak
from Russian, which is from Chagatai. 1. One of the ancient Turkic peoples of the Golden Horde related to the Uyghurs and Kyrgyz. 2. The Turkic language of the Kipchaks.

Kis Kilim
from Turkish kızkilim, a kind of carpet.

Kizilbash
from Turkish kızılbaş, literally "a red head"

Knish
from Yiddish, from Ukrainian knysh, probably of Turkic origin.

Kok-saghyz
from Russian kok-sagyz, from Turkic kök-sagız, from kök "root" + sagız "rubber, gum"

Komitadji
from Turkish komitacı, a rebel, member of a secret revolutionary society.

Konak
from Turkish konak, a large house in Turkey.

Krym-saghyz
from Russian krym-sagyz, of Turkic origin, from Krym "Crimea" [168], + sagız "rubber, gum".

Kulah
from Turkish Kula, a town in western Turkey. A Turkish rug that is often a prayer rug and that uses the Ghiordes knot.

Kulak
from Russian kulak "a fist", of Turkic origin; akin to Turkish kol "arm".

Kulan
from Kirghiz kulan, "the wild of the Kirghiz steppe".

Kumiss
from Turkic kumyz or kumis

Kurbash
from Turkish kırbaç

Kurgan
from Russian, of Turkic origin; akin to Turkish kurgan "fortress, castle"

Kurus
from Turkish kuruş, a Turkish piaster equal to 1/100 lira.



Lackey
from French laquais, from Spanish lacayo, ultimately from Turkish ulak, which means "runner" or "courier"

Ladik
from Turkish Ladik, a village in Turkey. A rug of fine texture woven in and near Ladik in central Anatolia.

Latten
from Middle English latoun, laton, from Middle French laton, leton, from Old Provençal, from Arabic latun, of Turkic origin; akin to Turkish altın "gold"

Lavash
from Armenian, which is from Turkish lavash.

Lokshen
from Yiddish, plural of loksh "noodle", from Russian dial. loksha, of Turkic origin; akin to Uyghur & Kazan Tatar lakca "noodles", Chuvash läskä.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:02 PM
Mammoth
from Russian mamot, mamont, mamant, perhaps from a Yakut word derived from Yakut mamma "earth"; from the belief that the mammoths burrowed in the earth like moles.

Martagon
from Middle English, from Old French, from Old Spanish, from Ottoman Turkish martagan, "a kind of turban".



Nagaika
from Russian, of Turkic origin; akin to Kirghiz nogai




Odalisque with a slave, 1842.Oda
from Turkish oda, literally "a room, chamber". A room in a harem.

Odalisque
from French, which is from Turkish odalık, from oda, "a room"

Oghuz or Ghuz
from Turkic oghuz. A descendant of certain early Turkic invaders of Persia.

Osmanli
from Turkish osmanlı, from Osman, founder of the Ottoman Empire + lı "of or pertaining to"

Ottoman
from French, adjective & noun, probably from Italian ottomano, from Turkish osmani, from Osman, Othman died 1326, founder of the Ottoman Empire


Paklava
modification of Turkish baklava

Parandja
from Uzbek, a heavy black horsehair veil worn by women of Central Asia.

Pasha
from Turkish paşa, earlier basha, from bash "head, chief" which equates to "Sir"

Pashalic
from Turkish paşalık, "title or rank of pasha", from paşa: the jurisdiction of a pasha or the territory governed by him

Pastrami
from Yiddish pastrame, from Romanian pastrama, ultimately from Turkish pastırma

Petcheneg
from Russian pecheneg, which is from Turkic. Member of a Turkic people invading the South Russian, Danubian, and Moldavian steppes during the early middle ages.

Pirogi
from Yiddish, from Russian, plural of pirog (pie), perhaps borrowed from Kazan Tatar, (cf. Turk. borek)

Pul
from Persian pul, which is from Turkish pul. A unit of value of Afghanistan equal to 1/100 afghani.



Qajar or Kajar
from Persian Qajar, of Turkish origin. A people of northern Iran holding political supremacy through the dynasty ruling Persia from 1794 to 1925.



Rumelian
from Turkish rumeli, of, relating to, or characteristic of Rumelia
Sarma, a kind of dolma, is a classic of Turkish cuisine.Sabot
from Old French çabot, alteration of savate "old shoe", probably of Turkish or Arabic origin.

Saic
from French saïque, from Turkish shaika.

Saiga
from Russian saĭgá(k), from Turkic; cf. Chagatai sayğak

Saker
through Old French from Arabic saqr, probably from Turkic sonqur, which means "a falcon".

Samiel
from Turkish samyeli, sam, "poisonous" + yel, "wind".

Sanjak
from Turkish sancak, which means "a banner"

Sarma
from Turkish sarma, which means "wrapping"

Saxaul
from Russian saksaul, which is from Kazakh seksevil. A leafless xerophytic shrub or tree of the family Chenopodiaceae of Asia that has green or greenish branches and is used for stabilization of desert soils.

Selamlik
from Turkish Selamlık.

Seljuk
from Turkish Selçuk, "eponymous ancestor of the dynasties". Of or relating to any of several Turkic dynasties that ruled over a great part of western Asia in the 11th, 12th, and 13th centuries.

Seraskier
from Turkish serasker, from Persian ser "head, chief" + Arabic asker "an army".

Sevruga
through Russian sevryuga ultimately from Tatar söirök.

Shabrack
from French schabraque, from German schabracke, from Hungarian csáprág, from Turkish çaprak

Shagreen
from Turkish sağrı, which means "the back of a horse"

Shashlik
from Crimean Tatar şışlık, which means "shish kebab"

Shawarma
ultimately from Turkish çevirme, which literally means "turning"

Shish
from Turkish şiş, which literally means "a skewer"

Shish kebab
from Turkish şiş kebabı

Shor
from Russian, of Altaic origin; akin to Kalmyk & Mongolian sor "salt", Turkish sure "brackish soil". A salt lake in Turkestan, a salina.

Som
from Kirghiz, "crude iron casting, ruble








Tughra of Suleiman the Magnificent.Taiga
from Russian taiga, of Turkic origin; akin to Teleut taiga "rocky, mountainous terrain", Turkish dağ "mountain"; Mongolian origin is also possible.

Taramasalata
from modern Greek taramas "preserved roe", from Turkish tarama "preparation of soft roe or red caviar" + salata "salad".

Taranchi
from Chagatai Taranci, literally "a farmer".

Tarantass
from Russian tarantas, which is from Kazan Tatar tarıntas.

Tarbagan
from Russian, which is from Teleut. A pale or reddish gregarious bobac inhabiting the grassy steppes of Central Asia.

Tarbush
from Arabic tarbūsh, from Ottoman Turkish terposh, probably from Persian sarposh "headdress" (equivalent to sar "head" + pūsh "covering"), by association with Turkish ter "sweat". A tasseled cap of cloth or felt, usually red, that is worn by Muslim men either by itself or as the inner part of the turban.

Tarkhan
from Old Turkic tarkan, a privileged class.

Tarpan
from Russian, which is from Kirghiz or Kazakh tarpan.

Tartar
from Persian Tatar, of Turkic origin. A ferocious or violent person.

Tau-saghyz
from Russian tau-sagyz, from Turkic tau-sagız, from tau "mountain" + sagız "gum, rubber".

Tavla
from Turkish tavla, a version of the board game backgammon.

Tekke
from Turkish tekke, a dervish monastery.

Tenge
from Kazakh teŋge "coin, ruble".

Tepe
from Turkish tepe, literally "a hill, summit". An artificial mound.

Terek
from Terek, river of southeast Russia, which is from Balkar Terk. A sandpiper of the Old World breeding in the far north of eastern Europe and Asia and migrating to southern Africa and Australia and frequenting rivers.

Theorbo
from Italian tiorba, which is from Turkish torba "a bag".

Toman
from Persian تومان, which is from Turkic tümen, "a unit of ten thousand".

Tovarich
from Russian tovarishch, from Old Russian tovarishch, sing. of tovarishchi, "business associates", which is from Old Turkic tavar ishchi, "businessman, merchant" : tavar, "wealth, trade" + ishchi, "one who works" (from ish, "work, business").

Tughra
from Turkish tuğra, an elaborate monogram formed of the Sultan's name and titles.

Tungus
from Russian, from East Turkic tunguz, "wild pig, boar", from Old Turkic tonguz.

Turk
from Turkish türk, which has several meanings in English.

Turki
from Persian turki, from Turk, "Turk", from Turkish Türk.

Turquoise
from Middle English Turkeys, from Anglo-French turkeise, from feminine of turkeis Turkish, from Turc Turkish.

Tuzla
from Turkish tuzla, from the name of Lake Tuz in Turkey. A central Anatolian rug.

Tzatziki
from modern Greek tsatsiki, which is from Turkish cacık.



Ugrian
from Old Russian Ugre, which means "Hungarians", of Turkic origin.

Uhlan
from Turkish oğlan "a boy, servant".

Urdu
from Hindustani Urdu "camp," which is from Turkic ordu (source of horde).

Urman
from Russian, which is from Kazan Tatar urman, "a forest", synonymous with taiga.

Ushak
from Ushak, Turkish Uşak, manufacturing town of western Turkey. A heavy woolen oriental rug tied in Ghiordes knots and characterized by bright primary colors and an elaborate medallion pattern.



Vampire
from French vampire or German Vampir, from Hungarian vampir, from O.C.S. opiri (cf. Serb. vampir, Bulg. văpir, Ukr. uper, Pol. upior), said by Slavic linguist Franc Miklošič to be ultimately from Kazan Tatar ubyr "witch".




Cacık, a Turkish cold soup yoghurt variety.Yaourt
from Turkish yoğurt, a fermented drink, or milk beer, made by the Turks.

Yardang
from Turkish yardan, ablative of yar "steep bank, precipice".

Yarmulka
of Turkic origin; akin to Turkish yağmurluk which means "rainwear".

Yashmak or yashmac
from Turkish yaşmak.

Yataghan
from Turkish yatağan.

Yoghurt
from Turkish yoğurt.

Yurt
from Turkic yurt, which means "a dwelling place".

Yuruk
from Turkish yürük, "a nomad". 1. One of a nomadic shepherd people of the mountains of southeastern Anatolia. 2. A Turkish rug from the Konya and Karaman regions, southeastern Anatolia.



Zill
from Turkish zil "bell, cymbals", of imitative origin

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:02 PM
Bizim də klaviamız olacaqmı?ı


Vacib giriş
Ermənilərin internet savaşındakı uğurlu hücumları - bizim Web-səhifələrimizi dağıtmaları ziyan gətirsə də, xeyri də az olmadı. Ən böyük xeyri isə korrupsiyaya başı qarışmış iqtidarda internet barədə təsəvvür yaratması oldu. İqtidar gördü ki, hakimiyyəti saxlamaq üçün heç də bütün təbliğat kanallarından istifadə etməyib. Ermənilərsə bizim müxalifətdən fərqli olaraq, nümayiş etdirdilər ki, Əliyev rejimindən zəif deyillər. İnternetdə www.aliyev.com (http://www.aliyev.com/) səhifəsi peyda olanda iqtidar adəti üzrə hansısa bəd əməlin xaricdən gəldiyinə inanmadı - bunu daxili qüvvələrin əməli kimi qələmə verməyə çalışdı. Sonra mə`lum oldu ki, bunu daha təcrübəli həriflər düzəldib. Bir az sonra isə mə`lum oldu ki, həmin həriflər təkcə prezidentin deyil, həm də onun qohum-əqrəbasının adlarına web ünvanlarına sahib olublar. Məsələn, internetdə ww.ilhamaliyev.com və ya www.ilhamaliyev.org (http://www.ilhamaliyev.org/) ünvanları artıq "məşğuldur" (ekranı onun hələlik qurulmaqda olması haqqında mə`lumat zəbt edib).
Mətləbə keçməzdən əvvəl Azərbaycanda illər uzunu həll olunmamış daha bir kompüter problemi barədə söz açmaq istərdik. İnternetdə səhifə açdırmaq və web-ünvanlara malik olmazdan qabaq məhz bu problemi, başqa sözlə, əlifba və klavia (hərf-simvolların düzümü) problemini həll etmək lazımdır. Bu problemlər də internet kimi indiki iqtidarın yadına düşmür. Uzaqgörənlik olmasın, amma vaxt keçəcək, əhalinin əksər hissəsi bu məsələlərə (indiki problemlərə) dövlət atributları kimi baxacaq.
Haşiyə:
Latın əlifbasının bərpa olunması haqqında qərar 1991-ci il dekabrın 25-də verilsə də, biz hələ də Kirilldən ayrıla bilmirik. Latın qrafikasından əlifbadan başlayaraq istifadə edən nəslin yetişməsinə baxmayaraq, cəmiyyətin çox hissəsi təzə əlifbanı görəndə qorxur.
Azərbaycan hərflərinin simvolları və klavia problemi
Kompüterdə işləməyi bacaranlar yaxşı bilir ki, Azərbaycanın özünün hərf düzülüşü olan klaviası yoxdur. İstər Kirill, istərsə də latın qrafikasında. İlk fərdi kompüterlər Bakıya gətiriləndən indiyədək biz, əsasən ingilis-rus tipli klaviadan istifadə edirik. Əlifbamızda rus hərflərindən fərqli hərflərin düzülüşü, onların işarə olaraq yazılışı üçün azeri.bat tipli drayver dəyişdirmə proqramlarının tətbiqi probleminisə hər kəs öz bildiyi kimi həll edir. Əlbəttə ki, burada heç bir standartdan və unifikasiyadan söhbət gedə bilməz. Kimsə evində və ya ofisində oturub öz fərdi kompüterində yazılmış proqramların köməyi ilə hər hansı mətni yazıb çap edə bilir. Burada, necə deyərlər, problem yoxdur. Problem həmin mətnin faylını kənara çıxarıb başqa kompüterdə redaktə edəndə, çapa verəndə, illah da ki, tərtib edəndə (kitab, qəzet və s.) yaranır. Iurnalistlər və başqa yaradıcı adamlar belə problemlərlə çoxdan tanışdır. Amma ayrı-ayrı fərdlər ölkəmiqyaslı problemi necə həll edə bilərlər? Bu cür problemlərin yalnız bir həlli olur ki, bunu da dövlət öz üzərinə götürməlidir.
"Windows 2000"də Azərbaycan əlifbası


Dövlət orqanlarını bu problem tamamilə maraqlandırmır, - desəydik, bu, ədalətsizlik olardı. Ötən ilin yayından dünyaca məşhur əməliyyat sistemi və ya proqram-təbəqə olan "Windows 2000" beta versiyası bazarlarda peyda olarkən mə`lum oldu ki, bu proqram-təbəqədə artıq Azərbaycan əlifbası da yerləşdirilib. Bu o demək idi ki, həmin proqram-təbəqəsi olan hər kəs dünyanın istənilən guşəsində heç bir kənar köməkçi proqramlar yükləmədən azərbaycanca istənilən redaktor və qrafiki proqramlarda yaza və onu çap edə bilər. həmçinin həmin faylı "Windows 2000" olan başqa kompüterlərdə aça bilər. Proqram-təbəqəyə (daha dəqiqi, onun unikoduna) həm Kirill, həm də latın qrafikası salınıb. Kirill qrafikası bizim hələlik işlətdiyimiz rus düzülüşlü klavia tipinə uyğunlaşdırılıb. Yə`ni "ə" hərfi "z" hərfinin yerində və s. Latın qrafikası isə ingilis klavia tipli hərf düzülüşü ilə yerinə yetirilib. İngilis dilində olmayan hərflərimiz isə qıraq-bucaqda yerləşdirilib. Məsələn, "ə" hərfi ingilis klaviasındakı dırnaq işarəsinin ("Enter"in yanında) yerinə oturdulub, "ü" hərfi isə "w" hərfinin (sonradan bu konfiqurasiya da dəyişdirilmiş, "w" hərfinin yerinə "ə" hərfi qoyulmuşdur R.M.) Burada latında yazılmış mətni Kirillə və əksinə çevirmək mümkün deyil (bu, texniki cəhətdən də mümkün deyil). Vətəndaşlarımız ikisindən birini seçməli olacaq. Latın əlifbamızın klavia hərf düzülüşü, fikrimizcə, o qədər də uğurlu deyil. Bu barədə aşağıda təkliflərimiz olacaq. Amma bütün bunlar məsələnin texniki tərəfləridir. Azərbaycanın adının dünyanın ən məşhur proqramında getməsi isə əvəzedilməz mə`nəvi dayaqdır.
http://www.encyclopedia.aznet.org/banners/Turklat.gif
Bu işi kimin gördüyü ilə maraqlandıq. Çətinliklə də olsa (bu barədə indiyədək heç yerdə mə`lumat verilməyib), öyrənə bildik ki, bu işi Prezident Aparatında İnformasiya Resursları və Texnologiyaları Mərkəzi adlı bir qurum həyata keçirib. Mərkəzin rəhbəri Elmir Vəlizadə bizimlə söhbətində belə işlərlə çoxdan məşğul olduqlarını və Maykrosoft şirkəti ilə danışıqlarından söhbət açdı. "Windows 2000"də təkcə Azərbaycan əlifbasının deyil, həmçinin həftənin günlərinin, ayların adının və pul vahidinin əks olunduğunu da bildirdi.
Prezident Aparatındakı qrupun fəaliyyəti öz-özlüyündə Azərbaycan üçün çox səmərəli bir işdir. Amma qeyd etmək lazımdır ki, hər halda bu, ayrı-ayrı orqanların təşəbbüsü olaraq qalır, dövlət əhəmiyyəti kəsb eləmir. Məsələnin həllində mütəxəssislər çalışsa da, ictimai rə`y qətiyyən nəzərə alınmayıb. Bizim isə öz təkliflərimiz var.
Əlifbamızdakı qüsurlar
Bir dəfə bu yazının müəllifinin adına Almaniyadan məktub gəlmişdi. Hədənsə zərfin üstündəki ad Kirill hərfləri ilə belə yazılmışdı: "Rafikyu". Burada adımın təhrif olunmasında nə mənim, nə də almanların günahı var. Ad latın qrafikası ilə azərbaycanca Rafiq yazıldığından onlar hərfən necə səslənirsə, rus dilində eləcə də yazmışdılar ("q" hərfi almanca "kyu" kimi səslənir). Almanlar haradan biləydilər ki, bütün dünyada "q" səsini "g" hərfi daşıdığına baxmayaraq, bizdə "q" hərfi daşıyır. Əgər bu, doğrudan da latın qrafikasıdırsa, latın əlifbasında "q" səsini "g" hərfi də daşıyır.
Əlifbamızdakı bu qüsurun kuryozları çoxdur. İnternetdə işləyənlər bunu gözəl bilirlər. Əlifbamızda "g" səsini verən, əslində "q" hərfinin simvolu olan "g" hərfi "g" səsinə daha uyğun olan "q" simvolu ilə dəyişik düşüb. Fikrimizcə, həmin simvolların yeri dəyişilərsə, bu problem aradan qalxar.
Başıbəlalı "ə" hərfi
Əlifbamızın daha böyük qüsuru isə başıbəlalı "ə" hərfidir. Birinci dəfə 1991-ci ildə latın əlifbası bərpa olunan zaman bu səsi "a" üstündə 2 nöqtə ilə əvəz etmişdilər. Çünki əsl latın əlifbasında bu səsə uyğun simvol yox idi. "Papaqlı" "a" simvolu əslində o qədər də uğurlu seçilməmişdi. Sonradan Milli Məclisdə deputatlar yığıncaq keçirərək həmin simvolu elə Kirilldəki köhnə "ə" simvolu ilə əvəz etmək qərarına gəldilər. Yaxşı xatirimdədir ki, rəhmətlik Yusif Səmədoğlu çıxış edərək köhnə "ə" hərfinə öyrəşmişik (!) deyə arqument gətirdi və beləliklə biz latın əlifbası dünyasında analoqu olmayan "ə" hərfli latın qrafikasına keçdik. "Ə" hərfinin simvolu o qədər uğursuz seçilib ki, Windows kimi nəhəng proqramın ilkin versiyalarında istifadə olunun unikod deyilən simvollar sistemində bu işarə yox idi. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, "Windows 2000"in beta versiyasında Azeri (lat) əlifbasında da "ə" hərfi yanlışlıq yaradır, yə`ni bütün qalan hərflər normal yazıldığı halda, bu hərf ekranda görünmür ("Windows 2000"in normal versiyası Bakıya hələ gəlib çatmadığından həmin səhvin orada da qalıb-qalmaması barədə mə`lumatımız yoxdur). Əlbəttə, yaxşı olardı ki, unifikasiya naminə "ə" hərfinin simvolundan tamamilə imtina edək. Səs, təbii ki, qalacaq. Bu, Türkiyədə də belədir. Hesab etmək olar ki, onsuz da əvvəl-axır bu qərara gələcəyik. İctimai rə`y buna hazır olmadığından onu, məsələn (fikrimizcə, ən uğurlusu) "papaqlı" "e" ("é") hərfi ilə əvəz etmək olardı. Hümunəyə baxın. (http://www.encyclopedia.aznet.org/Klavia.htm#Isa)
Əgər əlifbamızdakı simvolların bircəciyindən başqa hamısı Türkiyədəki kimidirsə bu simvolu nəyin naminə saxlamaq lazımdır?! Bəlkə doğrudan da bircə hərfə görə Azərbaycan üçün dəyişik "DOS" və Windows əməliyyat sistemləri, şriftlər, heca proqramları, translyatorlar, lüğətlər, internet kodları və s. yaratmaq lazımdır. Kimsə deyə bilər ki, bəli lazımdır, buna ehtiyac var! Onda sual meydana çıxır ki, bütün bunları kim, nə müddətə və hansı vəsaitlə yaradacaq?! Amma bu işarəni dəyişməklə biz bir həftəyə bütün kompüter simvolları problemlərimizi həll edərdik.
Bizə hansı tip klavia yarayır?
Fikrimizcə, əlifbadakı "ə" simvolu məsələsini "həll etdikdən" sonra Türkiyədə hazırda ən çox işlədilən "Q-klavia" adlı sistemə keçmək olar. Bu klavia tipində ingilis hərfləri dünyada ən çox işlənən standart tip üzrə düzülüb, ingilislərdə olmayan hərflər isə, şəkildən göründüyü kimi, qıraq-bucaqda yerləşdirilib. "Papaqlı" "e" hərfini yazmaq isə o qədər də çətin deyil.
Kompüterin imkanları bütün ehtimallarla işləməyə imkan verir, biz öz vərdişlərimizdən əl çəkməyə də bilərik, hər şeyi olduğu kimi saxlaya da bilərik, amma gələcək nəsillərə bizim vərdişlər qətiyyən lazım olmayacaq. ı

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:04 PM
ƏLİFBA

Əlifba hərflərin müəyyən sıra ilə düzülüşünə deyilir.
Əlifba sözü ərəb əlifbasında ilk iki hərfin adını bildirən (əlif, bə), yunan dilində isə alfa və beta hərflərinin birləşməsindən ibarət olan alfabet şəklində işlənir.
İlk əlifbanı finikiya tacirləri tərtib etmişlər. Dünyada ən çox işlənən əlifbalar ərəb(sətrənciyyə), kiril və latın əlifbalarıdır.
Hərflərin çap və əl yazısı şəkli, böyük və kiçiyi olur. Danışıq səsləri daha ilkin və qədim olan şifahi dilin; hərflər isə nisbətən sonralar yaranan yazılı dilin göstəriciləridir.
Hərflər danışıq səslərinin yazıdakı şərti işarələridir. Azərbaycan əlifbasında 32 hərf var. Hərfləri onların əlifbadakı adları ilə göstərmək lazımdır. Hazırda istifadə etdiyimiz latın qrafikalı əlifba aşağıdakı şəkildədir:

Latin

Əl yazısı şəkli

Adı

Nümunə

Latin

Əl yazısı şəkli

Adı

Nümunə

Aa

Aa

a

Alçaq

Qq

Qq

qe

Qulaq

Bb

Bb

be

Bütöv

Ll

Ll

el

Laxlamaq

Cc

Cc

ce

Coşqun

Mm

Mm

em

Mağara

Çç

Çç

çe

Çiçək

Nn

Nn

en

Narın

Dd

Dd

de

Dayaq

Oo

Oo

o

Oba

Ee

Ee

e

Elçi

Öö

Öö

ö

Ölçü

Əə

Əə

ə

Əmək

Pp

Pp

pe

Paltar

Ff

Ff

fe

Fışıltı

Rr

Rr

er

Rəng

Gg

Gg

ge

Güzgü

Ss

Ss

se

Səs

Ğğ*

Ğğ

ğe

Dağ

Şş

Şş

şe

Şanlı

Hh

Hh

he

Haray

Tt

Tt

te

Tanıtmaq

Xx

Xx

xe

Xəzər

Uu

Uu

u

Uzun

Iı*



i

Yağı

ÜÜ

ÜÜ

ü

Ünlü

İi

İi

i

İncə

Vv

Vv

ve

Varlıq

Jj

Jj

je

Jalə

Yy

Yy

ye

Yaylaq

Kk

Kk

ke, ka

Kəskin

Zz

Zz

ze

Zingilti

*QEYD: Dilimizdə iki hərflə: Iı və Ğğ hərfləri ilə söz başlanmır.

FONETİKA

Dilçiliyin əsas bölmələrindən biri olan fonetikada danışıq səsləri öyrənilir. Ahəng qanunu, heca və vurğu da fonetikanın mövzularına daxildir.
Danışarkən tələffüz etdiyimiz səslər danışıq səsləri adlanır. Bu səslər danışıq üzvlərinin köməyi ilə yaranır. Dodaqlar, dil və səs telləri danışıq səslərinin yaranmasında daha fəal iştirak edir. Danışıq səslərini tələffüz edir və eşidirik. Yazıda onlar hərflərlə işarə olunur. Hərfləri isə görür və yazırıq. Səsləri hərflərdən fərqləndirmək üçün burada onlar böyük mötərizə içərisində verilir. Məsələn: [a]
Danışıq səsləri fərqli özəlliklərinə görə iki növə bölünür:
1. Səslilər(Ünlülər-Saitlər),
2. Səssizlər(Ünsüzlər-samitlər).
Səslilər ağız boşluğunda sərbəst və maneəsiz tələffüz olunur. Buna görə də onlar aydın şəkildə və avazla səslənir. Səslilərin daha bir özəlliyi heca əmələ gətirməsidir. .
Səssizlərin tələffüzündə isə ağız boşluğunda müxtəlif maneələr olur.
Səslilərin bölgüsü
Dilimizdə 9 səsli səs var: [a], [e], [ə], , [ı], [o], [ö], [u], [ü]. Yaranma vəziyyətinə görə səslilərin aşağıdakı üç bölgüsü var:
1. Dilin arxa və ön hissəsində deyilməsinə (dilin üfüqi durumuna) görə:
Qalın səslilər (dilarxası): [a], [ı], [0], [u].
İncə səslilər (dilönü): [ə], , [ö], [ü], [e].
2. Dilin üst damağa doğru yuxarı qalxması və nisbətən aşağı enməsi vəziyyətinə (ağız boşluğunun vəziyyətinə) görə:
[I] Qapalı səslilər (dar): [ı], , [u], [ü].
[I] Açıq səslilər (gen): [a], [ə], [o], [ö], [e].
Qapalı səslilərin teleffüzünde alt çənə yuxarıya doğru qalxır və ağız boşluğu daralır. (Buna görə də onlara dar səslilər də deyilir). Bu səsliləri asan yadda saxlamaq üçün dilimizdəki dörd cür yazılan şəkilçiləri (-çı, çi, -çu, -çü; -lıq, -lik, -lııq, -Iük və s.) yadda saxlamaq lazımdır. Belə şəkilçilərin tərkibində qapalı səslilər iştirak edir. Açıq səslilərin tələffüzündə isə alt çənə aşağı düşür və ağız boşluğu genəlir. (Buna görə də onlara gen səslilər də deyilir).
3. Dodaqların vəziyyətinə görə:
Dodaqlanan səslilər: [o], [ö], [u], [ü].
Dodaqlanmayan səslilər: [a], [ə], [ı], , [e].
[I]Dodaqlanan səslilərin teleffüzündə dodaqlar bir qədər irəliyə gəlir və dairəvi şəkil alır. Dodaqlanmayan səslilərin tələffüzündə isə bu hal baş vermir.
Səsli səslərin növlərini aşağıdakı cədvəldə daha aydın şəkildə görmək olar:

Açıq

Qapalı

Qalın

İncə

Qalın

İncə

Dodaqlanmayan

a

e, ə

i

i

Dodaqlanan

o

ü

u

ü



Cədvəldən göründüyü kimi, hər bir səslinin üç növü var. Məsələn: [a] səslisi qalın, açıq, dodaqlanmayan: [ü] səslisi incə, qapalı, dodaqlanandır.
Səslilərin üç bölgüsü olduğu üçün onların qarşılaşdırılması da aşağıdakı 3 cədvəldə olduğu kimidir:
I.Qalın səslilər: [a], [ı], [o], [u]
İncə səslilər: [ə], , [ö], [ü]


II.Açıq səslilər: [a], [ə], [o], [ö]
Qapalı səslilər: [ı], , [u], [ü]


III.Dodaqlanan səslilər: [o], [ö], [u], [ü]
Dodaqlanmayan səslilər: [a], [ə], [ı ], [i ]
[e] səsinin taleffüzündə dil neytral vəziyyətdə olur, buna görə də onun heç bir qarşılığı yoxdur.
Şəkilçilərdə yalnız [I]a, ə, ı, i, u, ü səsliləri iştirak edir.
Bəzi səslilərin uzun tələffüzü
Dilimizdə, əsasən, ərəb mənşəli bir sıra sözlər var ki, onlarda bəzi səslilər bir qədər uzun tələffüz olunur.
Məsələn: Arif, alim, Sabir, şikayət, əfsanə sözlərindəki [a:] səsi; [I]Etibar, elan, nemət sözlərindəki [e:] səsi; möcüzə, şölə, şöbə, mötəbər sözlərindəki [ö:] səsi; məna, bəzi, tətil sözlərindəki [ə:] səsi uzun tələffüz olunur.
Bəzi sözlərdə , [u] və [o] səsliləri də uzun tələffüz olunur. Məsələn: vəsiqə, həqiqət, zinət sözlərində [i:] səslisi; [I]Füzuli, musiqi, xüsusi sözlərində [u:] səslisi uzun tələffüz olunur. Dovşan, sonra, dovğa, lovğa və s. kimi sözlərdə [o:] səslisi uzun tələffüz olunur. Belə sözlərdə o hərfindən sonra gələn v səssizi (bəzən də n səssizi) tələffüzdə düşür: [do:şan], [so:ra], [lo:ğa]. Eyni hal tövbə, lövbər, bənövşə və s. kimi sözlərin tələffüzündə də baş verir: [tö:bə], [lö:bər], .
Dilimizdəki [ı] və [ü] səsliləri isə uzun [I]tələffüz olunmur.
Səssiz səslərin növləri
Səssizler səs tellərinin iştirakına görə iki növə bölünür:
1. Kar səssizlər
2. Cingiltili səssizlər
Kar səssizlər təkcə küydən əmələ gəlir və onların tələffüzündə səs telləri iştirak etmir.
Cingiltili səssizlərin tələffüzündə isə səs telləri iştirak edir və onlar küydən və avazdan ibarət olur.
Dilimizdəki cingiltili və kar səssizlərin çoxu cütlük təşkil edir:
Cingiltili səssizlər: , [q], [v], [ğ], [d], [j], [z], [y], [g], [c], [l], [m], [n], [r], -
Kar səssizlər: [p], [k'], [f], [x], [t], [ş], [s], [x`], [k], [ç], - - - - [h]
[B][1], [m], [n], [r] cingiltili səssizlərinin kar qarşılığı, [h] kar səssizinin isə cingiltili qarşılığı yoxdur.
[m] və [n] səslərinin əmələ gəlməsində hava axını əsasən burun boşluğundan çıxır. Buna: görə həmin səssizlərə burun səssizləri deyilir.
Dilimizdə 25 səssiz səs var ki, onlar 23 hərflə ifadə olunur. Əlifbamızda komandir, tank, klub sözlərindəki [k'] səsini (cingiltili [q] səssizinin kar qaşılığı) və ipək, çiçək, məktəb sözlərindəki [x`] səssizini (cingiltili [y] səssizinin kar qarşılığını) ifadə etmək üçün xüsusi hərf yoxdur. Bu iki səs elifbamızda kənd, türk, şəkil sözlərindəki [k]' səsini (cingiltili [g] səssizinin kar qarşılığını) ifadə edən "k" herfi ilə göstərilir. Buna görə də dilimizdəki səssiz səslərin sayı 25, əlifbamızdakı hərflərin sayı isə 23-dür.
Dilimizdə 34 səs, 32 hərf var.
Ahəng qanunu
Ahəng qanunu dilimizin əsas fonetik qanunudur. Sözdə qalın və ya incə səslilərin ahənginə, bir-birini izləməsinə ahəng qanunu deyilir.
Ahəng qanununa görə söz qalın səslili heca ilə başlayırsa, sonrakı hecalar da qalin səslili olur. Məsələn: ya-zı-çı-lar. Eyni hal incə səsli ilə başlanan sözlərə də aiddir. Məsələn: ə-kin-çi-lə-ri-miz; Əsl Azərbaycan sözləri ahəng qanununa tabe olur.(İşıq, ilan, ilğım, iıı am, iraq, ilxı, ildırım, ilıq, işartı, elat və s. kimi bir neçə söz istisnadır). Bir çox alınma sözlərdə isə ahəng qanunu pozulur. Məsələn: alim, vəfa, kitab, dünya, büro və s.
Ahəng qanunu kök və şəkilçi arasında daha möhkəm və dəyişməz olur. Belə ki, hər hansı bir sözə öz dilimizə məxsus şəkilçi artırsaq, o, hökmən sözün son hecasının ahənginə uyuşmalıdır. Məsələn: ki-tab+da, təy-ya-rə+çi+lər və s. Deməli, ahəng qanunu köklə şəkilçi arasında daha möhkəm ve dəyişməz 0lur. Köklə şəkilçi sözün morfoloji quruluşunu müəyyən edir. Ahəng qanunu isə köklə şəkilçi arasında nizamlayıcı amil rolunu oynayır. Deməli, ahəng qanunu fonetik hadisə olmaqla yanaşı, həm də morfoloji hadisədir. Məhz bu özəlliyinə görə ahəng qanunu dilçilikdə morfonoloji (morfologiya və fonotikanı birləşdirən) hadisə sayılır. Morfonologiya iki sözdən ibarətdir: morfologiya, fonetika.
Ahəng qanununun tələbinə görə öz dilimizə məxsus şəkilçilər ya iki, ya da dörd variantlıdır.
Qeyd: Əsl Azərbaycan sözlərindən ibarət olan bəzi mürəkkəb sözlərdə də ahəng qanunu pozulur. Məsələn: [B]dəvəquşu, quşüzümü, günəbaxan, Günay, Aybəniz və s.

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:04 PM
حمله: یوگورماق(YUGURMAQ)
مهاجم: یوگورچی(YUGURÇİ)
دفاع: قوروقماق(QORUQMAQ)
مدافع: قوروقچی(QORUQÇİ)
وسط: آرا(ARA)
هافبک: آراچی(ARAÇİ)
دروازه بان: قاپی چی(QAPIÇI)
دروازه: قاپی(QAPI)
ضربه: ویریش(vırış)
داور: حاکیم(HAKİM)
نیمه اول: بیرینجی یاری (BİRİNCİ YARI)
نیمه دوم: ایکینجی یاری (İKİNCİ YARI)
ضربه ایستگاهی: دوراق ویریشی(DURAQ VIRIŞI)
سوت آغاز: باشلانیش فیشقا(BAŞLANİŞ FİŞQA)
تعویض: ده یشیک لیک(DƏYİŞİKLİK)
میدان: مئیدان(MêYDAN)
توپ: توپ(بو سؤز اؤزی تورکی دیر)
زمین: یئر(YER)
مربی: اؤرگتچی(ORGATÇİ)
بازیکن: اویونچی(OYUNÇİ)
سانتر: یوللاماخ(YOLLAMAX)
دیدار: گؤروش(GÖRUŞ)
نتيجه: سونوج(SONUC)
هوادار: یانلی(YANLI)
کرنر: بوجاق(BUCAQ)
وقت اضافی: آرتیرما(ARTIRMA)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:06 PM
شهريار ين ياراديجيليقي
(zihagh (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=13))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آت سوزویله باشلانان سوزجوکلر
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آدسؤزجوگو و عوضلیک
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آذربايجان دا قيش مراسيمي
(zihagh (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=13))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آذربايجان فولكلـوري
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آذربايجان - آذربايجان
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آذربايجاندا قيش مراسيمي - فولكلور- متن كامل &
(zihagh (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=13))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آراز افسانه سي
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آرزي و قمبر
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آشيق شمشير دده
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آغ آتیم
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آلما
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آلمان كوكلو روس توركولوگو ويلهلم رادولف
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آنا ديليميزي نئجه اؤيرنديم
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0


آنا ديلينده اولان معجزه
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0

http://www.kitablar.org/templates/default/icons/zip.gif (http://www.kitablar.org/details.php?book_id=451)
توركجه گرامر
(ahmadbabayi (http://www.kitablar.org/member.php?action=showprofile&user_id=2))
دیل و ادبیات (http://www.kitablar.org/categories.php?cat_id=9)
Comments: 0

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:06 PM
لغاتی درباره مشاغل ((چاپخانه و نویسندگی،عکاسی،آرایشگری،خ یاطی))


ییغان:حروفچین----------------------------------باشین اوستو:فرق سر
رئداکتور:ویراستار-------------------------------باشین یانلاری:بغل سر
باش مقاله:سر مقاله-----------------------------باش یوما:شستشوی سر
هفته لیک:هفته نامه-----------------------------الکتریک قورولایجی:سشوار
قزئت:روزنامه-----------------------------------شوتکا:برس
آیلیق:ماه نامه-----------------------------------داراق:شانه
فصیللیک:فصل نامه-----------------------------فورما وئریجی:حالت دهنده
ساتیریکژورنال:مجله فکاهی--------------------ژئل:ژل
ژورنال:مجله------------------------------------گوزگو:آینه
قزئت بوتکاسی: کیوسک روزنامه---------------گؤزلیک زالی:سالن زیبایی
مندریجات:فهرست-------------------------------ساچ:مو
علاوه:ضمیمه-----------------------------------دؤشلوک:پیش بند
فوتوقرافخانا:عکاسی----------------------------ساچی قیسالتماق:کوتاه کردن مو
فوتوآپارات:دوربین عکاسی---------------------سو سه پن:آبپاش
کینو فوتو آپاراتی:دوربین فیلم برداری----------ال سیلن ، اوز سیلن:حوله
شکیل:عکس-----------------------------------بورونلو داراق:شانه دم باریک
آشکارلاما:ظهور-------------------------------صاف ساچ:موی صاف
رنگی شکیل:عکس رنگی----------------------زالی:سالن
جمعلیک:دسته جمعی---------------------------قیوریم ساچ:موهای مجعد
آچیق بوجاق:زاویه باز-------------------------قالین ساچ:موهای پر پشت
نئقاتیو:نگاتیو-----------------------------------یوموشالدیجی:نرم کننده
رئتوش:رتوش----------------------------------سئیره ک ساچ:موهای نازک
ایمپلوس لامپاسی:فلاش------------------------یاخا:یقه
رامکا:ایستودیو--------------------------------آستار:آستر
قاب عکس:آتلیه--------------------------------خیشتک اوستو:فاق
قارا شکیل آغ شکیل:عکس سیاه و سفید-------درزی خانا:خیاطی
فوتولابوراتوریا:تاریکخانه----------------------بئل:کمر
باشماق:کفش-----------------------------------قول:آستین
دابان:پاشنه-------------------------------------آرخا بئلدن یوخاری:بالاتنه پشت
ماوی:آبی----------------------------------------بئلدن یوخاری:بالا تنه
باغ:بند کفش-------------------------------------دویمه:دکمه
پئنجه:نیم تخت-----------------------------------جئب:جیب
ایشیلدا دیجی یاغ:روغن براق کننده-------------قائیش یئری:پل کمر
آیاققابی قلیبی:قالب کفش------------------------چیگین:اپل
کیمیوی یویوجولوق:خشکشویی-----------------آشیق ساپی:قرقره
سویللا یوماق:آب شوئی-------------------------رئزین:کش
لکه سیلمه:لکه گیری---------------------------اوسکوک:انگشتانه
بوغ:بخار----------------------------------------ایگنه:سوزن
بویاما:رنگ زنی--------------------------------درزی ماشینی:چرخ خیاطی
یاماما:رفو کاری--------------------------------لئنت:نوار اریب
ساققال:ریش-----------------------------------کله اف:دوک
اوزقیرخان:ریش تراش-------------------------کؤکلمه ساپی:نخ کوک
بربر خانا:آرایشگاه------------------------------باخیه:بخیه
قایچی:قیچی-------------------------------------ایکی اوزلو تیکیش:دورویه دوزی
اولگوج:تیغ-------------------------------------قیراق تیکیشی:لبه دوزی
خط باشی:خط ریش------------------------------********************
صنعی ساچ:کلاه گیس---------------------------********************
بارماق:انگشت---------------------------------********************

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:07 PM
آبیدَه Abidə = [اسم] مقبره، بنای یادبود، اثر تاریخی
آبی Abı= [صفت] رنگ آبی
آبیر Abır = [اسم] آبرو، شرم، امتیاز ویژه، جناب، عزت نقس، شرافت نفس
آبونَه Abunə = [اسم] اشتراک، آبونه
آج Ac = [صفت] گرسنه
آجگؤز Acgöz = [صفت] آزمند، حریص، زیاده جو، سیر نشدنی
عاجیز Aciz = [صفت] عاجز، فقیر، ضغیف
آجی Acı = [صفت] تند، طعنه آمیز، تیز
آجیناجاقلی Acınacaqlı = [صفت] رقت بار، رقت انگیز، مایه دلسوزی، اسفناک
آجیق Acıq = [اسم] غرض، کینه، برآشفتگی، خشم
آجلیق Aclıq = [اسم] گرسنگی، قحطی زدگی
آچیق açıq = [صفت] باز، برهنه شده، شفاف، معین، بی پرده، بی ابر
آچماق açmaq = [فعل] باز کردن، گشودن، روشن کردن
آد ad = [اسم]اسم، نام، شهرت
آدا ada = [اسم] جزیره
آدام adam = [اسم] آدم، انسان، شخص
آددیم addım = [اسم] گام، قدم، مرحله
عادت adət = [اسم]عادت، روزمرگی
عادی adi = [صفت] عادی، معمولی
عادیل adil = [صفت] عادل، قاضی
آدلاندیرماق adlandırmaq = [فعل] صدا زدن،صدا کردن(نام)
آدرس adres = [اسم]آدرس، نشانی
آئروپورت aeroport = [اسم] فرودگاه
عافیت afiyət = [اسم] عافیت، سلامت
آگنتلیک agentlik = [اسم] آژانس، نمایندگی
آغ ağ = [صفت] رنگ سفید
آغا ağa = [اسم] آقا، جناب
آغاج ağac = [اسم]درخت، الوار
آغارماق ağarmaq = [فغل] سفید شدن
عاقیل ağil = [اسم] دلیل، هوش، شعور
آغیر ağır = [صفت] سنگین، آهسته، جدی
آغیز ağız = [صفت] دهان، لبه
آغلاماق Ağlamaq = [فعل] گریه کردن، اشک ریختن، غمگین کردن
آغری Ağrı = [اسم] درد
آغو Ağu = [اسم] زهر، سم
آغوش Ağuş = [اسم] آغوش، بغل
آهنگ Ahəng = [اسم] آهنگ، هارمونی
آخین Axın = [اسم] جاری، روان
آخیرینجی Axirinci = [صفت] آخرین، پایانی
آخماق Axmaq = [اسم] احمق، نقهم
آخشام Axşam = [اسم] سر شب، عصر
آختارماق Axtarmaq = [فعل] جستجو کردن، به دنبال چبزی بودن
عاید Aid = [صفت] مراجعه به، درباره، مربوط
عائیلَه Ailə = [اسم]خانواده، فامیلی
آکتیو Aktiv = [صفت]فعال
آکتوال Aktual = [صفت] واقعی، حقیقی
آکتیور Aktyor = [اسم] بازیگر، هنرپیشه
آلداتماق Aldatmaq = [فعل] دروغ گفتن، تقلب کردن
عالَم Aləm = [اسم] جهان، عالَم، دنیا، هستی
عالی Ali = [صفت] عالی
عالیم Alim = [اسم] عالِم، دانشمند
آلیجی Alıcı = [اسم] خریدار، مشتری
الله، آللاه Allah = [اسم] الله، خداوند
آلما Alma = [اسم] سیب
آلماق Almaq = [فعل] خریدن،گرفتن، ابتیاع کردن، دریافت کردن، بدست آوردن
آلمان Alman = [اسم] آلمانی، اهل آلمان
آلوو Alov = [اسم] شعله، زبانه آتش
آلتی Altı = [عدد] عدد شش
آمریکا Amerika = [اسم] آمریکا
اما، امما، آمما Amma = [حرف ربط] اما
آن An = [اسم] لحظه، اکنون
آنا Ana = [اسم] مادر
آنجاق Ancaq = [قید] فقط؛ [حرف ربط] اما
آنلاماق Anlamaq = [فعل] فهمیدن، متوجه شدن
آپرئل Aprel = [اسم] ماه آوریل، آپریل
آپتئک Aptek = [اسم] داروخانه
عاقیبت Aqibət = [اسم] عاقبت، سرانجام، نتیجه
آرا Ara = [اسم] خلال، وقفه، فاصله زمانی یا مکانی، ارتباط، نسبت
آرخا Arxa = [اسم]عقب، پشت، قسمت پُشتی
آرخایین Arxayın = [صفت] اطمینان، یقین، خاطر جمع
عاریف Arif = [صفت] خردمند، دانا، باهوش
آرمود Armud = [اسم] گلابی
آرتیرماق Artırmaq = [فعل] اضافه کردن، توسعه دادن، زیاد کردن
آرواد Arvad = [اسم] زن، همسر(زن)
آرزو Arzu = [اسم] آرزو
آسان Asan = [صفت] آسان، سهل
آسیلماق Asılmaq = [فعل] چسبیدن به، تمایل داشتن، آویخته شدن
آسلان، اصلان، آصلان Aslan = [اسم] شیر(حیوان)
آستا Asta = [صفت] آهسته، آرام
آشاغیدا Aşağıda = [صفت] زیر، پایین
عاشیق Aşiq = [اسم] عاشق، دوست دار
آشکار Aşkar = [صفت] آشکار، واضح
آت At = [اسم] اسب
آتا Ata = [اسم] پدر، بابا
آتماق Atmaq = [فعل] پرتاب کردن، دور انداختن
آوادانلیق Avadanlıq = [اسم] تجهیزات، وسایل
عاوام، عوام، آوام Avam = [صفت] بی سواد، عامی، درس نخوانده
آوارا، آواره Avara = [اسم] ولگرد، خانه بدوش، بیکار، آواره
آواریا Avariya = [اسم] تصادف، له شدن
آوروپا Avropa = [اسم] اروپا
آوتومات Avtomat = [اسم] اتوماتیک، خودکار
آوتوموبیل Avtombil = [اسم] خودرو، ماشین
آی Ay = [اسم] ماه ( ماه آسمان و ماهِ سال)
آیاق Ayaq = [اسم] پا
آیاز Ayaz = [اسم] یخ زده، سرما زده
آیدین Aydın = [صفت] تابناک، درخشان
آیی Ayı = [اسم] خرس
آییب Ayıb = [اسم] خجالت، شرمندگی
آییلماق Ayılmaq = [فعل] بیدار کردن
آییق Ayıq = [صفت] بیدار کامل، هشیار
آییرماق، آیرماق Ayirmaq = [فعل] جدا کردن، قطعه قطعه کردن
آینا، آینه Ayna = [اسم] آینه
آز Az = [صفت] ناچیز، کم
آزاد Azad = [صفت] آزاد، رها
آزالماق Azalmaq = [قعل] کم شدن، تقلیل یافتن، کاستن
آذربایجان Azərbaycan = [اسم] آذربایجان

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:07 PM
Açelya : gözal va rahli bir çiçak adidir
(نام گلی زیبا و خوشرنگ است)
Afşar : Avşar gabilasini meydana gatiran Türkmanlarin adı
(نامی ترکمنی که قبیله ی آوشار را به میدان آورد)

(آبهای سرازیر شونده)Akarsu : Akan su
(دختری با بدن سفید)Akşin : Agh badanli giz
(شعله ی آتش)Alev :Ot şölasi

(هدیه,کادو)Armağan : Hediya, ödül
(دختر خوش اندام)Ayda : Andami gözal giz

(دریایی که چون ماه میدرخشد)Aydeniz : Ay kimi parildiyan deniz

Aygül : Ay kimi gözal va paridiyan ranga sahib
(کسیکه رنگی به درخشندگی و زیبایی ماه دارد)

(هم ماه,هم خورشید)Aygün : Hem ay, hem gün
(روشنایی اطراف ماه)Ayla : Ayın çevrasindaki ışık
(روشنایی اطراف ماه)Aylin :Ayın çevrasindaki ışık

(زیبای ناز)Aynaz : Nazli gözal

(مثل ماه و پری خیلی زیبا)Ayperi : Ay va peri kimi çokh gözal

(زیبا همچون ماه)Aysan : Ay kimi gözal

(زیبا و درخشان مثل ماه)Aysel :Ay kimi parlak va gözal

(مثل ماه درخشنده و مثل آب براق)Aysu : Ay kimi parıltılı va su kimi berrak

(همچون ماه زیبا و درخشانی)Aysun : Ay kimi gözal va parlaksan

Ayşegül : Güllar içinda mutlu yaşiyan
(کسیکه در میان گلها به خوشبختی زندگی میکند)
(شهرت یابنده)Adalan: ad alan,şöhret alan

(مایل به سرخ)Alçın: girmiziya çalan

Aldemir: ot ustunda gipgirmızı hala getirilan demir Al-Demir
(فلزی که در اثر حرارت آتش سرخ سرخ شود)

(خون سرخ سرخ)Alkan: gizil gan,gipgirmizi gan

(عاشق)Alkın: Sevdalı

(قوی،جسور)Alp: Yiğit,Güçli,gahraman

(قوی،جسور)Alpar: Yiğit, Güçli,gahraman

(جسور مانند شیر)Alpaslan:Aslan kimi jasur

(قوی،جسور)Alpay: Yiğit,Güçli,gahraman

(مرد جسور)Alper: Alp + Er jasur erkek

(پرنس خوش نام)Alptekin: Alp+ Tekin Soylu prens,yakhji taninan prens

Altan: Al + Tan, Kırmızı + şafag, günaşin şafagdaki girmizi rangi
(قرمزی شفق خورشید)


Altay: Yüksek orman anlamında - Orta Asya'da Tanrı dağı, bir Türk oğlan
(به مفهوم جنگلی مرتفع ، کوه خدا در آسیای مرکزی ، پسر ترک)

(رشته کوهها)Aral:sıradağlar

Aras/Araz: Sahip çıkılan buluntu, Doğu anadoluda bir ırmağın adı
(منطقه ی تصاحب شده، نام رودی در آناتولی شرقی)

(صاف،تمیز)Arjan: Saf, temiz

(عصای حاکم)Arda: Hükümdar asası

(شریف،درستکار،حاکم)Arhan: Namuslu, dürüst, hükümdar

(منسوب به خونی پاک)Arkan: Temiz gandan gelen

(هدیه،پاداش)Armağan: Hediya, ödül

(دلتنگی،حسرت)Arman:özlem - Sıkıntı


Aslan: Türklerin arasinda güçlü insannari Aslan'a banzatallar,genellikle ormanlar krali
(ترک ها انسانهای قوی را به شیر تشبیه میکنند،بطور عمومی پادشاه جنگل)


(فراتر از تمثیل،جوشان و پر هیجان)Aşkın: Benzerlerinden daha üstün - joşgun


(پدر)Ata: Baba


(مربی شاهزاده های سلجوقیان)Ataberk: Selçuklularda şehzadelerin eğitimjisi


Atabey: Selçuklularda şehzadeleri eğitmekle görevli kişilere verilen ünvan
(به کسانی که وظیفه ی تربیت شاهزاده های سلجوقی را بعهده داشتند،گفته میشود)

(خوش منظر،باباجان)Atajan: kHoşgörülü, babajan


(مشهور)Atalay: Ünlü, şöhretli

(کسیکه براحتی جلو بپرد،هر شخص جسور)Atilay: Kolaylıkla ileri atılabilen, jasur kimse


Atilla: Hunların "Tanrının Kırbacı" denilen büyük hükümdarı ,fatih - Büyük, ünlü
(پادشاه بزرگ هون ها،فاتح-بزرگ،مشهور)

(سرمای خشک در هوایی ساکن)Ayaz: sakin havada çıkhan guru soğuk


Ayjan: Ay kimi aydınlık ürehli, içi temiz
(دل پاک مثل ماه،کسیکه درونی تمیز دارد)


(روشن مثل ماه و محکم مثل آهن)Aydemir: Ay kimi ışıkhlı, temiz, demir kimi güçli


Aydın:Beyni çağdaş düşünjelerle aydınlanmış, bilgili kişi
(کسیکه افکار مدرن دارد(روشنفکر)،فرد دانا)


(پادشاه زیبا رو)Ayhan:Ay kimi güzal üzlü khagan, Ay + Han


Aykan: ganı ay kimi parlak va tamiz - Soylu, asil - Ay ganlı
(کسیکه خونش پاک و براق است،نسب دار،اصیل)

(ماه مبارک،فرخنده مانند ماه)Aykut: Kutlu ay, armağan, ödül - Ay kimi uğurli


(کسیکه تاج درخشانی بسر دارد)Aytaç: Başında ay kimi ışıklı taç bulunan, Ay + Taç


Aytekin: Tek ay, uğur getiren ay - Ay şehzadesi, prensi
(ماه تنها و مبارک،شاهزاده ی ماه،پرنس)

Azer: yüksek , Azerbayjan kelimesinin kökü olan Azer'den
(بلند،از ریشه ی آذر در واژه ی آذربایجان)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:17 PM
تورکجه حایوانلار آدی اسامی حیوانات به تورکی):


اؤرده*ک: اردکORDƏK
ائرکه*ج: بز نر چند ساله اخته شده و پیشاهنگ گلهƏRKƏC
ائرکه*ک: نرƏRKƏK
ائششه*گ: الاغ، گوش دراز، خرEŞƏK
اؤکوز: گاو نرOKOZ
آت: اسبAT
آق قوش(سئرچه): گنجشکAQ QUŞ
اوو: آهوOV
ایت: سگİT
آیغیر: اسب نرAYĞİR
ایلان: مارİLAN
ایلانا آغری وئره*ن: بزدوشİLANA AĞRY VERƏN
اینک: گاو مادهİNƏK
آیی: خرسAYİİ
بئچه(خوروس): خروسBECHƏ-XOROZ
باغا(توسباغا): لاک پشتBAĞA-TUSBAĞA
بایقوش: جغدBAYQUŞ
بیزوو: گوسالهBİZOV
بیلدیرچین: بلدرچینBİLDİRCHİN
توغلی: بره ای که یک سالش تمام شده استTOĞLİ
تولا( کوچوک): توله سگTULA-KOاUK
تولکی: روباهTULKU
تویوق: مرغTOYOQ
تکه: بز نرTEKƏ_TƏKƏ
جؤنگه: گاو نر دوسال تمامCONGƏ
جئیران: جیرانCEYRAN
جوجه cücə )جوجه COCƏ
چپیش(بئچی): بزغاله، اوغلاقCHİPİŞ-BECHİ.OĞLAQ
چوققا: بچه خرسCHOQQA
چکیرتگه(چکچه*گگی): ملخاƏKİRTGƏ
خنگه*ر: گاو نری که بیضه چپش را عقیم کرده باشندXƏNƏGƏR
دؤوشان: خرگوشDضVŞAN
دؤووز: خوک صحراییDOVUZ
دانا: گوساله یک سال تمامDANA
دای: کره اسبی که یک سالش تمام شده باشدDAY
دایلاق: بچه شتر؟DAYLAQ
دوگه: گاو ماده دوسال تمام که برای سال آینده خواهد زاییدDOQƏ
دَوهَ: شترDƏVƏ
دیشی: مادهDİŞİ
سؤسه*ر: راسوSUSƏR
سو ایلانی: مار آبیSU İLANİ
سوایتی: سگ آبیSU İTİ
سوپا: خر دو تا سه ساله که هنوز برای بار کشی استفاده نمی*شودSUPA
سیچان: موشSİاAN
شیشه*ک: گوسفند دوساله و قوچ دوسالهŞİŞƏK
فره: جوجه پرندگانFƏRƏH
فریک: مرغ یک سال تمامFƏRİK
قابان: خوک نرQABAN
قاتیر: استر، قاطرQATİR
قارا قوش: پرستوQARA QUŞ
قاریشقا: مورچهQARİŞQA
قره قوش: بازQƏRƏ QUŞ
قره قیز: اره*میک ائششه*گQƏRƏQİZ
قوچ: قوچQOا
قودوخ: کره خرQODUX
قورد: کرمQURD
قورد، جنه*وار: گرگQURD(CANAVAR)
قورداق: کرم خاکیQURDAQ
قوزغون: کرکسQOZĞUN
قوزو: برهQOZO
قولان: کره اسب دوسالهQOLAN
قومری: قمریQOMRY
قویون: گوسفندQOYUN
قیرخ ایاق: خرچنگQİRX ƏYAQ
قیزبوغان: آفتاب پرستQİZ BOĞAN
گؤیه*رچین: کبوترQOYƏRاİN
ماچا، قانجیخ: الاغ و استر مادهMAاA(QANCİX)
مایدان: اسب مادهMAYDAN
هئشته*رخان: بوقلمونHƏŞDƏRXAN
هورا: بز نر یک سال به بالاHORA
کئچی(بئچان): بزKEاİ
کپه*نه*ک: پروانهKƏPƏNƏK
کرتده*نکه*له: مارمولکKƏRTƏNKƏLƏ
کل: آهوی نرKƏL
کله: گاوی که اخته نشده و با گاو ماده جفتگیری می کند( درهرسن و سالی)KƏLƏ
کهلیک: کبکKƏHLİK
کوروک، دایچا: کره اسبKORUK(DAYاA)
کوششه*ک: بچه شتر؟KOŞƏK
کویه*ر: بز ماده یک سال تمامKOYƏR
کیرپی: چوجه تیغیKİRPY

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:17 PM
حرف B

بابا Baba = [اسم] پدربزرگ
باجارماق Bacarmaq = [فعل] توانستن، قدرت انجام کاری را داشتن
باجی Bacı = [اسم] خواهر
بادام Badam = [اسم] بادام
بادیمجان، بادمجان Badımcan = [اسم] بادمجان، بادنجان
باغ Bağ = [اسم] باغ
باغیشلاماق Bağişlamaq = [فعل] هدیه دادن، بخشیدن
باغلاماق Bağlamaq = [فعل] مقید کردن، ملزم کردن، مسدود کردن، بستن
باها، بها Baha = [صفت] گران قیمت، پر ارزش
باهار، بهار Bahar = [اسم] بهار
باخیش Baxış = [اسم] نگاه، دید
باخماق Baxmaq = [فعل] نگاه کردن به، نگاه کردن، محافظت کردن
بال Bal = [اسم] عسل
بالا Bala = [اسم] کودک، فرزند
بالاجا Balaca = [صفت] کوچک، ریز، خرده
بالت Balet = [اسم] رقص باله
بالیق Balıq = [اسم] ماهی
بالیش، بالش Balış = [اسم] بالش
بانک Bank = [اسم] بانک
باریشماق Barişmaq = [فعل] صلح دادن، آشتی دادن
بارماق Barmaq = [اسم] انگشت
باسماق Basmaq = [فعل] فشار دادن، نقش بستن، لبریز شدن(آب)
باش Baş = [اسم] سر، بالا، پیشرو
باشلاماق Başlamaq = [فعل] شروع کردن، آغاز کردن
باشقا Başqa = [صفت] دیگر، دیگری
باتماق Batmaq = [فعل] نزول کردن، پایین رفتن، غروب کردن خورشید
بایرام Bayram = [اسم] عید، تعطیلی
بازار Bazar = [اسم] بازار، مرکز خرید، یکشنبه
بئل، بل Bel = [اسم] کمر
بئله، بله، بِلَه Belə = [ قید] پس، بنابراین، بدین گونه | [صفت]چنین، این طور، این جور
بئش، بش، بِش Beş = [عدد] پنج
بئیین، بیین، بِیین Beyin = [اسم] مغز
بین الخلق Beynəlxalq = [صفت] بین المللی
بدن Bədən = [اسم] بدن، جسم
بدیعی Bədii = [صفت] ادبی، هنریف مربوط به هنر
بهانه Bəhanə = [اسم] بهانه، عذر
بخت Bəxt = [اسم] بخت، شانس، طالع
بلا Bəla = [اسم] بلا، مصیبت
بلی Bəli = [قید] بله، بلی، آری
بلکه Bəlkə = [قید] بلکه، شاید، احتملا
برابر Bərabər = [اسم] برابر، مساوی
برک Bərk = [صفت] سخت، محکم، ثابت، استوار
بس Bəs = [حرف ربط] ولی، اما | [صفت] بس، کافی
بستکار، بسته کار Bəstəkar = [اسم] نویسنده، سراینده
بیاض Bəyaz = [صفت] سفید
بینمک، بَیَنمَک Bəyənmək = [فعل] دوست داشتن
بزک bəzək = [اسم] آراسته، مزین
بعضی Bə`zi = [صفت] بعضی، برخی
بیلدیرمک Bildirmək = [فعل] اطلاع دادن، دانستن
بیلت، بیلط، بلیت Bilət = [اسم] بلیت
بیلیک Bilik = [اسم] دانش، علم
بیلمک Bilmək = [فعل] دانستن، یادگرفتن، حدس زدن
بیر Bir = [عدد] یک
بیسکویت Biskvit = [اسم] بیسکوئیت
بیشیرمک Bişirmək = [فعل] غذا پختن، طبخ کردن
بیتیرمک Bitirmək = [فعل] تمام کردن، کامل کردن، پایان دادن، فارغ التحصیل شدن
بیتکی Bitki = [اسم] گیاه، نهال
بی وفا Bivəfa = [صفت] بی وفا
بیز Biz = [ضمیر] ما
بیچاق Bıçaq = [اسم] چاقو
بیغ Bığ = [اسم] سبیل
بغاز، بوغاز Boğaz = [اسم] گلو
بغماق، بوغماق Boğmaq = [فعل] تنگ کردن، منقبض کردن، خفه کردن، مسدود کردن، غرق کردن
بل، بُل، بول Bol = [صفت] بسیار، وافر، فراوان
برج، بورج Borc = [اسم] بدهی، وام، غرض، وظیفه، التزام
بستان، بوستان Bostan = [اسم] بوستان، باغ سبزیجات
بش، بُش، بوش Boş = [صفت] خالی، اشغال نشده
بوتانیکا Botanika = [اسم] گیاه شناسی
بی، بوی، بُی Boy = [اسم] بلندی، ارتفاع
بویون، بُیون، بیون Boyun = [اسم] گردن
بز، بوز، بُز Boz = [صفت] خاکستری
بؤجک Böcək = [اسم] حشره
بؤحران، بحران Böhran = [اسم] بحران
بؤهتان Böhtan = [اسم] بدنامی، رسوایی، تهمت اشتباه
بؤلمک Bölmək = [فعل] بریدن، تصسیم کردن، جدا کردن
بؤیرک Böyrək = [اسم] کلیه، قلوه
بؤیوک، بویوک Böyük = [صفت] بزرگ، عظیم
بؤیورتکن Böyürtkən = [اسم] تمشک
بروشورا، بروشور Broşüra = [اسم] بروشور، مجله
بو Bu = [ضمیر] این
بوجاق Bucaq = [اسم] گوشه، کنج
بوداق Budaq = [اسم] شعبه، شاخه، انشعاب
بوفئت، بوفه Bufet = [اسم] بوفه، قفسه
بوغدا Buğda = [اسم] ذرت
بوکئت، بوکت، بوکِت Buket = [اسم] دسته گل
بولاق Bulaq = [اسم] بهار
بولود Bulud = [اسم] ابر
بورا Bura = [قید] اینجا
بوراخماق Buraxmaq = [فعل] رفتن، آزاد کردن، رها کردن، مرخص کردن
بورژوا Burjua = [اسم] طبقه متوسط جامعه، بورژوا
بورماق Burmaq = [فعل] پیچیدن، تابیدن
بورون Burun = [اسم] بینی، دماغ
بوروق Buruq = [اسم] حلقه، فر
بوینوز Buynuz = [اسم] بوق
بویورماق Buyurmaq = [فعل] سفارش دادن، دستور دادن
بوز Buz = [اسم] یخ
بوکولو Bükülü = [صفت] در لفافه پیچیدن، پیچیده شده
بولبول، بول بول Bülbül = [اسم] بلبل
بولئتئن، بولتن، بولتن Bülleten = [اسم] بولتن، تابلو اعلانات
بونؤورا Bünövrə = [اسم] بنیاد، موسسه
بورو Büro = [اسم] دفتر کار، دفتر خانه، میز
بورونمک Bürünmək = [فعل] خود را در لفافه پیچیدن
بوتون Bütün = [صفت] سراس

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:18 PM
Rənglər Azərbaycan dilində-Colours in Azerbaijani

Ağ = White = سفید

Qara = Black = سیاه

Qırmızı = Red = قرمز

Yaşıl = Green = سبز

Sarı = Yellow = زرد

Mavi = Blue = آبی

Narıncı = Orange = نارنجی

Çəhrayı = Pink = صورتی

Qəhvəyi = = قهوه ای

Boz = Grey = خاکستری

Bənövşəyi = Violet = بنفشه


آغ = سفید = Ağ
قارا = سیاه = Qara
گؤی = آبی = Göy
کولو = خاکستری = Külü
توخ گوی = نیلی = Toxgöy
ساری = زرد Sarı
بوز = طوسی = Boz
یاشیل = سبز = Yaşil
اوزو = صورتی = Üzü
آل = سرخ کم رنگ = Al
قیرمیزی = سرخ = Qırmızı
توپراقی = قهوه ای = Topraği
گوموشو = نقره ای = Gümüşü
قیزیلی = طلایی = Qızılı
سودو = شیری = Südü
آچیق ساری = کرمی = Açıqsarı
سومویو = استخوانی = Sümüyü
ره شمی = یشمی (سبز تند) = Rəşmi

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:18 PM
* توجه: کلا در زبان ترکی حتی در متون خیلی ادبی (dir,dır,dur,dür) نوشته و خوانده نمی شوند و به طور کلی کاربردی ندارند (فقط برای این نوشتم که اگر در جایی دیدید تعجب نکنید).


فعل: درهر زبان و به ویژه زبان ترکی فعل از اهمیت ویژه ای برخوردار است.چرا که تمام جملات با استفاده از یک یا چند فعل ساخته می شود.
مصدر در زبان ترکی: علامت مصدر در زبان ترکی mek- و mak- می باشد که با حذف مصدر از فعل ریشه فعل به دست می آید. با این کار ما فعل امر غیر محترمانه را نیز ساخته ایم.
Almak گرفتن Gitmek رفتن Görmek دیدن Okumak خواندن
علامت مصدر mek- و mak- نیز تابع قانون هماهنگی اصوات (که در گذشته ذکر شد) می باشد.
در زبان ترکی فعل تنوع زیادی از لحاظ وجه و زمان دارد و به جرئت می توان گفت که در ترکی نزدیک به 18 نوع فعل وجود دارد که البته بعضی از این تعداد کاربرد زیادی ندارند و بیشتر در متون ادبی و حفوقی به کار می روند.
1. فعل امر: از آنجاییکه فعل امر در ترکی ساده تر از فعلهای دیگر ساخته می شود در ابتدا به توضیح این فعل می پردازیم.
برای ساختن فعل امر غیرمحترمانه کافی است مصدر را از فعل حذف کنیم. برای ساختن امر محترمانه یکی از ın,in,un,ün را (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) به ریشه فعل می افزاییم و برای ساختن امر خیلی محترمانه یکی از ınız,iniz,unuz,ünüz را (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) به ریشه فعل می افزاییم.
چند مثال: :Kaç örnek
Girmek(وارد شدن): gir بیا تو girin بفرمایید تو giriniz لطفا)بفرمایید تو)
Almak(گرفتن): al بگیر alın بگیرید alınız لطفا) بگیرید)
Görmek(دیدن): gör ببین görün ببینید görünüz لطفا) ببینید)
Okumak(خواندن): oku بخوان okuyun بخوانید okuyunuz لطفا) بخوانید)
* توجه داشته باشید که اگر ریشه فعل به یک حرف صدادار ختم شود یک حرف y میانجی بین زواید و ریشه فعل قرار می دهیم.
2. فعل امر منفی (نهی): با افزودن me- و ma- (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) و افزودن پسوندهای ذکر شده در بالا فعل نهی ساخته می شود.
Girmek: girme نیا تو girmeyin نیایید تو girmeyiniz لطفا) نیایید تو)
Almak: alma نگیر almayın نگیرید almayınız لطفا) نگیرید)
Görmek: görme نبین görmeyin نبینید görmeyiniz لطفا) نبینید)
Okumak: okuma نخوان okumayın نخوانید okumayınız لطفا) نخوانید)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:19 PM
گلها : güllər

گل سرخ: qızıl gül
نسترن: it burnu - həmərsin
گل زرد : sarıgül
ميخک : qərənfil
شب بو : gecəqoxu
پيچک : sarmaşiq
رز : roza
گل يخ : qar çiçiəyi
نرگس : nərgiz
آفتابگردان: ayçiçəyi - günəbaxan gülü
زنبق : süsən
نيلوفر : bənovşə
شکوفه :çiçək
غنچه : qonça
گل فروش: gülçü
گل کاغذي: kağızçiçəyi
شاخه: qol
مصنوعي : düzəltmə
بسته - دسته : bağ - bağli
کاسني: kasnı
برگ: yapraq

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:19 PM
دیلی گئنیشلندیرر.مثلا ((کامپیوتر)) کلمه سی.آمما اگر بیر دیل ده بیر کلمه اولا و ایشلنمیه و یئرینه آیری دیل دن بیر کلمه گله اونون یئرین ده اوتورا او دیل یاواش یاواش آرا دان گئدر.
بیزیم تورکی دیلیمیز ده بو اولای(ایتتیفاق) دوشور، او قدر رسانه لر ده میللت فارسی دیله گولاغ آسیر کی چوخ وقت اوز دیلین ده کی کلمه لرین یئرینه فارس کلمه لری ایشلدیر و ریا دا تورکی-فارسی معنی سیز کلمه لر ایشلدیر اوز دیلین ده اولان کلمه لر بیله سینه عجیب گلیر. اشاغا دا نئچه مورد مثال وورموشام:

تورکی ده اولان کلمه لر = میللت ایشلدیغی کلمه لر

قونشو = همسایا (همسایه)
قالی = فرش(عربی کلمه دی)
ایاخ قابی = باشماخ(باشماخ=دمپایی)
باشماخ = دمپایی
شله = کوله
آتا = بابا
آنا = مامان
کوره کن = داماد
زیبیل = آشغال
زیبیل چی = آشغال چی
گؤل = استخر
آرپا = جو
دئیر = ارزش
بیرلیخ دا = با هم
کؤلگه = سایه
کؤرپؤ = پل
ساغ = راست
سول = چپ
قوز ه ی = شمال
گؤنه ی = جنوب
گؤن چیخان = شرق
گؤن باتان = غرب
یاشیل = سبز
گؤی = آبی
گمی = کشتی
آدا = جزیره
ایللاح = بخصوص
آنجاخ = خلاصه
داها گؤزل = گؤزل تر (!!!)
لاپ یاخجی = یاخجی ترین(و حتی بهترین ده دییلیر !!!)
گله جاخ = آینده
گئشمیش = گذشته
اویونچی = بازیکن
اودون = هیزم
کؤمؤر = ذغال
ناهار دان سورا ، آخشام چاغی = بعد از ظهر (!!!)
صیفر دوققوز یؤز اون دؤرد = صفر نهصد و چهار ده (موبایل یا شماره تلفن دیین ده!!!)
ییرمی = بیست(نمره دیینده!!!)
گؤی = سبزی
گلین = عروس
بّؤیؤک دده = بابا بزرگ( چوخ اوشاخلار دییللر!!!)
بؤیؤک ننه = مامان بزرگ(چوخ اوشاخلار دییللر!!!)
آت = اسب(چوخ اوشاخلار حیوان آدلارین فارسی دییللر!!!)
درین قویو = چاه عمیق(کشاورزی ده)
یاز = باهار(بهار)
نار= انار
کیرپی = جوجه تیغی
دوشان= خرگوش
توس باغا = لاک پشت
قورقوشوم = سرب
گؤمؤش = نقره
کؤل = غار
شلاله(شیررار) = آبشار
دنیز = دریا
مئشه = جنگل
مریض خانا = بیمارستان
قئییش = کمر بند
قولباخ = دستبند
سیرقا = گوشوارا(گوشواره)
یاغینتی = بارندگی(!!!)
قوراخلیخ = خشک سالی(!!!)
سؤپؤر گه = جارو(!!!)
ها بوله(هم ده) = هم چنین
بولوک اون سگگیز = بلوک هیجده(کلا او کلمه لر کی عدد پسوند لری وار فارسی دییلیر،یا موبایل مدل لری، یا ماشین آدلاری،...)
ارکک = نر
دیشی = ماده
اینجه = نازیه(نازک)
اینجی= مروارید
شرقی آذربایجان = آذربایجان شرقی(بوتون کلمه لر کی بیر نوع ائله ماغ اولار اولاری تورکی حالتینه سالاسان فارسی دییلیر،یانی اول موصوف گلیر سورا صفت)
اؤرپک = روسری
بولوت = ابر(چوخ اوشاخلار ایشله دیر)
اولدوز = سیتاره(ستاره)
بئش اولدوز = پنج سیتاره(پنج ستاره)
اؤره ک = قلب
بؤره ک = کلیه
بارساغ = روده
ائیران = دوغ
طالبی سووی = آب طالبی(!!!)
یئر کؤکی سووی = آب هویج
کرپیش = آجور(آجر)
پینج =بوخاری(بخاری)
بامادور = گوجه(!!!)
کپنک = پروانه
قویوخ = بادکنک(!!!)
آیی = خرس(!!!)
ایستک = خواسته
قردش = داداش
اؤز یوخاری = سر بالایی
اؤز اشاغی = سر پایینی
اؤز به اؤز = روبرو
ایشلیین = کارگر(!!!)
بایراق = پرچم
اسگی = پوشک
گئجه گونوز = شبانه روز
بوداخ = شاخه
کؤک = ریشه
پوزولماخ = خراب اولماخ
یاتیتماخ = بستری ائله ماخ
کئش گه = کاش
هئله لیخ = فعلا
بونان بئله = علاوه بر بو(!!!!!)
ایستر بو اولا ایستر او اولا = چه بو اولا چه او اولا (!!!)
...
بولار و چوخلی آیری کلمه لر واردیلار کی بونان بئله کی تورکی ده واردیلار ،آمما یئر لرینه فارسی و یا فارسی-تورکی قات قاریشیخ بیر شئی لر ایشلنیر کی تورکی دیلین گئتدیخ جان کیچیلدیر و آرا دان آپاریر.
گلین اؤز دیلیمیز ده دانیشاخ

yallah didi gəlin özüdə latin yazaq

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:20 PM
درس اول (الفبا)

Birinci Oxu (Əlif-bey)



الفبای زبان ترکی آذربایجانی در طول تاریخ دستخوش تغییراتی شده است. هم اکنون در آذربایجان ایران از الفبای عربی و در کشور جمهوری آذربایجان از الفبای لاتین استفاده می شود. متأسفانه الفبای صحیحِ نوشتارِ زبان ترکی آذربایجانی با الفبای عربی، هنوز وارد برنامه های کامپیوتری نشده اند و به ناچار در اینجا از خط مرسوم استفاده خواهیم کرد.
الفبای زبان ترکی آذربایجانی:
آ ا عا A a مثل کلمه ی آغاج ağac : درخت
اَ َ (فتحه)، ه ـه، عَـ Ə ə مثل کلمه ی ال əl : دست
اُو و، عُـ O o مثل کلمه ی اُتاق otaq : اتاق
او و، عو U u مثل کلمه ی اوشاق uşaq : کودک
او و، عو Ü ü تلفظ در کلمه گوموشو gümüşu : نقره*ای
اؤ ؤ Ö ö تلفظ در کلمه گؤز göz : چشم
ائـ ئـ ئ، عِـ (کسره) E e مثل کلمه ی ائل el : مردم
بـ ب B b
پـ پ P p
تـ ت، ط T t
جـ ج C c تلفظ در کلمه جان can : جان
چـ چ Ç ç تلفظ در کلمه چای çay : رود، چای
هـ ـهـ ، حـ ح H h
خـ خ X x
د ـد D d
ر ـر R r
ز ـز، ضـ ض، ظ Z z
ژ J j
سـ س، صـ ص، ثـ ث S s
شـ ش Ş ş
غـ ـغـ ـغ غ Ğ ğ
فـ ف F f
قـ ق Q q تلفظ در کلمه قیزیلی qızılı : طلایی
کـ ک K k
گـ گ G g
لـ ل L l
مـ م M m
نـ ن N n
و V v
ایـ یـ ی I ı تلفظ در کلمه ساری sarı : زرد
یـ ی Y y فقط صدای “ی” می دهد در کلمه ی ” یار” (صدای “ای” نمی دهد مثل “ایران” )
ایـ یـ ی İ i فقط صدای “ای” می دهد در کلمه ی ” ایران” (صدای “ی” نمی دهد مثل “یار” )
به جز حروفی که تلفظ آنها در جلوی آن قرار دارد، تلفظ بقیه حروف مشابه زبان فارسی می باشد.
نكته مهم: واج “ای” که مشابه آن در فارسی هم هست و همان طور تلفظ می شود، در خط لاتین ِ نوشتار ِ ترکی آذری، در هر دو صورت ِ حرف بزرگ و حرف کوچک، نقطه دارد: İ i
و حرف “ای” ِ کوتاه که معادل فارسی ندارد، نه در حرف بزرگ و نه در حرف کوچک نقطه ندارد: I ı
سوال: آیا ترکی آذربایجانی، مثل فارسی واج /ق/ دارد؟
جواب: بله. ترکی آذربایجانی واج /ق/ دارد، اما در نوشتار به صورت “غ” نوشته می شود. مانند: “آغلادی” به معنای گریه کرد، که “غ” ِ آن مانند واج /ق/ فارسی تلفظ می شود.
اما اکثر کلماتی که بین فارسی و ترکی آذربایجانی مشترک می باشند و نوشتار فارسی آنها با “ق” است ( مانند کلمه “اقتصاد” ) ، در ترکی حرفی بین “ق” و “گ” تلفظ می شود که مثال صوتی و نوشتاری آن در بالا ذکر شد

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:20 PM
İkiminci Oxu

درس دوم: (واکه های آهنگ پایین، واکه های آهنگ بالا)


زبان ترکی آذربایجانی 9 واکه ( حرف صدادار) دارد که عبارتند از : A Ə E İ I O Ö U Ü و با الفبای عربی: آ اَ ائـ ایـ ایـ اُ اؤ او او. زبان فارسی 6 واکه دارد که عبارتند از: اَ اِ اُ آ او ای
حروف صدادار (واکه ها) نقش مهمی را در زبان ترکی آذربایجانی بازی می کنند و تقریبا 40% از ساختمان و ترکیب این زبان را تشکیل می دهند. حروف صدادار در این زبان، به 2 گروه تقسیم می شوند که فراگیری آنها از مهم ترین بخش های یادگیری زبان ترکی آذربایجانی است. در حقیقت پسوند های افعال و کلمات در این زبان، وابسته به حروف صدادارِ کلمه یا فعلی است که قرار است صرف شود و یا پسوند بگیرد. این خصلت باعث می شود ترکی زبان آهنگینی باشد.
واکه*ها (حروف صدادار) به 2 گروهِ : *واکه*های آهنگ پایین، و واکه*های آهنگ بالا تقسیم می شوند.

1- واکه های آهنگ پایین، واکه هایی هستند که صدایی نرم و در عین حال صدایی بم دارند و عبارتند از:
آ A - اُ O - او U - ای I

مثال:
آل al : بگیر
اُل (اول) ol : بشو
اوچ uç : بپر
ایشیق ışıq : روشن

2- واکه های آهنگ بالا، واکه هایی هستند که صدایشان تیز و یا نازک است و به عبارتی آهنگ بالایی دارند و عبارتند از:
اَ (فتحه) Ə - ائـ (کسره) E – ای İ - اؤ Ö – او Ü

مثال:
اَت ət : گوشت
ائشیت eşit : گوش کن
ایشلَه işlə : کار کن
اؤپ öp : ببوس
گول gül : بخند (فعل امر)، گُل

در درس های بعدی با اهمیت بالای واکه ها آشنا خواهیم شد

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:21 PM
AZƏRBAYCAN türkçəsin öyrənmək üçün bu kitab çox yararlıdı.
bu kitab dökdür məhəmməd təqi zehtbinindi və farsca yazılıb.
211 səfhə və bir pdf fayldadır
başlamaq üçün çox yaxçıdır

AZƏRBAYCAN türkçəsin öyrənmək (http://www.oursouthazerbaijan.com/book.pdf)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:21 PM
Ana dilimizdə oxumadığımız və yazı alışqanlığımızın olmaması üçün yazdığımız zaman bəzı əngəllərlə qarşılaşırıq. Ərəb əlifbasında ortaq bir qərara gəlinməsinə baxmayaraq, ancaq yene de Ərəb əlifbasında belə “ək”lərin (şəkilçilərin, pəsvəndlərin) necə yazılacağı haqda ortaq bir fikrə varılmamışdır. İnternet imkanları ortaya çıxdıqdan sonra Latın əlifbasında yazışmaq məcburiyəti ortaya çıxdı. Əslində bu özü özlüyündə bizim dilimiz üçün bir şans oldu. Yəni əlifba birliyinin yaranmasına internet dünyası böyük yardım etməkdədir. Dil, düşüncənin görünən tərəfidir. Düşüncə özünü dildə ifadə edər və dildə inkişaf etdirər. Dilin isə birinci vahidi əlifbadır. Xüsusən yazı dilinin təkamülü üçün əlifba çox önəmlidir. Latın əlifbasının dilimizə çox uyğun və yatğın olduğunu bir çox alimlər söyləmişlər. Bu uyğunluq və yatğınlıq səbəbi ilə də bir çox Türk dövlətləri rəsmən Latın əlifbasına keçmişlər.


Güney Azərbaycanda ana dilimizdə məktəb olmadığı üçün Latin əlifbasında ortaq yazı qayda qanunları haqqında insanlarımız bilgi sahibi deyillər. Ancaq türdeş (yeknəvaxt) yazma bir zərurətdir. Çünkü dil birliyi və ya dildə birlik yaranmazsa duyğu və düşüncə birliyimiz də sağlana bilməz. Bu üzdən də bu əksiklikləri ortadan qaldərmaq lazımdır.


Bu yazıda dilimizdə ahəng qanununa görə mövcud olan “da” və “də” əklərinin (pəsvəndlərinin) necə yazılması barədə bilgi veriləcək.


Ana dilimizdə “da” və “də” əkləri nə zaman ayrı və nə zaman bitişik yazılır?


Əgər söz “harda?”, “kimdə?”, “nedə?” sualına cavab verersə o zaman “da” və “də” əkləri bitişik, sözlə bir yerdə yazılmalıdır.



Məsələn:


1. Azərbaycanda (harda) qurultay keçiriləcək.


2. Dənizdə (harda) fırtına var.


3. Dağlarda (harda) vüqar var.


4. Eldarda (kimdə) qələm var.


5. Eldənizdə (kimdə) kitab var.


6. Bilgisayarda (nedə) yaxşı proqram var.


7. Suda (nədə) oksijen var.



Göründüyü kimi yuxarıdaki cümlələrdə sözlər “harda”, “kimdə”, “nedə” sualına cavab verdiyi üçün sözlərlə bir yerdə yazılır.


İndi əgər sözlər cümlənin içində “kim?”, “kimə?”, “haraya?”, “hara?”, “nə?”, “nəyə?”, “haranın”, “kimin”, “nəyin” suallarına cavab versə o zaman “da” və “də” əkləri (pəsvəndləri) sözdən ayrı yazılır.



Məsələn:


1. Azərbaycan da (hara) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.


2. Azərbaycana da (haraya) getməyi düşünürəm.


3. O da (nə) çətin məsələdir.


4. Ağaca da (nəyə) dayana bilərsən.


5. O da (kim) gləməlidir.


6. Alpay da (kim) çalışqan öyrəncidir.


7. Eldənizə də (kimə) söz verin.


8. Təbrizin də (haranın) havası dumanlıdır.


9. Havanın da (nəyin) belə olması işlərimizi əngəllədi.


10. Türkayın da (kimin) işləri yaxşıdır.



Diqqət edilirsə bu cümlədəki sözlər ıçlərində yazılan suallara cavab verdikləri üçün “da” və “də” əkləri ayrı yazılır.



Bundan əlavə aşağıdakı sözlərdə də bu əklər ayrı yazılmalıdır:


1. Həm mən həm də sən bu haqda dərin dərin düşünməliyik.


2. Həm yağış yağır, həm də külək əsirdi.


3. Elə də olmalı idi.


4. Eləcə də milli məsələ haqqında düşünməliyik.


5. Necə deyildisə elə də etməlisən





Güney Azərbaycanda yazı dilimiz məcburən Farsca olduğu üçün Farscanın təsiri həm təfəkkürümüzdə həm də Türkçə yazdığımızda özünü göstərməkdədir. Mesela Fars dilində “və” bağlayıcısı çox istifadə edilməkdədir. Bu üzdən də uzun uzun cümlələr yaranır ki, bu şəkildə cümlə quruluşu, Türk dilinin özəlliyi deyildir. Türk dilinin böyük bir özəlliyi fikiri ən qısa yolla ifadə etməkdir. Bu səbəbdən də Türkcədə “və” bağlayıcısı yerinə daha çox nöqtə istifadə edilir. İfadənin yığcam və rahat şəkildə olunması Türk dilinə aid olan bir özəllikdir.


Ana dilimizdə cümlənin içində vergülün harda istifade edilməsi Güney Azərbaycanda hələ də anlaşılmış deyildir. Vergül, Türkcəmizdə nə zaman və harda istifadə edilir?


1. Ana dilimizdə “ki” bağlayıcısından sonra vergül gəlir.


Məsələn:


Mən ona dedim ki, insan başqaları ilə münasibətdə xoşgörülü olmalıdır.



2. Bu sözlərdən öncə vergül yazılır: ancaq, lakin, yalnız, fəqət,amma, yoxsa, yəni.


Məsələn:


- Mən ona hörmətlə yanaşdım, ancaq o bir az nəzakətsiz davrandı.


- Bu işi görmək lazımdır, lakin daha səbir və təmkinlə.


- Dəniz də gözlədir, yalnız mən ormanı sevərəm.


- Səyahət gözəl şeydir, fəqət bu təhlükələri olmasa.


- Mən Bakıya getmək istərdim, amma viza çətinliyim var.


- Bu işin üzərində çox çalışmaq lazım, yoxsa öz özünə başa çatmaz.


- Biz planlarımızı gələn ilə, yəni növruz bayramından sonraya hazırlamalıyıq.



3. Əgər “O” (kim) zəmir anlamında olur və “O”dan sonra başqa bir zəmir və ya isim gəlirsə “O” zəmirindən sonra vergül yazılır.


Məsələn:


- O, Sevdanı teatra dəvət etdi.


- O, səni mi çagırır?


- O, dağa çıxmaqdan xoşlanır.


- O, dəmirçidir.



Yuxarıdaki örnəklərdə əgər vergül qoyulmazsa cümlə başqa məna verə bilər.



Əgər “O” (hansı) zəmir anlamında olmazsa, “O”dan sonra vergül gəlməz. Məsələn:


- O kitabı mən də oxumuşam.



Egər “O” işarə zəmiri anlamında isə yene de vegül yazılmaz. Məsələn:


- O adamı tanıyıram.



Əgər “bu” yaxına işarə zəmiri anlamında o zaman “bu”dan sonra vergül yazılmaz. Məsələn:


- Bu iş mənim üçün deyildir.


- Bu adamı mən tanımıram.


- Bu yol eyni yoldur yolçusu yoxdur.


- Bu dağ eyni dağdır qartalı yoxdur.


- Bu yolun sonu sən əvvəli mənəm


Sənə çatacağım bir gün olacaq


Uzaqda, yaxında olsaq da nə qəm


Bu yol bu dünyada bizə qalacaq



Əgər “bu” yaxına işarə zəmiri deyil və isim yerində isə o zaman “bu”dan sonra vergül gəlir. Məsələn:


- Bu(nə), O deməkdir ki, sən bu işlə razılaşmırsan.


- Bu(nə), sözləri yanlış anlamqdır.


- Bu, dağlara yüksəlmək üçün bir dağçılıq planıdır (plan=tərh).



Əgər diqqətlə baxarsaq, yuxarıdaki örnəklərdə (nümunələrdə) vergül qoyulmazsa cümlələrin anlamı tamamən dəyişir

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:22 PM
Dilimizdə Səs Uyumları ( Ahəng qanunları)


Dilimizdə Səs Uyumları ( Ahəng qanunları)

Türkç
ədə səslər, ünlülər (səslilər) eləcə də ünsüzlər (səssizlər) olmak üzerə iki ana gruba ayrılır.
Ünlülerin
Nitelikleri
S
əs yolunda hangisa bir əngələ çarpmadan çikan səslərə ünlü deyilir. Yeni söz yaradılırkən köklə ək (şəkilçi) ünlü ilə ünsüz uymalarına uyulur. Ünlülərlə ünsüzlərin çesitli özəlliklərinə bağlı olan uyum kuralları doğru söi yaratmaq üçün önəmsənir.

Ünlü uymaları, Türkcə söz kökləri ilə gövdələri içində işləyən yayqın bir kuraldır. Bu kural danışıqda rahatlıq yaradır. Türkcə sözlərdə düzənli bir biçimdə görülən ünlü uyumlarında dil ilə dodaqlar etgəndir. Bunun yanında ünlülərin yaranmasına alt çənə də qoşulur. Dodaqlarla dilin çesitli biçimlənmələrə girməsiylə ünlülər ayrılır. Dilin ön eləcə də arxa damaqda aldığı duuma görə ünlülər incə, qalın özəlliklər qazanır. Örnək olaraq a, ı, dilin arxa damağa yaxınlaşmasıyla yaranır. e,ə,i səslərininçıxışında is dil ön damağa gedir. Beləliklə Türkcə sözlərin söylənişində dil, arxa damağa getmişsə, söi bitənə kimi durumunu pozmaz. Örnək olaraq, ar-xa-daş-lıq-la-r-mız-dan sözündə a, ı ünlüləri armada olmaqla bir birlərini izləməkdədirlər. Bu ünlülərin söylənişində çixarilan səsdən dolayı a, ı ünlülərinə qalın ünlü adı verilmişdir. Ev-lən-di-ril-mə-si-nə örnəyində isə
dil
, ön damağa yığılır. Bu nədənlə e,ə,i ünlülərinə ön ünlülər deyilir. Bu ünlülərin söylənişində çixarilan səsdən dolayı e,ə,i ünlülərinə incə ünlülər deyilir.

Səs tellərinin titrəşməsiylə yaranan ünlülərin bir bölümünə də yuvarlaq ünlülərdir. Bunlardan o, u ünlüləri arxa damaqda qalınlıq özəlliyi qazanırkən dodaqlarad yuvarlaqlaşirlar. Ö, ü ünlülərisə, öndamaqda biçimlənərək dodaqlara gəlir, burda yuvarlaqlaşir. Bu özəliklərinə görə o,ö,u,ü ünlülərinə yuvarlaq ünlülər deyilir.

Ünlülər, bir də ağızın açıqlığına, daha doğrusu çənə açısının biçiminə, damaxda yaratdıqları aralığın sınırlarına görə də seçılırlər.

Ağız boşluğunun eləcə də alt çənənin düşük olduğu durumlarda a,e, ə, o,ö səsləri, ağız boşluğunun daraldığı, alat çənənin üst çənəyə doğru bağlanmaya yaxın bir durum aldığında isə ı,i,u,ü ünlüləri yaranır. Bu özəlliklərinə görə a,e,ə, o,ö geniş, ı,i,u,ü ünlüləri isə dar ünlülərdir.

Türkçədə doqquz ünlü vardır: a, e, ə, ı, i, o, ö, u, ü.
Ünlül
ər bu biçimlərilə seçilir:
A
. Çixış yeriylə dilin durumuna görə:
1
. Qalın ünlülər: a, ı, o, u. 2
. İncə ünlüler: e, ə, i, ö, ü. B
. Dudaqların durumuna görə:
1
. Düz ünlülər: a, e, ı, i. 2
. Yuvarlaq ünlülər: o, ö, u, ü. C
. Ağzın açıqlığına görə:
1
. Geniş ünlülər:a, e, ə, o, ö. 2
. Dar ünlülər: ı, i, u, ü .
Çənə açısını böyüdüb kiçitmək, dodaqları büzmək,dili ön, arxa damaqda uyğun bir durumda tutmaqla ünlülər çesitlənir.


Bu nitəliklər toplu olaraq aşağıda verilən çizəlgədə göstərilir:





düz

düz
yuvarlaq
yuvarlaq

geni
şdar
geni
şdar
qal
ına
ı
o
u
inc
əe
,əi
ö
ü



DVAMİ GƏLƏN BÖLÜMDƏDİR

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:22 PM
ikinci bölüm




Uzun Ünlü:
Kök
əni Türkçə olan sözlərdə uzun ünlü yoxdur. Uzun ünlü, Ərbcədən Farscadan Türkcəyə girən sözlərdə var: Alim, Şair…kimi

Ünlülərin bu ortaq özəlliklərinə görə Türkcə sözlər, böyük, kiçik ünlü uyumu adı verilərək iki kurala bağlanır.

Böyük Ünlü Uyumu:
Ə
n əski çaglaradan bu yana sürüb gələn geniş bir kural olub, dilin ön damağa sürülməsi eləcədə arxa damağa çəkilməsinə dayanır. Belecə arxa damaqda ədə edilən qalın ünlülərdən (a,ı,o,u) sonra yen qalın, ön damaqda əldə edilən incə ünlülərdən( e,ə,i,ö,ü) sonra is, incə ünlülər gəlir.

Bir sözün birinci hecasında qalın bir ünlü ( a, ı, o, u )varsa, başqa hecalarda da qalın ünlü gəlir. Örnək üçün : Ağız, ayaq, boyun, burun, dodaq, aparmaq, danışmaq, qarşilamaq, barışdırmaq, ıldırımlar, oralarda, ulduzlar…

Birinci hecasında ince bir ünlü ( e, ə, i, ö, ü ) gələrsə başqa hecalarda gələnlər də incə olur. Örnək üçün: ellər, dillər, işsizlər, öyüdlər, üzümlər. Buna böyük ünlü uyumuadı verilir.

Dilimizdə işlək olan özgə dillərin sözlərində də səs uyumu önəmsənməz. Örnək üçün : Məlumat, Elan, ədalət, ekran ,iradə, münaqişə , …,. Birləşik (bitişik) sözlərdə də bu uyuma uymuyan sözlər olur . Örnək üçün : Bilgisayar, Dikdaban, …,
Böyük ünlü uyumuna uymuyan sözlərə artırılan əklərdə(şəkilçilərdə) qalınlıqlık incəlik baxımından son hecanın ünlüsüne uyar: Örnək üçün : Məsləkdaş, şişmanlıq ,…

Kiçik Ünlü Uyumu:
Kiçik ünlü uyumu, böyük ünlü utumuna görə daha dar qabsamlıdır. Bu nədənlə “Kiçik” bu uyuma kiçik ünlü uyumu adı verilmişdir.
Kiçik ünlü uyumu kuralı iki yönlüdür:1
. Bir sözün ilk hecasında düz ünlü ( a, e, ı, i )varsa sonra gələn hecalar da düz ünlü olur: Anlaşmaq, yanaşmaq, başmaqçı, səslənmək, yelək, bilək, dilək, çiyələk .2
. Bir sözün ilk hecasında yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü )varsa bunu izləyən ilk hecada dar yuvarlak ( u, ü )eləcə də geniş düz ( a, e )ünlü gəlir: cocuq, odun, yorqunluq, yoxlamaq, durmaq, vurmaq, üzmək, büzmək, düzmək, görüşmək, sürüşmək .Kiçik
ünlü uyumu, alıntı sözlərdə aranmaz: aktiyor, alkol, doktor, kitab, mühim . Kiçik
ünlü uyumuna uymuyan sözlərə gətirilən əklər, sözün son ünlüsünə uyar: qavun-u, konsul-luğ-u, məmin-lik, muzak-ci, yağmur-luq.
Böyüklə kiçik ünlü uyumları, sözlərə əklər gətirdildiyində daha açıq bir biçimdə görülür. Əkləmlərdə sözün son səsi önəmsənir. Son səs qalınsa, onhan sonra gələn əklərin ünülləri də qalındır : ortaq-çi-lıq. Sözün son səsi incə isə, bu səsdən sonra da incə ünlü olan əklər gəlir: göstər- mə-li .Bu
ünlü düzənlərlə ilk hecanı izləyən ünlülər çizəlgədə göstərilir:
a
; a,ı (baxar, alır)
o
; u,a (odun, oba, oyaq)
e
, ə; r,i ( gedir,gəlir)ö
; ü,e,ə (ördək,ölçü, ı; ı,
a (qılıc, dırnaq,sığınaq)u
; u,a ( uzun, uzax)i
; i,e,ə (ilik,incə,ü
; ü,e,ə(ütü,dirək,


Türkcədə ikinci eləcə də sonra gələn hecalarda o, ö ünlüləri olmaz. Bunların yerini u,ü ünlüləri alır. Varsa da özgə eləcə də birləşik sözlərdə görünür.
Ünlü düşməsiG
ənəldə ikinci hecasında dar ünlü olan iki hecalı sözlərdə , ünlü il başlayan bir ək aldıqda ikinci hecalarda olan dar ünlülər düşər.
Örnəklər : ağız / ağzı, bağır / bağrım, beyin / beynim, boyun / boynu , burun /burn, könül / könlümüz, qarın / qarnımız,…Ünsüzl

ərin NitəlikləriS
əs yolunda bir əngele çarparak çixan səslərə ünsüz deyilir.Dilimizd
ə 23 Ünsüz vardır. Bunlar: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, x, j, k, q, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.Ünsüzl
ər səs tellərinin titrəşimə uğrayıb uğramamasına görə iki gruba ayrılır:1
. Səs tellərinin titrəşməsiylə oluşan ünsüzlərə tonlu (yumuşaq) ünsüzləradı verilir:b, c, d, g, q, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z. 2
. Ses telləri titrəşməden oluşan ünsüzlərə tonsuz (sərt) ünsüzlər deyilir: ç, f, h, x, k, p, s, ş, t

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:23 PM
Azərbaycan
Türkcəsini
Dil Bilgi
Öyrəniş yeri




Burada ocur kim gərək dil öyrədilməyilib,Artıqraq Sözə baş verilib,Təkcə söz bacarmaq ilən dil bacarmaq olmaz,kimsə sözləri birbirinin qırağında gətirənməsə demək olar dil bacarmır,Bən burada lam lam öyrədəcəyəm,Örnəkləri özüm gətirməkdən Tapikin hizi aşağı olacaq,Soruz olsa Sora bilərsiniz,Ancaq Tapiki bölüm bölüm qabağa aparacağam,birisi başqa bölümü oxumasa sonatək başa düşməyəcək,Postlar arasında başqa bölgələr içün soru sora bilərsiniz ancaq bölgələrin hörgüsü pozulmamaq içün ayrı söz,ayrı oxu gətirməyək,

Oxunu Farsca öyrədəcəyəm,kimsənin buna donquldusu olsa Türkcə öyrədərəm,Ancaq bunu da bilin pisdən-yaxçıdan İran Türkləri Farscanı bacarırlar,Türkcə yazsam,qabağa gələn az olar,





Tapikin biraz sözün ayrı Forumlarda yazmışam kopi edə bilərəm,on altı-on yeddiminci oxudan oyana gərək tayp edəm bu içün postların arasında ara düşsə darıxmayın

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:23 PM
آزربايجان خالقي، داياقدير سنه
چيرپينان بير يورک ، سنسن وطنه
دايانما هئچ زامان ياشا تيراختور
قوي سئل کيمين آشا داشا تيراختور
سنده ستتارخانين شؤهرتي واردي
يئريشين مئيداندا شانلي ووقاردير
تيرختورون کيمدن يوخدور قورخوسو
ائي ائلين، وطنين ظفر اوردوسو
گؤزلرين هامميسي باغليدير سنه
سن بير اولدوزسان گؤزل وطنه
بوغازيمدا سسين قانيمدا رنگين
ائي منيم آسلانيم، ببريم، پلنگيم
هر مئيدا واردير ايکي دروازا
بيري باخير غمه بيري آوازا
تيراختور آچاجاق آواز قاپيسين
مئيداندا قوراجاق ظفر اوردوسو




rfa_65
R.F.A
rfa_86









azərbaycan xalqı, dayaqdır sənə
çırpınan bir yürək , sənsən vətənə
dayanma heç zaman yaşa TİRƏXTUR
qoy sel kimin aşa daşa TİRƏXTUR
səndə səttarxanın şöhrəti vardı
yerişin meydanda şanlı vüqardır
TİRƏXTUR kimdən yoxdur qorxusu
ey elin, vətənin zəfər ordusu
gözlərin hammısı bağlıdır sənə
sən bir üldüzsan gözəl vətənə
boğazımda səsin qanımda rəngin
ey mənim aslanım, bəbrim, pələngim
hər meyda vardır iki dərvaza
biri baxır ğəmə biri avaza
TİRƏXTUR açacaq avaz qapısın
meydanda qüracaq zəfər ordusu

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:26 PM
مطمئنا نمی توانید برای همه کلمات زیر معادل فارسی پیدا کنید - برای من که مشکل بود
1-قازماق (مثلا یئری قازماق ) 2-یولماق (مثلا توکو یولماق ) 3-اویماق( مثلا آغاجین قابیغین اویماق) 4-دئشمه ک ( مثلا یئری یا دوواری دئشمه ک)
5-قیرتماق ( بیر شیئ دن بیر آز گوتورمک ) 6-قوپارتماق ( مثلا چسب لنن بیر شیئ قوپارتماق)


7- سییرماق( مثلا قازانین دیبین سییرماق) 8-قاشیماق ( مثلا قابلامانین دیبین قاشیماق)
9-سویماق (مثلا میوه نین قابیغین) 10-جیرماق (مثلا بیر پارچانی )

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:26 PM
اثرات منفی محروم کردن کودک از زبان مادری خود,و جایگزین کردن زبان دوم, بجای زبان مادری کودک:
1 . در جامعه و نزد فامیل هایشان منزوی می شوند
2 . ضریب هوشی شان 1/5 سال دیر تر از بقیه بچه ها رشد می کند
3 . هیچ دوستی نمی توانند به دست بیاورند
4 . نسبت به بقیه افراد در مدرسه ناموفق تراند
5-محبت بین پدرمادر با فرزند خود,کاهش می یابد.
6-فرزند به پدرمادر خود,پرخاش می کند.
7-فرزند به یک شخص بی هویت تبدیل می شود.(هر چیزی,کسی یا موجودی,بدون ریشه,در نهایت نزول خواهد کرد).
8-از جامعه دور خواهد شد.
9-قدرت بیان کودک,کاهش خواهد یافت.
10-کودک عصبی می شود.
11-کودک به دشمنی بر علیه ملت خود,تبدیل می شود.(تورک در مقابل تورک).
( باور ندارید می توانید از یک روانشناس بپرسید )

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:26 PM
قالخ آقارداش! آيولداش!آرخاداش!

قالخ!يوخودان،بو دئوران بيزيمدير!

قالخدا سييريل قينيندان ياراخداش!

هويدو هويدو!بو مئيدان بيزيمدير!

تبريز،اورمو،ائردبيل،همدان ،

قزوين،زنجان،بوتؤو آذربايجان!

قارشيميزدا ... آدلي شئيتان!

تانري بيزيملش مئيدان بيزيمدير!

گؤيلره اوجالسين قورتولوش ماهنيسي!

هئي!!!!!!اوغورلار بيزيمدير!

باش قالديريب آياخلانسين ائللر!

يوکسلسين گؤيلره يومروق اللر!

دالغالانسين چئوريليش دنيزي!

گؤي گيشنه سين،تيتره سين بو يئرلر!

استوموزه ،چکيلميش بو گؤيلر،

آلتيميزا دؤشئنميش بو يئرلر،

آي،اولدوزلار،پارلايان بو گونش اوغروموزا اوغورلار ديلرلر!

گؤيلرده سؤيله نير قورتولوش ماهنيسي!

هئي!!!!!!اوغورلار بيزيمدير



http://www.irazturk.ir/images/smilies/ha.gif




Qalx Aqardaş! Ayoldaş!Arxadaş!

Qalx!yuxudan,bu devran bizimdir!

Qalxda sıyrıl qınından yaraxdaş!

Hoydu hoydu!bu meydan bizimdir!

Təbriz,Urmu,Erdəbil,Həmədan,

Qəzvin,Zəncan,bütöv Azərbaycan!

Qarşımızda ... adlı şeytan!

Tanrı bizimlş meydan bizimdir!

Göylərə ucalsın qurtuluş mahnısı!

Hey!!!!!!uğurlar bizimdir!

Baş qaldırıb ayaxlansın ellər!

Yuksəlsin göylərə yumruq əllər!

Dalğalansın çevriliş dənizi!

Göy gişnəsin,titrəsin bu yerlər!

Ûstümüzä ,çəkilmiş bu göylər,

Altımıza döşenmiş bu yerlər,

Ay,Ulduzlar,parlayan bu Günəş

Uğrumuza uğurlar dilərlər!

Göylərdə söylənir qurtuluş mahnısı!

Hey!!!!!!uğurlar bizimdir

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:26 PM
Bir elin istəki,səndə gizlənib
Yaşayır sevgində bir el,Tıraxtor!
Bu sınıq köksənin yaralarını
Bir mən bilirəm,bir yel,Tıraxtor!

Şərəfin alıbsan ilham,baybəkdən
Sana bağlıdır böyükdən,bəbəkdən
Bu sevgi bəllidir yaşlı bəbəkdən
Calanır Bağrıma sel-sel,Tıraxtor!

İndi elimizin bayrağı sənsən
Ərşə tək ucalan,Al-dağı sənsən
Savalan-Səhəndin dayağı sənsən
El sənə sən elə ver bel,Tıraxtor!

Ölkənin olmusan Ayi-Ulduzu
Hayatın nəfəsi, dadısan-duzu
Dilimin dağına sərin səp buzu
Olmuşam havanda tel-tel,Tıraxtor!

AŞIQ PƏKƏR
__________________
http://azarteam.com/uploader/image/images/7271305902847.jpg (http://azarteam.com/uploader/image/view.php?filename=7271305902847.jpg)
Soldu,Xəzan oldu gülüm
Düşdü nəvadan bülbülüm
Birdəm bəni şad etmədi
Gərduna bax,gərduna bax

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:29 PM
TİRƏXTUUUUUUUUUUUR
TİRƏXTUUUUUUUUUUUR
GOL GOL GOL GOL GOOOOL

TİRƏXTUUUUUUUUUUUR
TİRƏXTUUUUUUUUUUUR
GOL GOL GOL GOL GOOOOL



http://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gif
http://up.iranblog.com/Files1/b19592e011a34c16af3e.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://up.iranblog.com/Files1/578dc172699448539df4.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/88.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/0a76cf3d537047d993ed.gifhttp://www.up.iranblog.com/images/sxd16q6k7hx9k0qx5z0.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/7d4f2acf556a495195f6.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/96ea906496674e45a296.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/87.gifhttp://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1http://up.iranblog.com/Files1/2be88184e8e84fc0930f.gif

http://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gif
http://up.iranblog.com/Files1/0a76cf3d537047d993ed.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/578dc172699448539df4.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/88.gifhttp://forum.p30pedia.com/images/smilies/21.gifhttp://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1http://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/87.gif

http://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gif

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://up.iranblog.com/Files/6ff0c78243734eeebf96.gif (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:29 PM
21. Yüzyılın KaraOzanı: “Araz Elses“
http://resim.bilgicik.com/yazi/araz-elses.jpgGünümüzde Türk (http://www.bilgicik.com/yazi/turk-adinin-anlami-turk-ne-demektir/) milleti olarak yakındığımız konulardan biri, Türk edebiyatı (http://www.bilgicik.com/yazi/turk-edebiyati-donemleri/)nda nitelikli eser veren yazar ve şairler (http://www.bilgicik.com/yazi/turk-yazarlar-ve-sairler/)in artık çıkmaması, hâlâ edebiyat (http://www.bilgicik.com/yazi/edebiyatin-tanimi-edebiyat-nedir/)ımızda klasik olan eserler (http://www.bilgicik.com/yazi/eser-yazar-eslestirmeleri/)in tekrar edildiği ve buna paralel olarak müzik (http://www.bilgicik.com/yazi/category/karisik-basliklar/turku/) kültürümüzün farklı etkilerle değişerek özünden uzaklaşmasıdır. Gerçekten de yakın dönemde yaşayan birkaç yazar ve şairi sözümüzün dışında tutarsak, kaliteli eserler veren çok az edebiyatçı çıkmıştır. Edebiyatta hâl, geçen yüzyılları tekrar iken müzikte de durum farklı olmamıştır. Dahası müzik kültürümüz, yabancı (http://www.bilgicik.com/yazi/yabanci-dille-egitim-ihaneti/) etkilerle farklılaşmaya ve bozulmaya başlamıştır. İşte bu bozulan Türk müzik kültürünü, anlamlı sözlerin etkili ezgilerle bir araya geldiği türküler ile 21. yüzyılda unutturmayan bir ozanımız vardır: Araz Elses (http://www.bilgicik.com/tag/Araz-Elses/)…
Güney Azerbaycan (http://www.bilgicik.com/yazi/azerbaycan-turk-edebiyati/)‘ın Sulduz şehrinde doğan ve Karakalpak Türkleri (http://www.bilgicik.com/yazi/karakalpak-turkleri-ozerk-cumhuriyeti-turan-illeri/)‘nden olan Araz Elses, hannenesinden (babaannesinden) duyduğu nağıllarla büyüyen şair ruhlu bir ozan (http://www.bilgicik.com/tag/Ozan/)dır. Duyduğu mahnılar (türküler (http://www.bilgicik.com/yazi/category/karisik-basliklar/turku/)) küçük yaşlarından beri kulağında yer edinen Araz Elses, 15-16 yaşlarındayken saz (http://www.bilgicik.com/tag/Saz/) ile yoldaşlık etmeye başlamıştır. Ozan bugün Güney Azerbaycan (http://www.bilgicik.com/yazi/iran-turkleri-turan-illeri/) olarak adlandırdığımız topraklar, bugün İran (http://www.bilgicik.com/yazi/iran-turkleri-turan-illeri/) sınırları içerisinde bulunduğu için doğup büyüdüğü topraklarda bir kültür çatışması da yaşamıştır. İçinde yaşattığı Orta Asya türkülerine olan sevgi ve bağlılığını sazla – sözle dillendirme isteği, çoğu kez Türk karşıtı siyaset güden İran’ın “günahlarıyla” engellenmiştir. Daha az yaşındayken bu engellenmişliğin verdiği sitemi, dillendirmeye başlamıştır.
Küçük yaşındayken akordiyon çalabilen Araz Elses, bir sazı olmadığı dönemlerde bir ağacı saz gibi kesip üzerine plastik teller takarak onu saz timsali yanında taşırmış. Daha sonra Sulduz’da bir saz evine gidip, satın almak üzere bir saz beğenip bunu atasına (babasına) söylediğinde; “Eğer söyleyeceğim türküleri çalarsan sazı sana alırım.” teklifiyle karşılaşmış. Araz Elses’in “Sudan Gelen Sürmeli Kız” ve “Kaşların Arasında Domdom Kurşunu Değdi” türkülerini çalmasını beğenen atası, ona sazı almıştır ve o günden sonra Araz’ın saz ile yoldaşlığı başlamıştır. Fakat İran’da sazı dillendirmek, sözünde ne olursa olsun devlete başkaldırı olarak algılandığından Araz Kuzey Azerbaycan’a göç etmek zorunda kalmıştır. Kuzey Azerbaycan’dan ise Norveç’e bir ozan sıfat (http://www.bilgicik.com/yazi/sifat-onad/)ıyla çağrılmış ve oraya yerleşmiştir

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:31 PM
تورک یا آذری کدامیک صحیح است؟

یکی از معضلات فکری و اجتماعی بعضی از جوانان و حتی جامعه دانشگاهی آذربایجان ، ترس و ابا از تورک نامیدن خود است چرا که در دوران حکومت پهلوی که آثار آن هنوز هم باقی است ناجوانمردانه ترین ضربه ها بر شخصیت تورکان ایران وارد آمد. در طول حکومت 53 ساله رضا خان و فرزند او تورکان ایرانی از هر نوع توهین و تحقیری در امان نبودن و امروزه هم گویی کلمه تورک کابوسی است که بر سینه جوانان آذربایجان و جوانان تورک دیگر نقاط کشور سنگینی می کند . و چنان شد که جوان تبریزی ، ارومیه ای ، زنجانی ، اردبیلی و... با دو نوع هویت ، تحقیر شده تورکی و افتخار آمیز آذری روبرو شود . تورکی صحبت می کرد ولی خود را آذری می نامید . وقتی از او می پرسیدی تورک هستی یا آذری می گفت آذری ،وقتی می پرسیدی آذری یعنی چه و منظور از آذری چیست چیزی برای گفت نداشت . ولی وقتی همین آذری پای از وطن بیرون می گذاشت ایرانی بودن خود را انکار می کرد و خود را تورک اصیل معرفی می کرد آن هم نه از نوع ایرانی ؟؟

تورک ستیزی از زمان سقوط حکومت قاجار آغاز شد و توسط روشنفکران نژاد پرستی چون محمود افشار (بنیانگذار بنیاد افشار) و احمد کسروی (کسی که تئوری زبان آذری را تقدیم رضا خان کرد ) به اجرا درآمد که همگی ار مواجب بگیران حکومت پهلوی بودن. تئوری کسروی بر این اساس بود ، چون اهالی چهار روستا در اطراف مرند و قره داغ تورک نیستن دلیلی شد بر اینکه ساکنان اصلی و بومی آذربایجان تورک نیستند . ولی حتی اهالی آن روستا هم به زبان تاتی و تالشی تکلم می کردند ولی کسروی با اصرار همه آنها را آذری نامید . نکته جالب اینجاست که اگر فرضیه کسروی را به تمام ایران تعمیم دهیم به این نتیجه می رسیم که نود درصد ایران تورک هست چون کمتر استانی وجود دارد که در آن یک روستای تورک نباشد .

کسروی در رساله 56 صفحه خود که در زمان رضاخان منتشر کرد . در آن نقل کرد که از این زبان غیر تورکی مردم آذربایجان (آذری) در تاریخ هیچگونه آثار و نشانه های ادبی و مکتوب هر چند بسیار اندک دیده و یا شنیده نشده است. بر این اساس پروژه های کوتاه مدت وبلند مدت با هزینه های سرسام آور به راه افتاد و زبان سازی و هویت تراشی برای ایرانیان غیر فارس رونق گرفت و دشمنی و تبلیغات علیه زبانهای غیر فارس بخصوص تورک در اولویت این برنامه ها بود . نام های بومی و تورکی شهرها ، روستاها ، رودها و کوههای آذربایجان با نام های ساختگی فارسی عوض گردید مثل ارومیه به رضائیه ، سلماس به شاهپور ، صائین قلعه به شاهیندژ ، قره داغ به ارسباران ، آجی چای به تلخه رود ، قره چمن ، سیاه چمن و مثالهای بسیار دیگر ... از آنجا که برگردانندگان این نام ها اطلاعات و معلومات درستی از فرهنگ زیبای تورک نداشتند نمی دانستند در تورکی «قره» علاوه بر سیاه معنی بزرگ و بلند و والامقام را هم می دهد. مثل قره باغ یعنی باغ بزرگ و قره چمن یعنی چمن وسیع و قره بولاق یعنی چشمه بزرگ ، قره را فقط به مفهوم سیاه به کار برند و اسم روستای قره چمن تبریز را چمن سیاه نامیدند و دنیایی را به خود خندانند و ندانستند هیچ جای دنیا چمن سیاه پیدا نمی شود .

بعضی از کسرویستهای افراطی حتی پا را از دیدگاههای احمد کسروی نیز فراتر گذاشته اند و به اصطلاح تحمیل زبان تورکی بر مردم آذربایجان را به مغولان نسبت داده اند( طبق گفته کسرویستها آذری به کسانی گفته میشود که در اثر تجاوز مغولها به زنان فارس به وجود آمده اند و زبان مادری انها در اصل فارس بوده است) این افراطیون حتی نمی دانند و یا خود را به نادانی زده اند که زبان مغولی چیزیست متفاوت از زبان تورکی ، و اگر میخواستند زبان خود را بر مردم ایران و آذربایجان تحمیل کنند چرا زبان مغولی خود را تحمیل نکردند و زبان تورکی را تحمیل کردند از آن گذشته مغولان فقط کنترل آذربایجان را در دست نداشتند بلکه از چین تا عراق در دست آنها بود و اگر در پی تحمیل زبان تورکی بودن چرا هموطنان فارس ما راتورک نکردند !!!

و با همه این حرفها این در حالی است که ترکان همیشه در طول تاریخ به رشد و گسترش زبان فارسی کمک کرده اند و در هیچ کجا نمیتوان مدرکی را پیدا کرد که ترکان بر علیه و برای از بین بردن این زبان کاری انجام دادند . زبان ترکی زبانیست زیبا با قدمت هفت هزار ساله و سومین زبان زنده و با قاعده دنیا (به نقل از مجله پیام یونسکو) و حق رسمی و سرتاسری شدن در ایران به عنوان دومین زبان رسمی کشور در کنار زبان فارسی دارد .

منبع قسمتی از مقاله : زبان ترکی و موقیعیت کنونی و گذشته آن در ایران نوشته : حسن راشدی
اونایی كه دنبال یه نژاد ساختگی هستن كه به ملت آذربایجان نسبت بدن بدونن این ملت خودشو تورك آذربایجانی میدونه و بهتر از شما میدونه كی هستن

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:31 PM
افسانه بوزقورد

افسانه "بوزقورد"یا "گرگ خاکستری" از افسانه*های کهن ترکان است و ریشه هزار و پانصد ساله دارد این افسانه در حدود یکصدو نود و یک سال بعنوان ایدئولوژی رسمی امپراطوری "گؤک ترک" یا "ترکان آسمانی" بود و از دریای چین تا دریای سیاه بشکل*های گوناگون سینه به سینه نقل می*شد و توسط پیکرتراشان بصورت تندیس*های مختلف* تراشیده و در شهرهای مختلف نصب می*گردید . بر اساس این افسانه روزی دشمنان به سرزمین ترکان حمله کرده و ترکان در مقام دفاع تا آخرین نفر شجاعانه جنگیده و کشته می*شوند .آخرین بازمانده زخمی این جنگ مهیب پسرکی بود که توسط گرگی از مهلکه نجات داده می*شود . طبق افسانه بر روی زمین غیر از آن پسرک ترکی نمانده بود . پس از چندی “نسل جدید ترک” از وصلت پسرک ترک با گرگ پا به عرصه وجود می*نهد و در نسل*های بعدی آنها عاقبت امپراطوری عظیم "گؤک ترک" یا “ترکان آسمانی” (ترکهای آبی) را از دریای چین تا دریای سیاه بنا می*نهند .
برای مستند کردن افسانه،*نظریات "تونگ تین" دائره*المعارف و سالنامه *نویس مشهور چین را که در سال 801 یعنی حدود یک قرن پیش از اسلام می*زیست در اینجا می*آورم . "تونگ تین" در بین دائره*المعارف 199 جلدی خود، جلد 197 را به تاریخ و منشاء اقوام ترک اختصاص داده و بطور مفصل از آداب و رسوم ترکان آسمانی بحث می*کند . اینجانب به خوانندگان محترم برای اولین بار در تاریخ ادبیات، متن ترجمه شده چینی به استانبولی را به فارسی ترجمه کرده و در اختیار محققین قرار می*دهم .
بر طبق نوشته تونگ تین سرزمین آنان (قبایل ترکان آسمانی)توسط همسایه بالای ( hsi -hai)دریاچه ایستی گؤل در آسیای میانه نابود شد . زن و مرد و کوچک و بزرگ همگی قتل عام شدند و تنها فرزند ده ساله از آنان باقی ماند . بخاطر خردسالی نخواستند او را بکشند ولی دست و پاهایش را قطع کرده و به مرداب بزرگی انداختند . ماده گرگی در آنجا به پسرک گوشت می*آورد و مانع مرگ او می*شد . بعد از مدتی پسرک با گرگ وصلت کرده و گرگ حامله می*گردد . گرگ تا دریای مغرب می*رود .در آنجا کوهی بود . بر فراز کوه می*ایستد . این کوه در شمال غربی سرزمین کائو چونیک (تورفان کوچو در ترکستان فعلی چین) بود . در آنجا غاری بود . در آنطرف غار (در بین کوههای محصور)سرزمین سرسبز وجود داشت، مساحت این سرزمین بیش از 200 لی حدود 200 میل بود . گرگ در اینجا ده فرزند پسر زائید، آنها بعد از بزرگ شدن در خارج منطقه سکونت خود ازدواج کرده و زنانشان حامله می*شدند . این فرزندان قبایلی را بوجود آوردند که بزودی ازدیاد نسل کرده زیاد شدند . بعد از اینکه چند صد عائله شدند در حالیکه چند نسلی از آنها گذشته بود از درون غار بیرون آمدند و به ژوان- ژوان ها پیوستند .
در منابع دیگر از " غار" به منطقه محصور در بین کوههای سربه فلک کشیده با نام "ارکنکون" نام برده می*شود که ترکان بعد از چندین نسل ازدیاد چون نمی*توانستند از منطقه محصور سر به فلک کشیده خارج شوند به راهنمایی آهنگری که گفته بود این کوهها دارای سنگ آهن است از مقادیر متنابهی پوست حیوانات دم و کوره آهنگری ساخته و با زدن تونلی از میان کوهها خارج گردیده و آنروز چون مصادف با اول ماه حمل (فروردین) بود آنرا "عید ارکنکون" یا نوروز نامیدند که برای اولین بار دوباره ترکان به صحنه جهانی پای نهاده و به راهنمایی "بوز قورد" این بار از بین کوههای سر به فلک کشیده*ی خارج از ارکنکون که گم شده و می*رفتند که دوباره نابود شوند با صدای زوزه گرگ به سوی او جلب شده و با راهنمایی گرگ از مهلکه دوباره نجات می*یابند . بعدها این "بوزقورد" در شکل "گؤک بؤری" (گرگ آسمانی) نیز در زمانی که اوغوزخان می*خواست به فتح جهان اقدام کند با ستون نور آبی رنگ بر چادر او وارد شده می*گوید اگر می*خواهی در جنگ پیروز شوی هر وقت من پیش رفتم پیشروی کن و هرجا من ایستادم بایست . از آنروز "بوزقورد" پیشاهنگ جنگ ترکان می*شود و با حمله او به دشمنان فتح و ظفر نصیب ترکان می*شود .
آنچه از افسانه*های فوق*الذکر استنباط می*شود این است که در طی قرون و اعصار گذشته "بوزقورد" (گرگ خاکستری) بعنوان سمبل الهی نگه*دار ترکان و راهنمای آنان تلقی گردیده و در مواردی که می*خواستند از یک ترک اصیل و با غیرت و خالص تمثیلی ارایه نمایند او را به بوزقورد تشبیه می*کردند . در نظرترکان بوزقورد فرشته*ای از فرشتگان الهی بود که جهت پایندگی نسل ترکان بشکل بوزقورد بر ترکان ظاهر شده بود . به نظر می*رسد بعدها بوزقورد یک درجه ارتشی گردیده و به کسانیکه در راه بنای ملت ترک فداکاریهای شایان می*کردند عطا می*شد .
البته غیر از درجه بوزقورد یا مخفف آن "قورد" یک درجه بزرگتری نیز در میان درجات نظامی و اداری ترکان باستان دیده می*شود که از همین واژه قورد گرفته شده و آن "آلپاگوت" است . این واژه بشکل های مختلف از قبیل آلپاغوت و آلپاقوت نیز بکار رفته و در ترکی جغتایی معنی " انسان اصیل " را می*دهد .
احتمال دارد این واژه مرکب از دو جزء "آلپ" به معنی بزرگ و سترگ و قهرمان و پهلوان و " قورد " به معنی گرگ باشد . این لقب تنها مختص کسانی بود که دوره*های مختلف به اصطلاح کماندویی و رنجری وچریکی و دگریلا یی امروزه را با موفقیت گذرانیده و در شکل* عملی به رزمندگانی اطلاق می*گردید که به تنهایی به لشکریان دشمن حمله کرده، بدون اینکه دستگیر شوند از میان آنان خارج می*شدند.
واژه قورد بعنوان صفت جانشین موصوف از زبان ترکی وارد زبان فارسی گردیده و در ادبیات فارسی بصورت" گرد" و جمع آن "گردان" بکار رفته است . فردوسی در شاهنامه می*گوید:
گردان دو صد با درفشی چو باد
همیدون به گرگین میلاد داد

در ادبیات فارسی به کسانیکه می*توانستند در جنگ گردی(قوردی) را دستگیر نمایند لقب "گردگیر" (قوردگیر) می*دادند . فردوسی در مورد پهلوانان گردگیر در بعضی از اشعارش سروده :
چنین گفت کاین مرد جنگی به تیر
سوار کمند افکن و گردگیر
***
دلیر است و اسب افکن و گردگیر
عقاب اندر آرد ز گردون به تیر
***
دریغ آن هژبر افکن گردگیر
دلیر و جوان و سوار و هژیر
امروزه نیز در واحدهای ارتش جمهوری اسلامی ایران به جمع چهار یا پنج گروهان، یک "گردان"اطلاق می*شود که از حدود 500 -400 نفر سرباز تشکیل می*شود و نیز به درجه*ای از درجات نظامی امروزی ایران "سرگرد" اطلاق می*شود که بالاتر از درجه سروانی و پائین* از درجه سرهنگی است و در حقیقت همان "باشقرد" (باش قورد = قورد باشی) زبان ترکی است . به هر حال دامنه افسانه*ی بوزقورد به درجات نظامی امروزی جمهوری اسلامی نیز کشیده شده و نشان از ریشه*دار بودن این افسانه دارد .
افسانه مان قوردها
این افسانه بشکل وسیع در میان ترکان قیرقیز از قدیم*الایام بصورت سینه به سینه نقل گردیده تا اینکه در عصر حاضر توسط "چنگیز آیتماتف" نویسنده بزرگ قرقیزی در رمانی به نام "گون وار عصره بدل" (روزی به درازی قرن) انعکاس خود را یافته است .
"مان قورد" در حقیقت بعنوان صفت جانشین موصوف به کسانی که فاقد "شعور ملی" بوده و بطور کامل از خود بیگانه گردیده*اند اطلاق می*شود . مان قورد کسی است که نسبت به ایل و تبار و قوم و خویش خود بیگانه شده و هیچ وابستگی فرهنگی به قوم خود احساس نمی*کند . او به راحتی زبان مادری و حتی مام میهن و مادر حقیقی خود را در جای جای گفتارش به تحقیر و تمسخر می*گیرد و فرهنگ خودی را نفی و به فرهنگ بیگانه به دیده احترام فوق*العاده می*نگرد و در این کار آنقدر پیش می*رود که حتی حاضر می*شود طبق افسانه به دستور ارباب، قلب مادر خود را نیز نشانه*ی تیر کند و او را از پای درآورد بدون اینکه خم به ابرو بیاورد یا متاثر گردد . بدین جهت مان قورد یک بی اصل و نسب کامل است که بیشتر به کوبیدن مظاهر و منافع ملی خود می*پردازد .
واژه "مان" در ترکی غیر از معنی مثل و مانند در ترکیب ترکمان (ترک مانند) و ائلمان (ائل مانند) معنی عیب و نقص را نیز در خود دارد و مان قورد در حقیقت مفهوم "گرگ ناقص" یا به بیان واضحتر "انسان ناقص" را در قاموس ترکان افاده می*کند . با توجه با اینکه در این قاموس بوز قورد بعنوان انسان کامل و اصیل است لذا مان قورد بعنوان انسان ناقص تلقی می*گردد . به عبارت دیگر مان قورد به معنی "گرگ ننگین" یا "انسان ننگین" است. این ننگ بیشتر گریبان گیر همان بوزقوردهاست که اسیر دشمن شده و بعد از شستشوی مغزی به ننگ ایل و تبار و جامعه و ایدئولوژی خود بدل می*شوند .در شکل جدید مان قوردها در رسانه*های گروهی وادار به مصاحبه بر علیه ایدئولوژی قبلی خویش می*گردند .
افسانه مان قورد در مورد منشا و چگونگی مان قورد شدن بوز قوردها سیر مسخ آنان از گرگ کامل (انسان کامل) به گرگ ناقص (انسان ناقص) را به تفصیل چنین بیان می*کند .
روز و روزگاری در صحرای "ساری اؤزیه" آسیای مرکزی اقوام مختلف زندگی می*کردند . یکی از این اقوام قوم ترک نایمان بود . نایمان*ها دشمنانی به نام " ژوان ژوان"ها داشتند . ژوان ژوان*ها مبتکر مان قورد گردانیدن اسرای خود بودند . آنها اسیران جوان قبیله نایمان را گرفته و طی شکنجه*های سخت و طاقت*فرسا حافظ تاریخی آنان را مختل کرده و از آنها فردی بی بند و بار نسبت به قوم و قبیله خود می*ساختند .
مان قوردها طوری تربیت می*شدند که تنها دستورات ارباب خود را مثل روبوت، و آدم آهنی*ها بکار می*بستند اگر ارباب مان قورد می*گفت پدر و مادرت را بکش در چشم بهمزنی بدون هیچگونه ترحمی آنان را به قتل می*رساندند .
افسانه می*گوید : در منطقه ساری اؤزیه چاههای زیادی وجود داشت و همه جا سرسبز و خرم بود ولی ناگهان قحطی بزرگی اتفاق افتاد و اقوام ساکن در آن صحرا به جاهای دیگر کوچ کردند . قوم ژوان ژوان*ها نیز که مبتکر شستشوی مغزی جوانان بودند مجبور به کوچ گردیده بسوی رود ادیل (اتیل)- که همان ولگا باشد- رفتند. آنها چون به لعنت و نفرین الهی به جزای مان قورد کردن جوانان دچار شده بودند موقع گذر از روی آبهای یخ بسته ولگا همگی از کوچک و بزرگ و انسان و حیوان با شکسته شدن یخها به عمق آبها مثل فرعون- فرورفته و از روی زمین محو و نابود شده به جزای خود می*رسند .
افسانه در مورد چگونگی مان قورد سازی ژوان ژ وان*ها می*گوید : ژوان ژوان*ها وقتی کسانی را اسیر می*گرفتند آنها را به صحرا برده موهای سرشان را از ته می تراشیدند، بعد شتری را سر بریده و از پوست گردن شتر که از سفت**ترین قسمت پوست شتر است قطعاتی را جدا کرده و بلافاصله به سر اسیر *چسبانیده ، آنرا محکم می*بستند . بعد از این کار دستبند و پای*بند اسیران را محکم کرده آنها را در زیر آفتاب سوزان رها می*کردند .
بعد از مدتی موی سر آنها رشد کرده و چون جایی برای رشد خود نمی*یافتند برگشته بتدریج داخل مغز اسیر می*شدند . در این موقع بیشتر جوانان تاب تحمل این غذاب را نیاورده فوت می*کردند ولی آنهایی که می*ماندند در اثر برخورد موها با سلولهای حافظه تمام خاطرات گذشته خود را از دست داده و تنها مهارت*های آنان در تیراندازی می*ماند . آنها به دستور ارباب خود هر کس را که دستور می*داد بلافاصله تیرباران می*کردند . چون از بین ده اسیر یک اسیر مان قورد شده و بقیه می*مردند لذا ارزش یک مان قورد ده برابر یک غلام بود و اگر کسی مان قورد کسی را می*کشت مجبور به پرداخت جریمه سنگین می*شد .
افسانه می*گوید: روزی پسر جوانی بنام "ژول آمان" (یول آمان) فرزند پیرزنی بنام "نایمان آنا" برای گرفتن انتقام خون پدر خود از ژوان ژوان*ها که در جنگ با آنان کشته شده بود به اتفاق سایر جوانان قبیله نایمان به ژوان ژوان*ها حمله کرده و بعد از جنگی قهرمانانه اسیر می*شود . ژوان ژوان*ها او رامان قورد کرده و به چوپانی گله*های خود می*گمارند ."نایمان آنا" برای نجات پسرش به منطقه ژوان ژوان*ها رفته و پسر خود را می*بیند که چوپان گله شده است . مادر به فرزند نزدیک شده و اسمش را می*پرسد . پسر جواب می*دهد که نامش مان قورد است. مادر در میان حسرت و ناامیدی از پدر و مادر و ایل و تبارش می*پرسد . پسر جوان تنها یک جواب دارد آنهم : من مان قورد هستم . مادر سعی می*کند حافظه*ی پسر جوانش را به کار بیاندازد . "چنگیز ایتماتف" - نویسنده معروف قرقیزی - در همان رمان "روزی به درازی قرن" بقیه ماجرا را چنین به رشته قلم می*کشد که مادر خطاب به پسرش می*گوید : " اسم تو ژول آمان است می*شنوی؟ تو ژول آمان هستی . اسم پدرت هم دونن بای (Donan bay) است پدرت بادت نیست؟ آخر او در زمان کودکیت به تو تیراندازی یاد می*داد . من هم مادر تو هستم، تو پسر من هستی، تو از قبیله نایمان هستی متوجه شدی؟ تو نایمان هستی .
او (مان قورد) با بی*اعتنایی کامل به سخنان مادرش گوش می*داد . گویی اصلا این حرفها ربطی به او ندارد .
نایمان آنا باز دوباره تلاش کرد که حافظه پسرش را بکار بیاندازد لذا با التماس گفت:
اسمت را بیاد بیاور . . .ببین اسمت چیست مگر نمی*دانی که پدرت دونن بای است؟ اسم تو مان قورد نیست ژول آمان است . برای این اسمت را ژول آمان گذاشته*ایم که تو در زمان کوچ بزرگ نایمان*ها بدنیا آمدی . وقتی تو بدنیا آمدی ما سه روز تمام کوچ خود را متوقف کردیم".
“نایمان آنا” برای اینکه احساسات پسرش را تحریک کند و او را به یاد کودکی خود بیاندازد برایش ترانه و لالایی و بایاتی می*خواند ولی هیچ تاثیری در پسر جوان نمی*کند . در این موقع ارباب ژول آمان پیدا شده و نایمان آنا از ترس او پنهان می*شود.ارباب ژول آمان از او می*پرسد آن پیرزن به تو چی می*گفت؟ ژول آمان می*گوید او به من گفت که من مادرت هستم . ارباب ژل آمان می*گوید تو مادر نداری تو اصلا هیچ کس را نداری فهمیدی، وقتی آن پیرزن دوباره پیشت آمد او را با تیر بزن و بکش . او بعد از دادن "حکم تیر" به دنبال کار خود می*رود . نایمان آنا وقتی می*بیند او رفت از مخفیگاه خویش خارج شده می*خواهد که دوباره حافظه تاریخی و قومی و خانوادگی پسر جوان را بکار بیاندازد لذا به او نزدیک می*شود . اما ژول امان با دیدن نایمان آنا بدون هیچ ترحمی در اطاعت کورکورانه از دستورات اربابش قلب مادرش را نشانه گرفته و او را از پشت شتری که سوارش شده بود سرنگون می*سازد . قبل از اینکه پیکر بی*جان نایمان آن به زمین بیفتد روسری او به شکل پرنده*ای بنام دونن بای درآمده و پرواز می*کند . گویی این پرنده روح نایمان آنا را در جسم خود دارد. از آن زمان پرنده*ای در صحرای ساری اؤ*زیه پیدا شده و به مسافرین نزدیک گردیده و دایماً تکرار می کند:
"به یاد آر از چه قبیله*ای هستی، اسمت چیست؟ اسم پدرت دونن بای است، دونن بای، دونن بای . . ."
پیکر بی*جان نایمان آنا در محلی که بعدها بنام او به قبرستان "آنا بیت" معروف گردیده به خاک سپرده می*شود . پسر مان قورد او حتی برای گرامی*داشت خاطره مادر بر سر قبر او نیز حاضر نمی*شود چراکه او خود را بی *پدر و مادر و بی*اصل و نسب می*دانست .
ماجرای بوزقوردها و تشکیل امپراطوری بزرگ "گؤک ترک" در رمان بزرگ"Boz Kurtlar" نوشته "atsız" در کتابی 555 صفحه*ای و ماجرای مان قوردها در کتاب : "KUH Bapecpa bəpabəp" (گون وار عصره برابر) نوشته چنگیز آتیماتف، در 348 صفحه چاپ و منتشر شده است . کتاب اخیر با نام "روزی به درازی قرن" به زبان فارسی و با نام "Gün olur asra bedel" گون اولور عصره بدل به زبان ترکی استانبولی و به نام"گون وار عصره برابر" به ترکی آذربایجان ترجمه شده است ترجمه شده است .
بر اساس این رمان مشهور چنگیز آتیمایف در سال 2000 نمایشنامه*ای در تئاتر شهر استانبول با نام اصلی "mankurt"(مان قورد) و با نام فرعی "Gün uzar yüz yıl olur" (گون اوزار یوز ییل اولور) به صحنه برده شده است .
بدین ترتیب دو اثر بزرگ از دو نویسنده سترگ از دو افسانه کهن ترک چاپ ومنتشر شده که در یکی به ماجرای ترکان اصیل و در دیگری به ماجرای تاسف*بار ترکان از خود بیگانه پرداخته می*شود .
باشد که روز و روزگاری دیگر داستانهای کهن ترک بشکل*های هنری از قبیل رمان و نمایشنامه و فیلم درآمده و بازسازی گردد .

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:34 PM
دئديلر سانکي منه پان تورکم
من دئديم سهو ائلمه خان تورکم



ائليمين دوشمنينه اوخ سونگو


ائليمين دوستونا من جان تورکم



شانلي تاريخيم اولوب گئچميشده


ائليين دونياني هئيران تورکم



منه جان جان ديينه جان تورکم


منه قان قان ديينه قان تورکم










dedilər sanki mənə pan türkəm
mən dedim səhv eləmə xan türkəm

elimin düşməninə ox süngü
elimin dostuna mən can türkəm

şanlı tarixim olub geçmişdə
eliyən dünyani heyran türkəm

mənə can can diyənə can türkəm
mənə qan qan diyənə qan türkəm












mərhəbalar


səlamlar






http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/281.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/277.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/16.gif


saygılar

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:34 PM
قسمت اول

الا ای داور دانـــــــــا تــــو مـی دانـی کـه ایـرانــی چــه محـنـتها کشید از دست این تهران و تهرانی
چـــــه طــرفـی بست ازین جمعیت جز پریشانی چــــه دانــد رهـبـری سـرگشـته ی صحرای نادانی
چرا مردی کند دعوی کسی کو کمتر است از زن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت دوم

تــــــو ای بــیــمار نـادانی چه هذیان و هدر گفتی برشتی کله ماهی خور به طوسی کله خر گفتی
قــــــمـــی را بـــد شمـردی اصفهانی را بتر گفتی جــوانــمــردان آذربـــایــجــان را تـــرک خـــر گـفتی
تــــرا آتـــش زدنــد و خود بر آن آتش زدی دامن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت سوم

تــــو اهــل پـایـتـخـتـی بـایـد اهـل معرفت باشی به فــکــر آبــــــرو و افــــتــخــــار مـمـلـکـت بـاشـی
چرا بیچاره مشدی وحشی و بی تربیـت باشی به نقص من چه خندی خود سراپا منقصت باشی
مرا این بس که می دانم تمیز دوست از دشمن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت چهارم
تــــو از ایــن کـنـج شـیـرخـانـه و دکـان سـیـرابـــی به جز بدمستی و لاتی و الواطی چه دریابی
در این کولژ که ندهندت به جز لیسانس تون تابی نـخـواهـی بـوعـلـی سینا شد و بونصر فارابی
بــه گاه ادعـا گـویـی کـه دیـپـلم داری از لـندن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت پنجم

تو عقل و هوش خود دیدی که در غوغای شهریور کـشیدند ازدوسو همسایگان در خاک مالشگر
بــه نـق و نـال هـم هـر روز حـال بـدکـنـی بـدتــــر کـنـون تـرکـیـّه بـیـن و نـاز شـسـت تـُرکـهـا بنگر
کـه چـون مـانـدنـد بـا آن مـوقـعـیّـت از بلا ایمن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت ششم
گمان کردم که با من همدل و همدین و همدردی بـــه مـــردی بـا پـیـوسـتـم نـدانستم که نامردی
چـــه گـویـم بـر سـرم بـا نـاجـوانـمردی چه آوردی اگر می خواستی عیب زبان هم رفع می کردی
ولی ما را ندانستی به خود هم کیش و هم میهن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت هفتم

بـــه شـهریــور مـه پـاریـن کـه طـیــّارات با تعجیل فرو می ریخت چون طیرابابیلم به سرِسجّیل
چـه گویم ای همه سازِ تو بی قانون و هر دمبیل تــو را یکشـب نشد ساز و نوا در رادیو تعطیل
تــرا تـنـــبـور و تنبک بر فلک می شد مرا شیون
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت هشتم
بــــه قـفـقـازم بــرادر خوانـد با خود مـردم قـفـقـاز چون در تُرکیُه رفتم وه چه حرمت دیدم و اعزاز
بـــه تــهــران آمــدم نشــنـاخــتی از دشمنانم باز مــن آخـــر سـالـها سرباز ایران بودم و جانباز
چرا پس روز را شب خوانی و افرشته اهریمـن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن



قسمت نهم

بــــه دسـتـم تــا سلاحی بود راه دشمنان بستم عـدو را تا که ننشاندم به جای از پا ننشستم
بـــه کـــام دشــمنــان آخـر گــرفتـی تیغ از دستـم چــنــان پــیـوند بگسستی که پیوند نیارستم
کنون تنها علی مانده است و حوضش چشم ما روشن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت دهم

چــــو اســتاد دغـل سنگ محک بر سکه ی مـا زد تـــرا تــنــهـا پــذیــرفــت و مـــرا از امتـحان وازد
سـپس در چشم تو تهران به جای مملکت جـا زد چــو تــهــران نـیز تنها دید با جمعی به تنها زد
تــــو این درس خیانت را روان بودی و من کودن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت یازدهم

چـــــو خـواهـنـد دشمنی بنیاد قومی را برانــدازد نخست آن جمع را از هم پریشان و جدا سازد
چــــو تـــنـــها کـــرد هـریـک را بـه تنهایی بدو تازد چـــنـان انــدازش از پــا کــه دیـــگر سـر نیفرازد
تو بودی آنکه دشمن را ندانستی فریــب و فن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت دوازدهم

چـرا با دوستارانـت عــنــاد و کیــن و لــج باشـــد چــرا بــیـچــاره آذربــایــجـــان عـضــو فلج باشد
مگر پنداشتی ایـــران ز تــهـران تــا کــرج باشــد هـــنــوز از مــاســت ایرانرا اگر روزی فرج باشد
تو گل را خار می بینی و گلشن را همه گلخن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت سیزدهم
تـرا تـا تــــــرک آذربــایجـان بــــــود خراســان بود کجا بارت بدین سنگینی و کارت بدینسان بود
چه شد کردولر یاغی کزو هر مشکل آسان بود کجا شد ایل قشقاقی کزو دشمن هراسان بود
کنون ای پهلوان چونی تیری ماندونی جوشن
الا تـهـرانیا انصاف مـی کـن خـر تـویـی یـا مـن

قسمت چهاردهم-پایانی
کنون گندم نه از سمنان فراز آید نه از زنجان نــه مـاهـی و بـرنج از رشت و چایی ر لاهیجان
از ایـن قحـط و غلا مـشکل توانـی وارهـاندن جان مگر در قصه ها خوانی حدیث زیره و کرمان
دگر انبانه از گندم تهی شد دیزی از بنشن
الا تهرانیا انصاف می کن خر تویی یا من

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:35 PM
آشنایی با خدمتگزاران و چگونگی ترفیعات tractor FC




کاربران متخلف که روی نامهایشان خط کشیده شده هست http://forum.tractorfc.com/images/ranks/manshuri.png

کاربرانی قدیمی که از سال 2009 و به اضافۀ کاربران جدیدی که تازه عضو شدن نامهای همشون به رنگ بنفش blod معلومه
به جز ناظمان که نامهای آنها با سبز کم رنگ مثال ( Khagan (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=6267) ) و معاونان و مدیران که با سبز پر رنگ مثال ( CAPTAINorg (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=4215) ) و مدیر ارشد,فنّی,مدیر کل که با رنگ قرمز

omidTTTT (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=4)
Mohammad (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=1)
RED-TNT (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=43)


و کاربرایی که بعد عضویت ایمیل خود را تایید نکرده اند با رنگ قرمز مایل به قهوه ای مثال (kurshun (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=15827))

اما ترفیعات که ربطی به قدیمی بودن با جدید بودن و یا تشکر بیشتر بودن فرقی نداره
ترفیعات با تعداد پستهای ارسالی انجام میشه که به صورت زیر در خدمت شما عزیزان گذاشتم

تعداد پستهای ارسالی بین 0 تا 50http://forum.tractorfc.com/images/ranks/tazevared.png

تعداد پستهای ارسالی بین 50 تا 100http://forum.tractorfc.com/images/ranks/karbar-faal.png

تعداد پستهای ارسالی بین 100 تا 500 http://forum.tractorfc.com/images/ranks/havadar.png

تعداد پستهای ارسالی بین 500 تا 1000http://forum.tractorfc.com/images/ranks/tractorchi.png

تعداد پستهای ارسالی بین 1000 تا 2500http://forum.tractorfc.com/images/ranks/motaasseb.png

تعداد پستهای ارسالی بین 2500 تا 4000http://forum.tractorfc.com/images/ranks/2atishe.png

تعداد ارسال پست از 4000 تا 5000http://forum.tractorfc.com/images/ranks/asil.png

تعداد پستهای ارسالی بیش از 5000 عدد http://forum.tractorfc.com/images/ranks/tttt.png
و حالا آشنایی با خدمتگزاران

http://forum.tractorfc.com/images/ranks/nevisande.png
http://forum.tractorfc.com/images/ranks/khabarnegar.png
http://forum.tractorfc.com/images/ranks/akkas.png
http://forum.tractorfc.com/images/ranks/graphist.png
http://forum.tractorfc.com/images/ranks/multimedia.png
http://forum.tractorfc.com/images/ranks/multimedia1.png



ناظمانhttp://forum.tractorfc.com/images/ranks/nazem.png
بعد معاونانhttp://forum.tractorfc.com/images/ranks/moaven.png
و مدیران http://forum.tractorfc.com/images/ranks/modir.png






http://forum.tractorfc.com/images/ranks/modir-arshad.pngRED-TNT (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=43)

http://forum.tractorfc.com/images/ranks/modir-fanni.pngMohammad (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=1)

http://forum.tractorfc.com/images/ranks/modire-koll.pngomidTTTT (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=4)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:35 PM
سرنوشت كارتون*هايي كه مي*ديديم چي شد؟ اي*كيوسان كراكي شده و مخش تعطيل تعطيله! آليس شوهر كرده،دو تا بچه داره و يه زندگي حقير توي يه آپارتمان ۵٠ متري ساده تام و جري دو تا دوست صميمي شدن! جيمبو رو از رده خارج كردن و بعد اجاره دادندش به ايران اير ! رابين*هود رو توي اسلام*شهر گرفتنش - به جرم شرارت،هفته*ي ديگه اعدامش مي*كنن ...گربه*سگ عمل كردن و جدا شدن! پت و مت دكتراي مهندسي عمران گرفتند و الان جزو هيئت علمي دانشگاه امير کبير
زندگينامه بابك خرم دين :
بابك فرزند مرداس در منطقه آذربايجان به دنيا آمد و از همان ابتداي كودكي نشانه*هاي نبوغ و دلاوري را از خود نمايان ساخت. وي رسم آزادگي و عياري را افزون تر از نوجوانان روزگار خود آموخت تا واقعه اي را تاريخ رقم زند كه همواره جاودان خواهد ماند .
بايد خاطر نشان ساخت كه دوراني كه بابك در آن مي*زيست، از دوره هاي پر تلاطم تاريخ ايران بوده است دوره اي كه آكنده از حيله، كينه و ستم بود. دوره اي كه در اثر حاكميت ستمگرانه خلفاي عباسي در بغداد از يك سو و ستم اشراف و خوانين محلي، از سوي ديگر ؛ توده*هاي مردم در سختي و فشار كمرشكني قرار داشتند.
هر چند در طي بيش از دو قرني كه اعراب بر ايران تسلط يافتند و تا اواخر سده دوم هجري، قيام*هاي مردمي بزرگ و البته ناموفقي از جانب كساني چون «ابومسلم خراساني»، «سنباد»، «حمزه بن آورك» و «استاد سيس» صورت گرفته بود اما اين قيامهاي پراكنده راه به جايي نبرد و همچنان ظلم*هاي خلفاي اموي و عباسي وقيحانه و بي رحمانه ادامه داشت و همه قيام*هاي ايرانيان ستمديده و تحقير شده نافرجام باقي ماند .
نااميدي تمام اقوام فلات ايران را دربر گرفته بود شدت ظلم و تبعيض حاكم بر جامعه به حدي بود كه دهقانان و پيشه*وران در تنگنا قرار داشتند و در چنين شرايط اسفباري بود كه مردم نواحي شمال غرب ايران كه بيش از پيش در معرض ظلم و تعدي مأمون و معتصم اين دو خليفه ددمنش عباسي قرار داشتند. به اطراف آتشي گرد آمدند كه جاويدان فرزند شهرك، آن را بر فراز كوهستان*هاي «اردبيل» (اورتابئل) برافروخته بود. و اين سببي شد كه بابك خرمدين نيز به حلقه اين مبارزان بپيوندد .
بابك پس از مرگ " جاويدان" در سال 200 هجري قمري جانشين وي شد و اين نقطه عطفي در تاريخ ايران و خاورميانه بود چون برخي مورخان را اعتقاد بر اين است كه همين آغاز پيشوايي «بابك خرمدين» بر پيروان «جاويدان» تاريخ منطقه را در مسيري ديگر قرار داد. عظمت انديشه، مردانگي بي بديل، صداقت بيان، قدرت اراده و نيرومندي جسم او پيروان «جاويد» را به گونه**اي متحول كرد كه بيشتر اقوام ساكن نواحي شمال و غرب و ساير اقوام ساكن در فلات ايران و حتي قفقاز و سرزمين روم به اين جنبش آزاديخواهي پيوستند و اتحاد ايم گروهها باعث شد به مدت چند دهه خواب راحت را از چشم خلفاي ستمكار عباسي سلب كرده و آسايش را از كاخ هاي آنان بگيرد . و زمينه سقوط عباسيان را فراهم آورد . و تاثير چنين تحولاتي در تاريخ منطقه خاورميانه بخوبي روشن است.
تاثیری که بابک بر سایر ملل داشته است :
آوازه دليري هاي و رشادت هاي بابك و يارانش فراتر از منطقه رفت و سب شد ماجراي قيام خرمدينان در قالب افسانه*هايي سحرانگيز از شبه قاره هند تا قلمرو روميان و از جزيره العرب تا سرزمين اسلاوها نيز گسترش يابد . هر چند فرجام بابك بدليل خيانت عده اي چون افشين بسيار تكان دهنده و تلخ بوده است اما بايد بخاطر آورد كه وي در اوج شرف و مردانگي ، جان خود را همچون همرزمان ديگر خود براي اعتلاء و شرف ايران فدا كرد .
تاثر انگيز است كه ايران آنقدر كه از جانب خيانتكاران خودي(فوتبالیست) آسيب ديده است توسط دشمن خارجي (خبرورزشی) مورد تهديد واقع نشده است و نمونه آن ماجراي افشين است كه به رغم ايراني بودن، براي كسب قدرت و مقام ؛ ذلت خدمت معتصم خليفه سفاك و ظالم عباسي را به جان پذيرفت و براي خوش خدمتي به خليفه و تسلط بر خراسان ؛ با خدعه و نيرنگ بابك را اسير كرد و او را از اوج كوهستانهاي پر افتخار بذ به قصرهاي پر از نيرنگ بغداد روانه كرد. آنگاه به دستور معتصم، در حضور درباريان و خود خليفه، به ترتيب دست*ها و پاهاي بابك را از تن جدا كردندو او را مثله كردند تا جان سپرد .
می گویند که بابك پس از قطع دست راستش با دست چپ خون دست راست را بر چهره خود ماليد و تمام صورتش را گلگون از خون كرد. معتصم مي*پرسد، دليل اين كار چيست؟ بابك پاسخي داد كه بعد از 1200 سال هنوز استدلال محكم مردي و مردانگي و آزادي و آزادگي است. من با خون، سيماي خود را سرخ كردم تا فکر نکنی که ترس از مرگ، باعث شده که رنگ صورتم زرد شود. و عجیب اینکه این داستان مرا به یاد حلاج می اندازد که او هم در عرصه خود تمام بود و جرمش این بود که اصرار هویدا می کرد !

خیانت نشریه فوتبالیست = خیانت افشین.
اولوم السون مانقورتا




qaşıq=Azərbaycan türkçəsi
kaşık=Türkiyə türkçəsi
q heç zəman ق hərfiylə bərbərlik eləmir.
q hərfi daha incə söylənir və Azərbaycan türkçəsinə özəldir
ق hərfi ərəb hərfidir və daha qalın söylənir.
bu hərflər ağızdan çıxan sözün göstəricisidir.düzdü bu əlefbalar latın və ərəb olabilər amma biz onları öz dilimizə görə işlədirik.
qaşıq deyəndə bu q hərfiki ağzınızdan çıxır başqa dildə yoxdur sizki deyirsiniz əski türkçədə q hərfi yoxdu buna bir sənəd gətirin belə olmazkı çünkü türkiyə əlefbasında yoxdu əski türkçədədə yoxdu.
dostlar türkiyədə öz ana dillərin yazıb pozublar amma bizlər çox zaman başqa dillərdə yazıb oxumuşuq amma bu o demək dəyilki onların tüm sözləri və sözcükləri düzgündür





nəmək=duz دوز
rast=düz دوز
səbr kon döz دوز
doz daki mənisi yoxde
ya məsələn ıldırım bir var belə yazıla (ildirim) onda oxunar
ایلدیریم
ya məsələn ölmax həman mordən ki ərəb yazıda
اولماخ یازئلئر کی هم شدن اوخونور هم مُردن
ki olmax ayrıdi ölmax ayrıdi
یا مثال ایستیروخ طلانی تؤرکی یازاخ اولور قیزیل
آمّا دؤزی
qızıl di nə ki qizil

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:36 PM
http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif

http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gifSəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏ ƏƏLAAAAAAAAAAaaaaaaaaaaM http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif


http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaMhttp://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif



http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif


http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaMhttp://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif


http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gifSəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏ ƏƏLAAAAAAAAAAaaaaaaaaaaM http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif



http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif


http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gifSəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏ ƏƏLAAAAAAAAAAaaaaaaaaaaM http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif


http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaMhttp://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif


















http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif S є ℓ α M http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif




http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif S є ℓ α M http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif



http://www.iran-eng.com/images/smilies/a061.gif S є ℓ α M http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif




















SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM

SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM



SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM



SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM
SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM

SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM

SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM


SəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAAAAAAAA AAaaaaaaaaaaM






- - - Updated - - -







100% Yüzdə Yüz












http://www.kolobok.us/smiles/artists/mother_goose/MG_124.gif

çox xoş gəlmisən
•°*”˜˜”*°•.✫ Türkcə Chat Room ✫.•°*”˜˜”*°• (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?t=1574)
kilik elə bax
دونيانئن هاراسئنانسئز؟ (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?2211-%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7%D 9%86%D8%B3%D9%8A%D8%B2-%D8%9F)

پادگانFC (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?2171-%28-%28-%28-%28-%29%29-%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-FC-%28%28-%29-%29-%29-%29)

آشنایی با (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?t=3836&p=850889#post850889)tractorFC (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?t=3836&p=850889#post850889)



نکاتی راجع به دسترسی های محدود و فعال سازی اکانت




سلام

همانطوری که میدانید برای عضویت در سایت تراکتور اف سی نیاز به آدرس ایمیل واقعی دارید زیرا پس از عضویت یک ایمیل برای شما ارسال خواهد شد و در آن لینک فعال سازی اکانت شما ذکر شده است.
برخی از دوستان یا آدرس ایمیل را اشتباه وارد میکنند و یا اینکه پس از عضویت ایمیل خود را چک نمیکنند به همین دلیل با اینکه عضو سایت شده اند و میتوانند به برخی از قسمتهای سایت دسترسی داشته باشند اما هنوز از یک سری امکانات انجمنها محرومند مانند قرار دادن آواتار یا دیدن لینکها و ...
با توجه به اینکه برخی از دوستان عادت به جستجو در سایت ندارند و مستقیما پیغام ارسال میکنند تصمیم گرفتم اینجا این موضوع را اعلام کنم تا از این پس مشکلی برای کاربران بوجود نیاد و بدانند چه باید بکنند.

ایمیل فعال سازی در دو حالت برای شما ارسال خواهد شد: 1- زمان عضویت 2- زمان تغییر کلمه عبور یا ایمیل

1- پس از عضویت برای شما ایمیلی بصورت خودکار ارسال می شود که در آن لینک فعال سازی وجود دارد . پس از اینکه مراحل عضویت به پایان رسید حتما ایمیل خود را چک کنید و بر روی آن لینک کلیک کنید تا دسترسی شما بصورت کامل فعال شود.

2- پس از تغییر کلمه عبور یا ایمیل برای امنیت بیشتر مجددا اکانت شما غیر فعال می شود و باید بر روی لینکی که در ایمیل برای شما ارسال میشود کلیک کنید تا دسترسی شما فعال و به حالت قبل بازگردد.

در اکثر مواقع بدون هیچ مشکلی ایمیل برای کاربر به آدرسی که وارد کرده است ارسال می شود و کاربر میتواند به راحتی اکانت خود را فعال کند ، اما ممکن است در برخی مواقع مشکلاتی بوجود آید که 2 راه زیر پیشنهاد می شود:




اگر ایمیل فعال سازی را در Inbox خود دریافت نکرده اید حتما شاخه ایمیلهای Spam خود را نیز چک کنید و اگر آنجا بود ایمیل را Not Spam کنید تا ایمیلهایی که ممکن است بعدا از طرف سایت برای شما ارسال شود دیگر به این قسمت نرود.
اگر اشتباها ایمیل را حذف کردید و یا به هر دلیلی در آن لحظه ایمیل را دریافت نکردید به آدرس زیر مراجعه کنید و آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید تا ایمیل فعال سازی مجددا ارسال شود:



http://forum.tractorfc.com/register.php?do=requestemail









قوانین و شرایط امضاء کاربران (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?3580-%E2%97%84%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-TractorFC&p=843242#post843242)


شرایط تغییر نام کاربری (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?3580-%E2%97%84%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-TractorFC&p=843237#post843237)


نکاتی راجع به دسترسی های محدود و فعال سازی اکانت (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?3580-%E2%97%84%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-TractorFC&p=843234#post843234)


◄آئین نامه استفاده از انجمن TractorFC (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?3580-%E2%97%84%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-TractorFC&p=843228#post843228)










是国内最大的钢铁贸易企业之一,目 司月销售钢板吨, 焊接件、结构件。 鑫惠钢铁距新郑国际机场公里,距亚 州最大的物流城市郑州,拥有便 捷快速的交通物流优势。已建成个机 前拥有钢板正火设 备一台,可进行正火,回火,正火+回 务,数控切割机、数控切机、吨液压 机、 气 体保护焊、逆变直流弧焊机、气割

بوردا لاتین یازمیین http://www.forumup.nl/images/smiles/oregonian_gaah.gif
مؤدؤر بی بو R.F.A تَذَّکؤر ور دا لاتین یازئر آخی http://www.pic4ever.com/images/snapoutofit.gif
گدین بوردا یازئن (موضوع: •°*”˜˜”*°•.✫ Türkcə Chat Room ✫.•°*”˜˜”*°• (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?t=1574) http://www.millan.net/minimations/smileys/flirtyeyess3.gif)
http://www.millan.net/minimations/smileys/boredsmiley.gifüstündə kilik eləsən görər














http://www.pic4ever.com/images/tooth.gif تورو به انگشت شیخ رضایی از این مزخرفات حیا کن http://www.millan.net/minimations/smileys/fingersmiley.gif

چرا من به همسرم دروغ می​گویم؟ (http://www.asriran.com/fa/news/234494/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%85%DB%8C%E2%80%8B%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%85)
از این پسرها و دخترها دوری کنید! (http://www.asriran.com/fa/news/231688/%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF)
چگونه با خجالت و عدم اعتماد به نفس مبارزه کنیم (http://www.asriran.com/fa/news/239192/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%81%D8%B3-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85)




بيز فيكر ائليروخ بس هر شي كي ئوزؤمؤز سؤيمؤروخ هئش كس ده سؤيمؤر
تالار - فروم
چوخ آدام بورانئن ورژني قالخاندا اعترض ائليردي كي ايندي پيس اولوب
در حالي كي ايندي ايه قييده همان قاليبه همان آداملار كي اعتراض ائليرديلر ديرلر نيه ائله ائليرسيز؟
پس در واقع بعضي مسائيل ده گئره تجربه لي لره اعتماد ائلياخ

بورا ورزيشي سايت دي!؟
بورا ادبي سايت دي!؟
بورا فيلان دي بهمان دي!؟

بو اولماز كي ائله آدام واركي هئش بيلمير توپ نئدي گلير بورانئن مثلا ادبي بحثينده شيركت ائلير
گلمه سين ده اولماز وقتي تالار وار وقتي بحث متفرقه وار يانئن دا ، ده ماخ اولماز سن فيلان تاپيكي يوللاما
رنكينگ ائله بوجور اولار گئده ر يوخارئ

آما بوكي ارزيش لي تاپيك آچاسان گئره ساوادئن اولا من ئوزؤمؤ دييم هئش كسين آجئغئنا گلمه سين داداش من بير آي دي ئؤز اجباري درسيمي اوخومورام دا من ده نه ساوادئ اولاجاخ گلم هله ئؤزؤم هر شي ده نظريه پرداز اولام يؤزه 99.999 نت ميللتي ائله اويان بوياننان كپي پست ائله ر هئش ئوزؤده اوخوماز اوخوسادا سوروشسان بيلمه ز
بويؤن فني بحث آختارمئسئز بيري ئؤزؤز
ئوزؤزدن باشليين بيردانا كيتاب اوخيين مثلا علم فوتبالا گؤره گلين 4 خط بيلدئخلارئزئ تايپ ائليين من ده گؤرؤم تازا و بروز بحث دي گليم قارئشئم و بقيه ده قارئشسئن

يوخسا ايه فني بحثي همان داوا و بي اساس سؤزلري دييرسيز من اوردا فني بحث گؤرمه ميشه م يادا چوخ آز گؤرمؤشه م چوختر داوا و يامانلاشماخ دي

فيلان مهاجم درده ده يمه ز!
ده سن نيه بيلمز نيه!

پس بؤيؤن سيز باشليين بيزده گلمه ساخ هر 10 نفر دن بيري گلر

من استاديوم دا اولاندا يانئم دا ائله آدام اوتوروب كي هله بير نيمه سورشوب بيلمييب تراختور هانچئسئدي!
ولي تراختورا گؤره گليب!
4 هفته گلر سورا بيلر تراختور هانچئ تيم دي
8 هفته ده گلر قوانيني ئؤرگه شر
1 فصل گلر تشويقي ئؤرگه شر
ئورگه شمه سه ده داي تي وي دالئندا ده ميرلر كي فيلان كس بيلمير آفسايد نئدي دييرلر 100 مين آدام گلميشدي،كمك داور ذخيره اولميه جاخ كي!،البته بيلماغئ دا ياخچئ دي
دؤزدي هردم مصاحبه لرده بير سؤزلر دييب لر كي هله ده بيزلري او سؤزلر اؤچؤن مسخره ائليرلر ولي اولماز كي سايا گلنده دياخ تراختورچو دي بارا وئرنده دياخ بيز دن ده ييرلر
بورادا هاكذا فيلان تاپيك سرگرمي اولماسئن يا تأييد نشده اولسون تاپيك لر
چوخ چوخ بغيشليين ها هر دم دؤز اولار هردم ده غلط
مثلا من نوعي نين سابيقه كنترولي نت ده بوردا چوخ آدامئن ياشئننان چوخدي ايندي او گليب مثلا ارسال تاپيك در تالار مناسب يا تاپيك مناسب ئؤرگه ده جاخ؟

اصلي مؤشكؤلؤمؤز بودي و آجئغئمئزا دا گلمه سين اف سينين يؤزه 95 يوزرلري اف سي آچئلمامئش بيلميرديلر نت نئدي!
و بو مؤشكؤلؤن يارئ سئ دي
قالان مؤشكؤل ده ايكي بؤلؤنؤر

يارئسئ سطح فرهنگي سينين اشاغئ اولماسئ دي كي هامئمئزئ توتور(ايندي شاهين ديه ر توهين ائله مه ولي بو واقعيت دي چؤن فارسي فروم لار 15 ايل دي گليب بيراز اويان بويان-2003 ده اركي بيردانا وبلاگ واريدي كجيل آدئن دا او دا باغلاندي سورا ويروس سالدئلار و ديبينن ديفيس اولدي من 2007 ده هله توركي فروم كي سهليدي وبلاگ گورمه ميشديم.
هئش ايندي ده محض تؤركي فروم ايراندا يوخدي! پس فاسلارئن تجربه سي و آداب فرومدارئ لارئ بيزدن بير دهه چوخدي)
يارئسئ دا چؤن يوزرلر بيربيرين يخين نن تانئر بيراز هر شيي جيددي توتورلار
بعضي خاص تاپيك لري گئره بير قانون اولا كي مثلا فقط مؤدور آچا بيلر
ايندي مثلا دا يئرينه دوشؤب كي بهترين بازيكن يا بحث فلاني فقط بير نفر آچئر اودا فيلان مؤدور دي
بقيه ني ده خوب شايد مثلا پيروزيه گؤره 4 دانا تاپيك آچئلا

1.زلزله زده لره گؤره
2. كؤينه يين رنگي،گئديب گلماخ و هماهنگي
3.بحث فني
ووو

خوب ايندي بوردا مؤدؤرؤن فلسفه سي نئدي؟
مؤدوردي كي بوردا گلير سالئب چئخاجاخ كي آيا بو تاپيك لر ايندي تئز آچئلئبلار يا يوخ! ايه تئز آچئلئب لار و مثلا تمركزي آلومنيوم اويونونا قاتئر ائليه بيلر باغليه كي اتفاقا باغلييب لر ده
يوخ مثلا بي ربط پس تلار وئريلير كي ربطي يوخدي تاپيك لره منيم نظريمه بوني اول دن بوش ئؤتورؤب لر دا ايندي يئغماغئ چتين دي
ايندي طرفين اسپم پستون سيلسن ائشيه ده قرار قوياجاخ بيله وينن! چؤن واقعا قبول ائله مير كي بابا اعمال قدرت ده يير سوء استفاده ده يير او بير شي بيلير كي ديير اسپم قدغن دي

طرف تاپيك آچئر پيروزي قاباغئندا مثلا كؤينه يينه گؤره بحثئ اسپمينن ده ييش سورا گؤررسن كي هئش معلوم اولمادي كيم نه گيه جاخ!
البته بو ساده بحث دي
+

آمما اصلي نظرين كي من ده يؤزه يؤز قبول ائليرم همان از جيب نفر بعدي دستت رو بكني توش كدوم حيون در مياد
اولا گئره ائله ده مياخ كي طرفين أؤره نه گلسين
ايكيمينجي تاپيكي يا تالارئ سيلماخ يولو ده يير!
يولو بودو كي ئؤزؤمؤز دن باشلياخ شك ائله ميين بيري باشلاسا وخت آپارار ولي اولار
من 12 ايل دي توركي فروم لاردا ايشليرم ايندي ايندي تازا تازا 12 ايل دن سورا همان قديمي يوزرلرينن عادت ائلييب لر كي محتواسئز تاپيك لرده شيركت الئه مه سينلر
آمما بيردانا موسابيقه آچساخ كي بار علمي سي وار

مثلا منيم نوبه م دي سؤالئ يازام يا جواب وئرم تئز پيغام يوللورلار كي آ به ياز آخي!
ده ميرم ها تعريف لييم ولي من هئش وخت سرگرمي تالارئن ديبينن سيلمه ميشه م تازا فضانئ تانئددئرماغا زحمت چهميشه م عؤمرؤمؤ قويموشام

ايندي ده سه م اينانماسئز 2007 ده فاسلارئن مشاعره تاپيك لري واريدي! من تؤركي يازدئم

چوخو اعتراض ائله دي يامان دئديلر مسخره ائله ديلر
بعضي مديرلري ايخطار وئريب
منيم دؤره م ده كيلر اوتانئب لار چؤن بيلمييب لر كي مشاعره ائله تؤركي ده اولا بيلر

سورا سورا باب اولدي نت ده يانئ باب اولمادئئ ها باب ائله ديم
دا من ايرانئن هانچئ يئكه فرومو وار دئنه دييم دا هامئسئن دا بير ايكي ايل اولموشام

پس زحمت چهميشه م ايندي فيلان سايت دا ميللت اوتانمئر كي هئش هر دم ده گلير بقيه يه اعتراض ائلير كي آخي ايدامه وئرين تاپيكي

سيز ده ايه فني بحث و ده يرلي بحث ايستيرسيز گئره زحمت چئكه سيز و ميللتي يولينه ن ديه سيز كي بو ياخچئ تر دي،سيلسن چئخئب گئده ر و او فرصتي هم ئوزؤن نن و هم اوننان هميشه لئخ آلارسان
#445 (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?4815-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%84%D8%B2%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D B%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%21&p=969279&viewfull=1#post969279)

hosseinpackru (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=146);RED-TNT (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=43);COCAINE (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=336);SHahab (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=7563);Khagan (http://forum.tractorfc.com/member.php?u=6267)
hosseinpackru;RED-TNT;COCAINE;SHahab;Khagan


(http://www.facebook.com/pages/%D9%BE%D9%8A%DA%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%BE/402344959864560?hc_location=timeline) پيچ مقالات تراختور - سارپ (http://www.facebook.com/pages/%D9%BE%D9%8A%DA%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%BE/402344959864560?hc_location=timeline) (Sarp (http://forum.tractorfc.com/member.php?3138-Sarp))

منبع : تراکتور اف سی ( TractorFC.com )

(برو به نخستین پست خوانده نشده تاپیک)

- - - Updated - - -



- - - Updated - - -



- - - Updated - - -












- - - Updated - - -




- - - Updated - - -







- - - Updated - - -





- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -
- - - Updated - - -

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:38 PM
Elinden, dilinden, tipinden, sesinden
Huyundan, suyundan, saçından, başından
Daha bilmem ki neler saysam
Çok çektim çok katlandım



Ne gücüm kaldı, ne de sabrım
Barabam bimbiri biribumbam
http://www.pic4ever.com/images/3.gif Haydi bana elveda
Canım yolun açık olsun
http://www.pic4ever.com/images/3.gif Haydi sana elveda
http://www.pic4ever.com/images/3.gif Bay bay bay bay bay baaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaay
Na na na na na na na








Gitmek istiyorsan gidebilirsin
http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif
http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gifhttp:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif
http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif
http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gifhttp:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif
http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif http:///images/smilies/294.gif

Biz ne ayrılıklar görmüş adamız

Çekinme sende vur sırtımdan beni
Biz ne ihanetler görmüş adamız

Aldırma sen benim yalnızlığıma
Aldırma sen benim gözyaşlarıma
Boşver sende kalmış yarınlarıma
Biz kadere çelme takmış adamız.

Sevsen gidemezdin sevsen bırakmaz
Sevsen çıldırırdın seven ne yapmaz
Git bu ateşte beni kül etmez yakmaz
Biz ne cehennemler görmüş adamız

Hadi daha çabuk daha acele
Koş başka kollara koş güle güle
Sen de unutursun adımı bile
Biz ne vefasızlar görmüş adamız

Hep aynı hikaye hep aynı masal
Sen bu şarkıyı git başka yerde çal
Al yanı başımdan gölgenide al
Biz ne yalnızlıklar görmüş adamız




Beni benden alırsan seni sana bırakmam
Yanı başımda bile olsan bir adım bile atmam
Kalbimi kıymetimi sana olan sevgimi
Bilmedin bileceğin yok
Yalancı dostlarından elalemin lafından
Geçmedin geçeceğin yok

Bu gönül az mı kahrını çekti
Bensiz aşkın neye yarar ki
Kaç kere kırdın, yerlere aktım
Yaralı kalbim affeder mi?

Arkadaşım canım dedikçe
Kendini gizler oldun, peşinden sürüklendim ben
Çok mu değerli oldum

Bir aşk var birde aşık
İç içe karma karışık, seninle hiç ilgisi yok
Yalancı dostlarından elalemin lafından
Geçmedin geçeceğin yok

Bu gönül az mı kahrını çekti
Bensiz aşkın neye yarar ki
Kaç kere kırdın, yerlere aktım
Yaralı kalbim affeder mi
?


Dostluq



Həyatın ən gözəl yanlarından biri də tək olmamağını hiss etməməkdir.Bəzən ətrafında elə bir insan olur ki, gözləmədiyin münasibət görürsən, amma bəzən də çox təəssüf ki, dost bildiyin insanları çətin zamanında nə arxanda, nə də yanında görürsen...Bəzilərnin dostu sevdiyi,bəzilərinin dostu anası,bəzilərininki sinif yoldaşı daha kimlər kimlər...
Önəmlisi onun kim olduğu,hansı nəsildən,necə geyinməsindən,kimin övladı olmasından asılı deyil, önəmlisi onun sənə nə qədər yaxın olması,əzabına nə qədər yanması,sevindiyindən səndən də çox sevinən,sən uğur qazandın, o isə uğursuzluğa düçar oldu deyə ağız büzməyən birisi olmalıdır və sən də ona qarşı müsbət olmaqla qarşılıq verməlisən.Qisacası səni içdən anlayan birisi olmalıdır sənin dostun.Əgər sənə kimsə dost deyirsə, deməli sən də onu daxilən anlamalısan


1)Yaşamaq gülməyi,sevgi layiq olmağı,vəfa unutmamağı,dostluq sadiq olmağı bilənlər üçündür!

2)Dost bəzən balaca quşcığaz,bəzən var olmayan sevgili,bəzən də dibçəkdə çiçəkdir,amma əsl dost səni səndən çox sevəndir!

3)Baharın günəşi bəxtinə doğsun,kədərlər könlündən uzaq olsun,Bütün gözəlliklər və sevinclər sənin olsun!

4)Dostluq ağlamaqsa,ürəyindəki dərdi bölüşməksə,kədərləndiyində,qəmləndiyind ə, isti bir qucaqsa və dostluq üçün atəsə atılmaqsa,dünya durana,can bədənimdən çıxanadək dostumsan!

5)Xoşbəxtliyin ardınca qaçma qoy o sənin arxanca qaçsın və həyatda elə xoşbəxt ol ki, gözlərindən axan bir damla yaş axtarıb da tapa bilməyənlərin sədəqəsi olsun.

6)Gülərkən hər kəs səninlə gülər bəs ağlayanda???Uğurlarına hər kəs otaq olur bəs uğursuzluqlarına???Elə birisiylə dost ol ki-Pis gün kədər qapını döyəndə qapını o da səninlə birgə açsın...

7)Sən gülərkən yanındakılar da gülər, amma ağlayarkən tək ağlarsan.Onun üçün elə bir ağaca söykən ki, əsla yıxılmasın,elə bir dost ol ki, əsla buraxmasın...

8)Dost vurulunca deyil, unudulunca qəhərindən ölərmiş.Bir dostlarımızı tər çiçəklər kimi ovcumuzda deyil,güllə yarası kimi ürəyimizdə gizləyərik.

9)Zaman gələr yollarına qar yağar,ətrafını kədər buludları bürüyər,nə zaman dosta ehtiyacın olsa, onu taparsan


10)Qəlblər birdir,dünyalar ayrı olsa da.Dostluqlar,sevgilər,eşqlər yalan olsa da, üzülmərəm,dünya yansa da, biz dostumuzu unutmarıq bizdən çox uzaqda olsa da...

11)Dost dəniz kənarında daşa bənzər,əvvəl bir-bir bəzəklisini,rənglisini yiğarsan,sonra bir-bir dənizə atarsan.Amma bəzilərinə qıya bilmərsən və sən o qıya bilmədiklərimdənsən deməli dostumsan...

12)Dostlarınla elə yaşa ki,gün gələr düşmən olsan haqqında söyləyəcək sözləri olmasın.Düşmənlərinlə elə yaşa ki, dost olsan üzün qızarmasın...

13)Yasdıq deyə başını daşa söykəyən,yataq deyə ilanların üzərində yatan bir adam,güvəndiyi bir dostundan düşmanlıq hiss edən adamdan daha rahat yatar...

14)Mən dostumun ətrini uzaqdan hiss edərəm,gülüşünü uzaqdan eşidərəm.Dostunla uzaq yollar yaxın olar,kədərlərin sevinc olar....

15)Sevgi və dostluq bir gün yolda ratlaşarlar.Sevgi özündən razı tərzdə “Mən insanlara səndən daha yaxınam,daha vacibəm.Ümumiyyətlə sən niyə mövcudsan ki?”Dostluq cavab verər: “Sən gedəndən sonra qoyduğun göz yaşlarını silmək üçün”

16)Bölüşəcək dostun yoxdursa,gözəl şeylərə sahib olmaq da bir o qədər zövqverici olmaz....

17)Dostluğun qolları,dünyanın bir ucundan o biri ucunu qucaqlaya biləcək qədər uzundur.

18)Heç zaman düşmanına nəyisə izah etməyə çalışma!Çünki o buna inanmayacaq və heç vaxt dostuna nəyisə izah etməyə çalışma, çünki onun izahata ehtiyacı yoxdur..




PS.Siz bu gözəl sözləri kimə həsr edərdiniz
???




http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gifhttp://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gifhttp://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gifhttp://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gifhttp://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif
http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif____________ http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif____________ http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif
http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif
http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif
http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif
http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif
http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gifhttp://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif




bugün içim çok sıkılıyor nedeni bırak bende kalsın
bu sıkıntının sonucu ne olur bilemiyorum

bileklerimden kan aksın,millet donup kalsın,insanlar
yüzüme hayretle baksın

kapattım herkese gönül kapılarımı,yokmu bu işin 1 kaçarı,
fazla üzerime gelmeyin yeter artık bu kadarı

kahpe olmuş alem,tek dayanağım biricik ailem,sıkıldı artık
acı kusmaktan bu kalem

tam huzura kavuşmuşken,neden kalbimi sıkıştırdı mengenen,
bunun cevabını 1 tek ben bilemem

ben,sen,acı oluşturdu bermuda şeytanı
acıyın bu derbedere dokunsun son kez onun tenine

bedenim dinç olabilir,ama içindeki ruha daral gelir,
sizce bunlar komik olabilir




herşey olacağına varır,mutluluklarım hep birden kararır,
belkide en sevinçli günümde ecel boynuna sarılır






herşeyi size baştan anlatmak ne kadar çok isterdim bilemezsiniz
ama yazdığımlirik defterim çok kısa zamanda tükenir bunu göremezsiniz

موسیقی یا شعربزمی

size bunları neden anlatıyorum ki benim halimi nerden bileceksiniz
bu rapleri herkes duysun,1 gün bu mazluma hak vereceksiniz


düzenli 1 hayat yok oldu,göz pınarlarım artık kurudu,ve
son olarak öldürücü darbeyi vurdu

bedenimden gökyüzüne beyaz 1 kuş,1 baktım yürekler lime lime olmuş

benliğimin karanlığında kaybolurken,insanlar ektiklerini biçerken,
hiçbir şey kalmadı geriye dünden

güzel anılar senin,keder ise benim,bundan sonra kimsenin değilim

gerçekleri duyunca ben yandım,pardon bilmeden seni insan sandım,
bak yine yazıyorum belli ki dayanamadım

zamanla oldum divane,şimdi ise cefaya köle,kendini rezil ettin
elaleme

önceden derdim o bunu kesinlikle yapmaz,nerden bilebilirdim ki o kimseye
asla acımaz

hayallerim tuzdu,suya girdi artık yok oldu,inanamadım bunları yapan
gerçekten oydu

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:41 PM
اینجا کشور نژادپرستان است...

تو در مدرسه به زبان مادریت شعر خواندی و جایزه گرفتی و من به دلیل صحبت به زبان مادریم حکم اخراج.

تو تنها به این دلیل که میتوانستی زبان مادریت را حرف بزنی با سواد بودی و من با اینکه در هفت سالگی دومین زبان را آموخته بودم بیسواد و کودن !

تو برای گسترش زبان مادریت کتاب، مدرسه، رادیو، تلویزیون، مجله، نشریه و بودجه داشتی و من به دلیل زبان مادریم تحقیر، تهدید و تنبیه.

http://static.cloob.com//public/user_data/gen_thumb/n-13-02-4/e887b9f49733f6c9f2767f683cd41922-300http://static.cloob.com//public/user_data/gen_thumb/n-13-02-4/bd0cbc77c4fac1a18f30485e016c9451-300
(http://www.iransell.ir/)

وقتی یک ترک زبانی, زبان فارسی را با لهجه حرف میزند نباید تمسخر کنی زیرا او توانسته علاوه بر زبان مادری خود به زبان دیگری نیز تکلم کند .
افرادی که دچار عقده حقارت شدید می شوند برای مبارزه علیه حقارت خود و همسان کردن خویش با فرد دیگر به تمسخر روی می آورند!

http://static.cloob.com//public/user_data/gen_thumb/n-13-02-4/5b4b8a7fbf4ac3c87477e463e08b8903-300

من پان ام؟ يا تو؟

وقتي نژادپرستي تا حدي است كه من مجبورم در دانشگاه و مدرسه فارسي بخوانم و بنويسم...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي اسم ماشين! بانك! موسسه! مدرسه! پارك! هتل! ... در آينده نيز واحد پول را پارس صدا مي كني...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي منه آذربايجاني تورك زبان را، آذري ايراني صدا مي زني، ولي جك «يه تركه» بيشترين آمار در جكهايت را كسب ميكند...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي زبان 35 ميليون تورك اين گونه مضحكه دستت شده...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي زبان مادري من، حق من نيست...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي اسم شهر و ديارم، كوه ، رودهايم، كه توركي بودند ولي همه فارسي شدند...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي اسم توركي را ثبت احوال در شناسنامه ها نمي نويسند...من پان ام؟ يا تو؟

از اين همه تبعيض چه دولتي چه مردمي ات خسته شدم...

... من هم ميخواهم به زبان خودم با اسمهاي پيشوند و پسوند توركم... با همه هميني كه هستم زندگي كنم

ولي افتخار مي كنم كه فارسي حرف زدنم فاجعه است!!!وافتخارمیکنم که تورک هستم.


من پان ام؟ يا تو؟

وقتي نژادپرستي تا حدي است كه من مجبورم در دانشگاه و مدرسه
فارسي بخوانم و بنويسم...من پان ام؟ يا تو؟

... وقتي اسم ماشين! بانك! موسسه! مدرسه! پارك! هتل! ... در آينده نيز واحد پول را پارس صدا مي كني...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي منه آزربايجاني تورك زبان را، آذري ايراني صدا مي زني، ولي جك «يه تركه» بيشترين آمار در جكهايت را كسب ميكند...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي زبان 35 ميليون تورك آزربايجاني اين گونه مضحكه دستت شده...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي زبان مادري من، حق من نيست...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي اسم شهر و ديارم، كوه ، رودهايم، كه توركي بودند ولي همه فارسي شدند...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي اسم توركي را ثبت احوال در شناسنامه ها نمي نويسند...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي كمترين بودجه سالانه به شمال غرب ايران تعلق يابد...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي معادن من، توسط فارسها به كارخانه هاي اصفهان منتقل شود و مدل وبر كه سهل است كلهم اقتصاد مهندسي زير علامت ؟ برود...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي دولت نژاد پرست پارس! با طرحهاي فاجعه بارش به بهانه ذخيره آب! رگهاي آبي درياچه من را مي بندد...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي نژاد پرستي بگويد«آذربايجاني ها بروند جاي ديگري زندگي كنند»...من پان ام؟ يا تو؟

وقتي به جرم حمايت از درياچه نيمه جان كشته، زخمي و دستگير شويم...من پان ام؟ يا تو؟
وقتي ....
وقتي...
من پان توركم؟ يا تو پان فارسي؟

من از تو نه، از واژه هايي چون: «فارس»، «پارس»، «ايراني يك ملت متحد»، «آريايي»، «كوروش و همه پاداش هان زيربطش» تنفر دارم...
از اين همه تبعيض چه دولتي چه مردمي ات خسته شدم...
پايت را از گليم من!
سرزمين آذربايجان من!
از زبان و تاريخ و شعراي با غيرت و.... همه دار و ندارم بكش بيرون...
كه صاحب كشورگشاي فارس سالار، اين سرزمين مرده، سالهاست ارثيه مان بلا تكليف مانده:
تكه اش مال تو
تكه اش مال من
آن يكي مال كوردها
و ديگري از آن عربا... و...

... من هم ميخواهم به زبان خودم با اسمهاي پيشوند و پسوند توركم... با همه هميني كه هستم زندگي كنم، نه اينكه مجبور باشم با زبان يك بيگانه، با رسم و فرهنگ يك بيگانه زندگي ام را سر كنم...

بيگانه اي... چون كه از 6 سالگي فارسي خواندم و نوشتم، با شاهنامه و حافظ تو بزرگ شدم،
ولي افتخار مي كنم كه فارسي حرف زدنم فاجعه است!!!
پس بيگانه است اين زبان، و، صاحب اين زبان با من و طايفه آزربايجانم....



ما واسه صداهای کاملا مشابه، حروف مختلف داریم
واسه این صدا دو تا حرف داریم: ت، ط
واسه این دو تا: هـ، ح
واسه این دو تا: ق، غ
واسه این دو تا: ء، ع
واسه این سه تا: ث، س، ص
و واسه این چهار تا: ز، ذ، ض، ظ
این یعنی:
«شیشه» رو نمیشه غلط نوشت
«دوغ» رو میشه يه جور غلط نوشت
«غلط» رو میشه سه جور غلط نوشت
«دست» رو میشه پنج جور غلط نوشت
«اینترنت» رو میشه هفت جور غلط نوشت
«سزاوار» رو میشه يازده جور غلط نوشت
«زلزله» رو میشه پانزده جور غلط نوشت
«ستیز» رو میشه بيست وسه جور غلط نوشت
«احتذار» رو میشه سي و يك جور غلط نوشت
«استحقاق» رو میشه نود و پنج جور غلط نوشت
و «اهتزاز» رو میشه يكصد و بيست وهفت جور غلط نوشت!



قابل توجه اولار کی دییلر لاتین فارسینن نه فرقی وار !!!!!!!!!!!!!







http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=10397&d=1348844809
http://onygq33un5zs2yi.mfvq.mzrggzdofzxgk5a.cameleo.ru/hphotos-ak-ash3/74828_345365192221232_941161269_n.jpg









Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm

Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm
Öhöm


...........:24:
:24:...............:24:
...........:24:
:24:..............:24:
...........:24:

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:42 PM
http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif..................http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif..................http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif..................http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif ................................................ht tp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif ................................................ht tp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif ................................................ht tp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif
http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif ................................................ht tp://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif........................................... .....http://www.irazturk.ir/images/smilies/289.gif






















Pəncərədən daş gəlir
Ay bəri bax,bəri bax
Gör bu səs tanış gəlir
Ay bəri bax,bəri bax

Gəlsən yəqin görərəm
Xumar gözdən yaş gəlib
Səni yada veriblər
Allahada xoş gəlib

Pəncərədən gələn daş
Gəldi dəydi bəxtimə
Dəydi sındırdı qardaş səəəəəəəəəəəƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏƏLAA AAAAAAAAAAaaaaaaaaaaaaaam
xoş gəldin səfa gətirdin

مطمئنا نمی توانید برای همه کلمات زیر معادل فارسی پیدا کنید - برای من که مشکل بود
1-قازماق (مثلا یئری قازماق ) 2-یولماق (مثلا توکو یولماق ) 3-اویماق( مثلا آغاجین قابیغین اویماق) 4-دئشمه ک ( مثلا یئری یا دوواری دئشمه ک)
5-قیرتماق ( بیر شیئ دن بیر آز گوتورمک ) 6-قوپارتماق ( مثلا چسب لنن بیر شیئ قوپارتماق)


7- سییرماق( مثلا قازانین دیبین سییرماق) 8-قاشیماق ( مثلا قابلامانین دیبین قاشیماق)
9-سویماق (مثلا میوه نین قابیغین) 10-جیرماق (مثلا بیر پارچانی )
..........:41:
:41:...............:41:
..........:41:
:41:...............:41:
..........:41:


اثرات منفی محروم کردن کودک از زبان مادری خود,و جایگزین کردن زبان دوم, بجای زبان مادری کودک:
1 . در جامعه و نزد فامیل هایشان منزوی می شوند
2 . ضریب هوشی شان 1/5 سال دیر تر از بقیه بچه ها رشد می کند
3 . هیچ دوستی نمی توانند به دست بیاورند
4 . نسبت به بقیه افراد در مدرسه ناموفق تراند
5-محبت بین پدرمادر با فرزند خود,کاهش می یابد.
6-فرزند به پدرمادر خود,پرخاش می کند.
7-فرزند به یک شخص بی هویت تبدیل می شود.(هر چیزی,کسی یا موجودی,بدون ریشه,در نهایت نزول خواهد کرد).
8-از جامعه دور خواهد شد.
9-قدرت بیان کودک,کاهش خواهد یافت.
10-کودک عصبی می شود.
11-کودک به دشمنی بر علیه ملت خود,تبدیل می شود.(تورک در مقابل تورک).
( باور ندارید می توانید از یک روانشناس بپرسید )
SƏN GƏLİNCƏ...
silkinir, titrəyir və özünə gəlir şəhər..
Gün ortası olur gecə yarısı..
Sən gəlincə gedir təkliyim, ümidsizlik tərk edir ürəyimi..
İçimi örtür bir uşaq sevinc..
Küçəmin adı "Xoşbəxtlik " olur.. SƏN GÜLÜNCƏ...
gülür şəhər..
Bütün sevincləri qucaqlayıb mənə hədiyyə edir..
Dağılır hüznlü buludlar bir çırpıda..
Dərin bir dinclik örtür küçələri ..
Və hərəkətlənir ürəyim uçacaqmışcasına..
Utanır şəhərin asıq üzü sənə baxıb..
Təbəssümlər ard arda düzülür dodaqlarıma..
Sən gülüncə; mən də gülürəm..
SƏN DANIŞINCA...
susur.. səsi çıxmır hüznlərin..
Qaçar addımla uzaqlaşır əlçatmaz xəyallarım..
Susur vədəsi dolmuş susqunluğum sən danışarkən..
Sözlərinə sarılaraq yatıram, səssizliyin yerinə.
SƏN SUSUNCA...
susur bütün şəhər..
Gəl-getlərim bitmir öz içimdə..
Gedirəm amma gələ bilmirəm..
Sən susunca, səslər susur.. mən susuram...
Bu böyük şəhər susur...
Susuruq susmalara lənət edərək


SƏN GEDİNCƏ...
məndən gedir şəhər..
Günəşini kürəyinə alıb itir ümidlərim üfüqdə..
Yollarım yollarına düşür ardınca..
Kölgən görünməz olur saçlarımda..
Və mən eləcə qalıram böyük bir boşluqda..
Eynilə anasının əlini buraxıb itmiş bir uşaq kimi..

Sən Gəlincə...
Sən Gülüncə...
Sən danışınca...
Sən susunca...
Sən gedincə...
Vaz keçə bilmirəm iki nöqtə arasındakı gəl-getlərdən..
Ya gəl..
Ya get..
Yanır bu şəhər içimdəki yanğınımla..
Söndürməkmi? Nə çarə....
Yanmaqda Gözəldir Bəzən..
Yaxan qiymətlidirsə..

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:43 PM
ت ت ت ت ت ت ت ت.....:>......ت ت ت ت ت ت ت ت....:>....ت ت ت ت ت ت ت ت....:>....ت ت ت ت ت ت ت ت
.............ت................................... .....ت.....................................ت ...................................ت
.............ت................................... .....ت.....................................ت.... ................................ت
.............ت................................... .....ت.....................................ت.... ................................ت
.............ت................................... .....ت.....................................ت.... ................................ت
.............ت................................... .....ت.....................................ت.... ................................ت ş




آزربايجان خالقي، داياقدير سنه
چيرپينان بير يورک ، سنسن وطنه
دايانما هئچ زامان ياشا تيراختور
قوي سئل کيمين آشا داشا تيراختور
سنده ستتارخانين شؤهرتي واردي
يئريشين مئيداندا شانلي ووقاردير
تيرختورون کيمدن يوخدور قورخوسو
ائي ائلين، وطنين ظفر اوردوسو
گؤزلرين هامميسي باغليدير سنه
سن بير اولدوزسان گؤزل وطنه
بوغازيمدا سسين قانيمدا رنگين
ائي منيم آسلانيم، ببريم، پلنگيم
هر مئيدا واردير ايکي دروازا
بيري باخير غمه بيري آوازا
تيراختور آچاجاق آواز قاپيسين
مئيداندا قوراجاق ظفر اوردوسو

rfa_65



azərbaycan xalqı, dayaqdır sənə
çırpınan bir yürək , sənsən vətənə
dayanma heç zaman yaşa TİRƏXTUR
qoy sel kimin aşa daşa TİRƏXTUR
səndə səttarxanın şöhrəti vardı
yerişin meydanda şanlı vüqardır
TİRƏXTUR kimdən yoxdur qorxusu
ey elin, vətənin zəfər ordusu
gözlərin hammısı bağlıdır sənə
sən bir üldüzsan gözəl vətənə
boğazımda səsin qanımda rəngin
ey mənim aslanım, bəbrim, pələngim
hər meyda vardır iki dərvaza
biri baxır ğəmə biri avaza
TİRƏXTUR açacaq avaz qapısın
meydanda qüracaq zəfər ordusu



TÜRKÜZ TÜRKÜ ÇAĞIRIRIZ
(araz elses)
Dünya dolsa şarkıyılan
Türküz türkü çağırırız
Yola gitmek korkuyulan
Türküz türkü çağırırız

Türküz Türkler yoldaşımız
Hesaba gelmez yaşımız
Nerde olsa savaşırız
Türküz türkü çağırırız

Türklerdir bizim atamız
Halis Türküz kanı temiz
Şarkı gazeldir hatamız
Türküz türkü çağırırız

Bayramlarda düğünlerde
Toplantıda yığınlarda
Sıkılınca dar günlerde
Türküz türkü çağırırız

Yaylalarda yataklarda
Odalarda otaklarda
Koyun gibi koytaklarda
Türküz türkü çağırırız

Su başında sulaklarda
Türkün sesi kulaklarda
Beşiklerde beleklerde
Türküz türkü çağırırız

Hep beraber gelin kızlar
Bile coşar o yıldızlar
Koşulunca çifte sazlar
Türküz türkü çağırırız

İnler Veysel arı gibi
Bülbüllerin zarı gibi
Turnalar katarı gibi
Türküz türkü çağırırız



Azərbaycan, mənim baxtsız anam oy!..

Hani məni gül qoynunda doğuran,
Xəmirimi göz yaşıyla yoğuran,
Beşiyimdə "laylay, balam" çağıran
Azərbaycan, mənim baxtsız anam oy!...
Neçə ildir həsrətinlə yanam oy!...

Salam desəm, rüzgar alıb götürsə,
Ağrı dağdan Alagözə ötürsə,
Gur səsimi göy Xəzərə yetirsə,
Xəzər coşub zəncirini qırsa oy!...
Hökm etsə, bu sərsəm gediş dursa oy!...

Xəbər alsam Muğanımdan, Milimdən,
Nazlı Bakım, o neft qoxan gülümdən, http://garapapag.com/modules/Forums/images/smiles/icon_cry.gif
Kim demiş ki, düşmüş adı dilimdən?!
Azərbaycan, mənim eşsiz yurdum oy!...
Ölməz eşqim, içimdəki dərdim oy!...

Könlümə tək Kəbə etdim səni mən,
Sənsiz neylim qürbət eldə günü mən,
Sənsiz neylim Allahı mən, dini mən,
Azərbaycan, mənim tacım, taxtım oy!...
Oyanmazmı kor olası baxtım oy?!



Almas İldırım



قالخ آقارداش! آيولداش!آرخاداش!

قالخ!يوخودان،بو دئوران بيزيمدير!

قالخدا سييريل قينيندان ياراخداش!

هويدو هويدو!بو مئيدان بيزيمدير!

تبريز،اورمو،ائردبيل،همدان ،

قزوين،زنجان،بوتؤو آذربايجان!

قارشيميزدا ... آدلي شئيتان!

تانري بيزيملش مئيدان بيزيمدير!

گؤيلره اوجالسين قورتولوش ماهنيسي!

هئي!!!!!!اوغورلار بيزيمدير!

باش قالديريب آياخلانسين ائللر!

يوکسلسين گؤيلره يومروق اللر!

دالغالانسين چئوريليش دنيزي!

گؤي گيشنه سين،تيتره سين بو يئرلر!

استوموزه ،چکيلميش بو گؤيلر،

آلتيميزا دؤشئنميش بو يئرلر،

آي،اولدوزلار،پارلايان بو گونش اوغروموزا اوغورلار ديلرلر!

گؤيلرده سؤيله نير قورتولوش ماهنيسي!

هئي!!!!!!اوغورلار بيزيمدير



http://www.irazturk.ir/images/smilies/ha.gif



Qalx Aqardaş! Ayoldaş!Arxadaş!

Qalx!yuxudan,bu devran bizimdir!

Qalxda sıyrıl qınından yaraxdaş!

Hoydu hoydu!bu meydan bizimdir!

Təbriz,Urmu,Erdəbil,Həmədan,

Qəzvin,Zəncan,bütöv Azərbaycan!

Qarşımızda ... adlı şeytan!

Tanrı bizimlş meydan bizimdir!

Göylərə ucalsın qurtuluş mahnısı!

Hey!!!!!!uğurlar bizimdir!

Baş qaldırıb ayaxlansın ellər!

Yuksəlsin göylərə yumruq əllər!

Dalğalansın çevriliş dənizi!

Göy gişnəsin,titrəsin bu yerlər!

Ûstümüzä ,çəkilmiş bu göylər,

Altımıza döşenmiş bu yerlər,

Ay,Ulduzlar,parlayan bu Günəş

Uğrumuza uğurlar dilərlər!

Göylərdə söylənir qurtuluş mahnısı!

Hey!!!!!!uğurlar bizimdir
ایران اوردوسوندا قوللوق ائدن تورک عسگرلرینه

ائهئي!قارداش!سنینله يم!
سؤزوم سنه دیر قارداشیم
دیلداشیم،قانداشیم،قارداش
آ!يوردداشیم!سنینله يم!
ائهئي!ایران اوردوسونون
قورخماز،ایگیت قهرمانی
پاسداری،ارتئشیسی،
تورک اسگئری سنینله يم!
نه دیر بؤيله چالیشدیغین!
گئجه گوندوز اوغراشدیغین
ساواشدیغین،ووروشدوغون
آلقانینا بولاشدیغین
ایتیریب آختاردیغین نه،
وئردیگیننه،آلدیغین نه
کولونگ ووروب،تر تؤکدوگون،
کیم اوچوندور،نه دیر بؤيله
ايلن بیراز!آ!قارداشیم
ترینی سیل!دینجل بیراز
پاپاغینی قوي قاباغا
ماغیل،ماغیل دوشون بیراز!
آز اولمادی ایران اوچون
شهیدیمیز،علیلیمیز،
آز اولمادی يارالیمیز،
ایتگینیمیز،اسیریمیز!
بورجويدوسا اؤده دیک بیز
واریمیزلا،يوخوموزلا،
آرتیقلاماسیيلا بئله
جانیمیزلا،قانیمیزلا!
اورونا باش قويدوغوموز
ياخشیجا اويناتدی بیزی
بیز اوغروندا جاندان کئچدیک
اويسا چالدی،چاپدی بیزی.
قانیمیزی شوشله دی،
اتیمیزی شیشله دی،
سوردو ایلیکلریمیزی
کوتانینا چاتدی بیزی.
برکه دوشنده اؤيدولر،
ایرانا باشسیز دئدیلر،
ائششکلری کؤرپو کئچجک،
بیزی آلچالدیب،سؤيدولر
تانریدان ارمغان اولان
تانرینین بیر ایزی اولان
آنادوغما دیلیمیزده
دانیشماغا قويمادیلار.،
اینسانلیق حاقیدیر دئدیک
يازیب اوخوماق دیله دیک
بو طبیعی حاقی بئله
بیزه روا قیلمادیلار.
محمّدی موستفانین،
وصف ائدیب تعریف ائتدیگی،
اللهین قوشونو دیيه
اؤيدوگو،تمجید ائتدیگی،
دیلینین اؤيرهنیلمه سین
توسیيه،تکید ائتدیگی
تورکون معنویاتینا
سايقیسیسجا سالدیردیلار.
کئچمیشیمیز،تاریخیمیز،
اونودولوب،يالانلاندی،
کیملیگیمیز آلچالدیلدی،
وارلیغیمیز تاپتالاندی.
بیزه قوندارما بیر کیملیک
قوندارما بیر آد وئردیلر
ایرانلی،آریيايی نسب
دامغاسین ووردولار بیزه.
ایرانچیلیق شواریيله
اریگیب يوخ اولمادايیق،
فارسین شووونیزم الیيله
سیخیلیب بوغولمادايیق.
ایران آدلانان بو يئرده
نئچه میللت ياشار،آنجاق!
يالنیز بیر میللتین آدی
يوکسکدن سؤيلنمکده دیر،
برادرلیق،برابرلیق،
يالنیز آغیزلاردا بوش سؤز
بو اؤلکه ده يالنیز فارسین
بايراغی يرللنمکده دیر!

بس بیز کیمیک بو اؤلکه ده
شیطان فحله سیگیک،نَيیک
ديَرسیز بیر مالیق يوخسا
کوليیکمی،قولوق،نَيیک
اونجا قايغیسینی چکدیک
بیر آزجا سايقیمیز يوخمو
باشینین اوستدوونده اسدیک
الیمیزین دوزو يوخمو
بیز سايمادیق اؤزوموزو
کیم ساياجاق ایندی بیزی
ديَر وئرمه دیک بیز بیزه
کیم ديَر وئره جک بیزه
بوتون سايیلان میللتلر
اؤز بايراغی آلتدا ياشار!
باشقاسینا يوکلت اولماز
يالنیز اؤز يوکون داشیيار.
ائهئي! قارداش سنینله يم
سؤزوم سنه دیر قارداشیم
دیلداشیم،قانداشیم،قارداش!
آ!يوردداشیم سنینله يم!
ائهئي!ایران سنگری نین
جاندان کئچن قهرمانی
پاسداری،ارتئشیسی،
تورک عسگری سنینله يم!
يئتر فارسین درمانیا
سو اولوب آخدیغین يئتر!
ایران آدلی بو اؤلکه ده
داش اوستده داش قويدون يئتر!
قارداش!گل تؤک اته يیندن
داغیلمیش ایرانین داشین
اؤزون اؤز آگان اول قارداش
اؤزهلین اولسون،اؤز باشین!
اؤزونه دؤن!اؤزونه گل!
نوارسا اؤزلويونده دیر،
ایتیریب آختاردیقلارین،
اؤزلويونده،اؤزونده دیر!
بیر واراق اؤنجه تاریخده
بیزیک دؤولتلر يارادان!
ائمپئراتورلوقلار قورآن،
يئر اوزونده آت اوينادان!
گل!کئچمیشه آرخالانیب،
گله جه يه اینامیينان،
قور باغیمسیز دؤولتینی
اؤز گوجونه اینان!اینان!
گوون دامارلارینداکی
آپ آری،قوتسال قانینا!
ساریل بوتون وارلیغینلا،
دوغما آذربایجانینا!
آذربایجان!آذربایجان!
آغ کؤينگی تیمتیلیت قان!
يالقیز،کیمسه سیز،قان آگلار!
اورگی قان!کؤکسو شان! شان!
اونون اوغرونا باش قويوب
بويروغوندا اولمالیيیق،
اونون قارشیندا دیز چؤکوب
قوللوغوندا دورمالیيیق!
قايغیسینا قالمالیيیق!
آغریسینی آلمالیيیق!
گئجه،گوندوز گؤز قیرپمادان،
قوروغچوسو اولمالیيیق!
قل!يیخیلمیس قالامیزی
يئنیدن قوراق،قالدیراق!
سؤنموش اوجاقلاریمیزدا،
يئنه تونقاللار قالاياق!
پاسدار،بسیج،ارتئش اولوب،
قوروياق اؤز يوردوموزو،
يوردوموز آذربایجانا،
يئنیلمز بیر اوردو اولاق!
ائهئي!قارداش سنینله يم!
سؤزئم سنه دیر قارداشیم!
دیلداشیم،قانداشیم،قارداش!
تورک عسگری سنینله يم!
ائهئي!ایران اوردوسونون،
قورخماز،ایگیت قهرمانی!
پاسداری،ارتئشیسی،
تورک عسگری سنینله يم!
پاپاغینی قوي قاباغا!
ياخشی ياخشی،دوشون آرداش!
اؤزلويونه،اؤزونه دؤن،
دوگرو يولون بودور قارداش!
قورتولوشون بو يولدادیر،
دوغرو يولون بودور قارداش!..

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:46 PM
Yayın son ayı xərmənlər yığışar .gecələr ay çıxar.heç zaman ayın baxışı yayın son çağı kımın süvdalı ola bilməz…

Sonay günü azərbaycanın valentaynı gutlu olsun
http://www.irazturk.ir/images/icons/gtt.gif sonay

biz Türklerinde özümüze xas olan bir sevgililer günümüz var

bu günün adı SONAY dir.

bu gün yayın son günü olur.


http://img.takemasti.com/2011/02/angle-love-heart-sky-600x450.jpg
« سونای » یا همان « سون آی » یایین آخیرلاریندا سون آیلی گئجه لرده چیاخان آیا دئییلیر. بو زامان اکین دریولوب، خیرمن لر ییغیلار آما هله پاییز دوشمه میش اولار. بو گئجه آی لا گونش 180 درجه زاویه ده اوزله شیرلر. دئمک اولار بونلار بیر بیرلر ایله اوز اوزه قالیب، بیر – بیرینین اوزون بوتون گؤرورلر. آنجاق بو گؤرمه چوخلو تله سیک حالدا اوز وئریر.بئله کی پاییزین اعتدالی اولدوغونا گؤره گئجه و گوندوز برابر دیلر. بو گئجه سانکی آی ایله گون گیزلن پانج اویناییرلار. بیری او بیرسینه چاتماق ایسته ییر آما چاتا بیلمیر. سانکی آی گونشین آردیجا قاچیب آما یئتیشه بیلمیر. آی بئله لیک له اسطوره لر ده سئودالانیر. ائله اولور کی خالقی دا سئودالاندیریر. خالقین سئودالی گؤزلرینده آیین دولاشیغی داها سئودالی گؤروشور.
سونایین سوداسی سونسوزدور. بلکه ده ابدی تیکرارلانان بیر سئودا دیر. هر ایل بیر تاپماجا کیمی، بیر گیزلن پانج کیمی تیکرارلانیر.
بو گؤزل دوشونجه آزربایجانین ان اسکی دوشونجه لریندن دیر و اونون یاشی ایسلام دان قاباغا یئتیشیر. هله ده بعضی کندلر ده ائله اسکی چاغلارا تای بو گئجه ییغیشیب، اویناییب و بوتون آیین سئوداسین قوتلارلر
müdür bəylərdən də çox təşəkkür elirəm ki mənə bir taza can verdilər burane aşmağınan
http://www.pic4ever.com/images/loudlaff.gif (http://www.pic4ever.com/images/loudlaff.gif)



Bir elin istəki,səndə gizlənib
Yaşayır sevgində bir el,Tıraxtor!
Bu sınıq köksənin yaralarını
Bir mən bilirəm,bir yel,Tıraxtor!

Şərəfin alıbsan ilham,baybəkdən
Sana bağlıdır böyükdən,bəbəkdən
Bu sevgi bəllidir yaşlı bəbəkdən
Calanır Bağrıma sel-sel,Tıraxtor!

İndi elimizin bayrağı sənsən
Ərşə tək ucalan,Al-dağı sənsən
Savalan-Səhəndin dayağı sənsən
El sənə sən elə ver bel,Tıraxtor!

Ölkənin olmusan Ayi-Ulduzu
Hayatın nəfəsi, dadısan-duzu
Dilimin dağına sərin səp buzu
Olmuşam havanda tel-tel,Tıraxtor!

AŞIQ PƏKƏR

__________________
http://azarteam.com/uploader/image/images/7271305902847.jpg (http://azarteam.com/uploader/image/view.php?filename=7271305902847.jpg)
Soldu,Xəzan oldu gülüm
Düşdü nəvadan bülbülüm
Birdəm bəni şad etmədi
Gərduna bax,gərduna bax













اطلاعات عمومی
درباره rfa_TTTT

تاریخ تولد : October 29, 1986


زندگينامه : Əzrai'il Nuxtəni Goyana Qədər Virgülə Dəvam
ayakda ölmək diz üstündə yaşamakdan daha iyidir

محل سكونت : ı̴̴̡ ̡̡͡|̲̲̲͡͡͡ ̲▫̲͡ ̲̲̲͡͡π̲̲͡͡ ̲̲͡▫̲̲͡͡ ̲|̡̡̡ ̡ ̴̡ı̴ http://www.irazturk.ir/images/smilies/hw.gif
علايق тŰяķ oğłαиıη κőlgəsε http://www.irazturk.ir/images/smilies/gk.gif

شغل , تخصص : qıvır zıvır http://www.irazturk.ir/images/smilies/287.gif

بازيكن مورد علاقه ي هميشگي شما : тŰяķ oğłαиıη κőlgəsε + romariyo + kərim baqiri + əzizi

بازيكن مورد علاقه ي فعلي : ryan giggs+pimenta+kərar+kiyani

مربي مورد علاقه : fergosen

تيم ملي مورد علاقه : TÜRKİYƏ VƏ AZƏRBAYCAN

باشگاه خارجي مورد علاقه : MƏN ÇESTER YUNAYTED=man chester united

به ياد ماندني ترين لحظه : beni sevmiyorsun diye sanmaki kalbim yetimdir ölürümde yalvarmam aşkım asaletimdir




1 - نام و یا نام کامل : (رضا فیروزفرآقائی) riza firuzfəre aqayi
2 - نام و یا نام های مستعار : ( تؤرک اوغلانئن کُول گَسی) тŰяķ oğłαиıη κőlgəsε
3 - میزان تحصیلات و رشته تحصیلی : (ابتدایی) ibtidayi
4 -سال تولد / ماه تولد : / روز تولد : ( 1365/08/07) 1986.10.29
5 - شهر و خیابان محل سکونت : (راسته کؤچه) rasta küçə
6 - سایت / وبلاگ : (یوخومدی) yoxumdi
7 - سایت هایی که در آنها فعالیت می کنم و یا ... : (بورا+آزر تیم + ایراز تؤرک) bura + azər tim + iraz türk
8 - تخصص : http://www.azarteam.com/forum/images/smilies/mysmilie_47.gif
9 - از چه طریقی با سایت آشنا شدید ؟ (تیرختور) TİRƏXTUR

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:47 PM
زبان انگلیسی ریشه ترکی دارد

خبرگزاری فارس: زبان انگلیسی ریشه در زبانی دارد که حدود 8 تا 9 هزار و 500 سال پیش در ترکیه تکلم میشده است.

http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/06/06/13910606000149_PhotoA.jpg

به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از دیلی میل، دانشمندان اعلام کردند ریشه زبانهای خانواده هند و اروپایی همچون انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و هندی به منطقه آناتولیا، یکی از مناطق باستانی غرب آسیا که بخشی اعظمی از ترکیه امروزی را در بر میگیرد، تعلق دارد.
زبانشناسان با اشاره به اینکه زبان هند و اروپایی از بیش از 400 زبان و گویش همچون آلمانی، فرانسوی، اسپانیایی، روسی، لهستانی، فارسی، هندی و یونانی باستان تشکیل شده است، زبان انگلیسی را نیز بخشی از آن خواندهاند.
کارشناسان با اعلام اینکه تمام زبانها از یک منبع مشترک به تکامل رسیدهاند، زبانهای هند و اروپایی را متعلق به منطقه خاورمیانه دانستند و علت اصلی گسترش آن را نیز رواج کشاورزی در مناطق مختلف جهان برشمردند.
فرضیه محققان بر این است که زبانها پس از گسترش کشاورزی از منطقه بالکان به اروپا، حدود 5هزار سال قبل به اروپای غربی رسیده و در آنجا تکامل یافتهاند.
شباهت بسیاری از واژهها در زبانهای مختلف امروزی نیز یکی از دلایل همریشه بودن آنها در هزارههای پیشین است.
تا پیش از این، زبانشناسان ریشه زبانهای هند و اروپایی را متعلق به مناطق سردسیر شمال دریای خزر میدانستند و معتقد بودند گویشها و زبانهای وابسته به این خانواده حدود 5 تا 6 هزار سال پیش توسط چوپانهای نیمهایلیاتی «کورگان» به اروپا و آسیا گسترش پیدا کرده است.

منبع : خبرگزاری فارس

مدرسه ده موعللیم
ینه دویدو الیمدن
باشارمادئم فارسئنی
ایراد توتدو دیلیمدن

دئدیم: آغا موعللیم
وورما، گوینه دی الیم
نه دیر آخی گؤناهیم
تؤرکؤدؤرمنیم دیلیم

یاپئشدی قولاغئمدان
دئدی: بوراخ تؤرکؤنؤ
اوقالدی ائوینیزده
اونوت گئتسین کوکونو

اُویرَه نمه سن آب -بابا
آچاجاق سان الینی
کوتک ییه ندن سونرا
اونودارسان دیلینی

سنین هاران تؤرکدؤر؟
آذری سن، آذری
کیم او یره دیبدیر سنه
بئله یانلیش سوزلری

آخدی گوزومون یاشی
تیتره دی دیل- دوداغیم
بئله اولان سوزلره
اینانمادی قولاغیم

آنام منی اویدورماز
آتام منی آلداتما ز
بو سوزلرین هئچ بیری
منیم عاغلئما باتماز

نییه منیم آدیمی
سوروشماییراوئزومدن
نییه سوء زون دؤزؤنؤ
اوخوماییرگئوزومد ن

هرکسیالان دانیشسا
آلاهین دوشمانی دیر
من کی یالان دئمیرم
بواونون یالانی دئر

لای لای دئیبدیرآنام
منه بئشیکده تؤرکؤ
دانیشمیشق هامیمیز
ائوده ائشیکده تؤرکؤ

نه دن گرک یازمایاق
دیلیمیزی کیتابا
مدرسه ده نه اؤچؤن
گلمه یک بیز حسابا ؟

یقین کوتک یئمزدیم
اوخو سایدیم دیلیمی
گ ینرتی سخمازدیم
قولتوغوما الیمی

قوی بو یویوم بیر اوزوم
اولاجاغام مؤعللیم
اوندا چوخ ایش گوره جک
بوگون گوینه ین الیم

کیلاسیمدان گله جک
ائلیمیزن اوز سسی
اولاجاقدیر او زمان
تؤرکؤنده مدرسه سی



TİRƏXTUUUUUUUUUUUR

TİRƏXTUUUUUUUUUUUR
GOL GOL GOL GOL GOOOOL

TİRƏXTUUUUUUUUUUUR

TİRƏXTUUUUUUUUUUUR
GOL GOL GOL GOL GOOOOL

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON


TİRƏXTUR ŞAMPİYON


TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON



TİRƏXTUR ŞAMPİYON



http://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gif
http://up.iranblog.com/Files1/b19592e011a34c16af3e.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://up.iranblog.com/Files1/578dc172699448539df4.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/88.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/0a76cf3d537047d993ed.gifhttp://www.up.iranblog.com/images/sxd16q6k7hx9k0qx5z0.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/7d4f2acf556a495195f6.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/96ea906496674e45a296.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/87.gifhttp://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1http://up.iranblog.com/Files1/2be88184e8e84fc0930f.gif


http://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gif
http://up.iranblog.com/Files1/0a76cf3d537047d993ed.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/578dc172699448539df4.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/88.gifhttp://forum.p30pedia.com/images/smilies/21.gifhttp://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gifhttp://forum.p30pedia.com/images/smilies/21.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/88.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/578dc172699448539df4.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/0a76cf3d537047d993ed.gif




http://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gif
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://up.iranblog.com/Files/6ff0c78243734eeebf96.gif (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:48 PM
Azerice (http://tr.wikipedia.org/wiki/Azerice)
Türkçe


Azərbaycan! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa!
Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa!

Minlərlə can qurban oldu,
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər!
Hərə bir qəhrəman oldu!

Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkan!

Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə,
Namusunu hifz etməyə,
Cümlə gənclər müştaqdır!
Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!
Azərbaycan! Azərbaycan!
Azərbaycan! Azərbaycan!
Azerbaycan! Azerbaycan!
Ey kahraman evladın şanlı vatanı!
Senin için can vermeye hepimiz hazırız!
Senin için hepimiz kan dökebiliriz!
Üç renkli bayrağınla mesut yaşa!
Üç renkli bayrağınla mesut yaşa!

Binlerce can kurban oldu,
Sinen bir savaş meydanı oldu!
Kendilerinden geçen askerlerin,
Her biri kahraman oldu!

Sen olasın gül bahçesi,
Sana her an can kurban!
Sana binbir muhabbet,
Sinemde tutmuş mekân!

Namusunu korumaya,
Bayrağını yükseltmeye,
Namusunu korumaya,
Bütün gençler hazırdır!
Şanlı vatan! Şanlı vatan!
Azerbaycan! Azerbaycan!
Azerbaycan! Azerbaycan!







Güney Azərbaycan Milli Marşı

Azərbaycan, sənsən mənim,
Ülviyyətim, şan-şöhrətim.
Adın mənim öz adımdır,
Sənsiz mənim nə qiymətim.
Azərbaycan, Azərbaycan.
Azərbaycan, Azərbaycan.

Nəfəsimiz Babəklərin,
Sabirlərin od nəfəsi.
Mahnımızda yaşar bizim,
Babaların ayaq səsi.
Azərbaycan, Azərbaycan.
Azərbaycan, Azərbaycan.

Biz tarixə sığınmadıq,
Dünən vardıq, bugün varıq.
Biz dostluğa güvənərək,
Gələcəyə addımladıq.
Azərbaycan, Azərbaycan.
Azərbaycan, Azərbaycan.

Azərbaycan, Azərbaycan.
Yaşa, yaşa, Azərbaycan.



Əyər məni üzəcaxsan , sevmə
bırakıp gedəcaxsan bəni tərk edəcaxsan bana acı verəcaxsan
yürəgimi yaxacaxsan göz yaşlarımi axıtacaxsan

bir gün bıraxıp başxasının olacaxsansevmə bəni nə olur

Bir gün hüzünlənirsən məni ara şayəd səni güldürənmədim amma səninlə AĞLARAM
bir gün ölmax istərsən ginə məni ara səni vaz geçirənmərəm amma səninlə Ö_L_Ə_R_Ə_M ... muni asla unutma


insanı gözəl yapan yüzdür.yüzü gözəl yapan gözdür.amma insanı insan yapan ağızından çıxan sözdür



Esarət Baxçasında Gül Olmaxtansa , Özgürlüx Dallarında Tikan Olmağı Sevirəm Və İstirəm
http://forum.tractorfc.com/image.php?u=5829&type=sigpic&dateline=1292413199
Səni yalanlarla gazanmax tansa doğrularla gaybetməyi tərcih elərəm


http://baxmyfc.com/images/smilies/yao.png http://baxmyfc.com/images/smilies/507.png http://baxmyfc.com/images/smilies/u2md_wilted_rose.png

http://baxmyfc.com/images/smilies/smiles%20%282%29.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/smiles%20%283%29.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/smiles%20%2860%29.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/smiles%20%2858%29.gif



http://s1.picofile.com/file/6851265590/4_2_.gif http://oshelam.persiangig.com/image/zarde%20kochik/gargleblasterf.gif http://www.kolobok.us/smiles/standart/yes4.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/connie/connie_33.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/1%20%2824%29.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_99.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/Frein12d.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/1482288686.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/Asemoniha.com%2898%29.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/Asemoniha.com%2824%29.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/3696926579.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/Asemoniha.com%28108%29.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/bunnyearsmiley.gif

http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_100.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_he_and_she/girl_yes2.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_30A.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_30B.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/negative.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_madhouse/mail1.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_60A.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_60B.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/flag_of_truce.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/boredom.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/morning2.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/nyam1.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_96.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/nyam2.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/biggrin.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/funny/w47.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/SMILIES/141.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:52 PM
http://www.pic4ever.com/images/grouphugg.gif http://www.pic4ever.com/images/snapoutofit.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/flirtysmile2.gif http://www.pic4ever.com/images/121fs725372.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/big/Connie_search-the-sky.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/big/Connie_threaten.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/viannen/viannen_43.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/give_heart.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.pic4ever.com/images/Ghelyon.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/wavesmile.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/SMILIES/132.gif http://www.pic4ever.com/images/cowboypistol.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/4uboxsmiley.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/flirtyeyess.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/sorrysmiley.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/frenchyf1.gif http://www.pic4ever.com/images/nocomment.gif http://www.pic4ever.com/images/gun.gif http://www.pic4ever.com/images/congratualtions.gif http://www.pic4ever.com/images/47b20s0.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/droolsmiley.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/1%20%2821%29.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/lollipopsmiley.gif http://www.pic4ever.com/images/minzdr.gif http://www.iran-forum.ir/smile/images/63izs7n.gif http://www.smileyarena.com/emoticons/Packs/Sketches/biker.gif http://www.pic4ever.com/images/2cf37ep.gifhttp://www.pic4ever.com/images/hippo.gifhttp://www.pic4ever.com/images/coffeebath.gifhttp://www.pic4ever.com/images/banana_smiley_28.gifhttp://www.pic4ever.com/images/Vishenka_09.gifhttp://baxmyfc.com/images/smilies/b6kksnw1zyeb3z6z43x7.gifhttp://www.pic4ever.com/images/dan.gifhttp://www.freesmile.ir/smiles/6352_gholi_motori_&_sorati.gif
http://baxmyfc.com/images/smilies/SMILIES/134.gifhttp://www.smileyarena.com/emoticons/Packs/Sketches/bath.gifhttp://baxmyfc.com/images/smilies/Asemoniha.com%2842%29.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_97.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:53 PM
http://www.freesmile.ir/smiles/81872_ghayem.gif

http://www.pic4ever.com/images/d.gifhttp://mojdeh.persiangig.com/sheklak/yahoo/3.gifhttp://freesmile.ir/smiles/79382_doset_daram.gifhttp://freesmile.ir/smiles/40672_delet_besoze.gifhttp://www.freesmile.ir/smiles/20012_doset_nadaram.gifhttp://freesmile.ir/smiles/39392_gambo.gif http://www.pic4ever.com/images/trenchcoat.gif http://www.pic4ever.com/images/245.gif http://www.pic4ever.com/images/157fs837411.gif http://www.pic4ever.com/images/5yjbztv.gif http://www.pic4ever.com/images/meditationf.gif http://www.pic4ever.com/images/Laie_28.gif http://www.pic4ever.com/images/127fs1601347.gif http://www.pic4ever.com/images/dancing1.gif http://www.pic4ever.com/images/4869.gif http://www.pic4ever.com/images/tooth.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/fingersmiley.gif






http://www.pic4ever.com/images/122fs329172.gif http://www.pic4ever.com/images/chase.gif http://www.pic4ever.com/images/toyou.gif http://www.pic4ever.com/images/worship.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/flirtyeyess3.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_95.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif







http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/empathy.gifhttp://www.pic4ever.com/images/Vishenka_17.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/empathy2.gif http://www.pic4ever.com/images/Laie_23.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/big_standart/empathy3.gifhttp://www.pic4ever.com/images/Vishenka_11.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/big_standart/praising.gifhttp://www.pic4ever.com/images/Vishenka_04.gifhttp://www.pic4ever.com/images/2.gifhttp://www.pic4ever.com/images/connie_07.gifhttp://www.pic4ever.com/images/vahidrk.gifhttp://www.pic4ever.com/images/Vishenka_03.gifhttp://www.pic4ever.com/images/Just_Cuz_15.gif http:///images/smilies/jealous.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:54 PM
ßєи уσℓυмυ ѕєçтιм уα ѕєи уα öℓüм



http://www.pic4ever.com/images/bighug.gif http://www.pic4ever.com/images/129fs3867689.gif http://www.pic4ever.com/images/t2.gif http://www.pic4ever.com/images/151fs445567.gif http://www.pic4ever.com/images/2mo5pow.gif http://www.pic4ever.com/images/acigar.gif http://www.pic4ever.com/images/157fs409780.gif http://www.pic4ever.com/images/127fs2928878.gif http://www.pic4ever.com/images/fol.gif http://www.pic4ever.com/images/train.gif http://www.pic4ever.com/images/za2.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/cheesecakesmile1.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/indyjonesmiley.gif http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=16228&d=1365871102 http://www.pic4ever.com/images/165fs373950.gif http://www.pic4ever.com/images/karate.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/mini/Laie_71mini.gif http://www.pic4ever.com/images/237.gif http://baxmyfc.com/images/smilies/78.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/iggyhug.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/nursesmileyf.gif http://www.pic4ever.com/images/snoozer_08.gif http://www.pic4ever.com/images/budo.gif http://www.kolobok.us/smiles/standart/swoon2.gif

http://www.pic4ever.com/images/4yajuyo.gif http:///images/smilies/294.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/lotussmiley.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/boredsmiley.gif http://www.pic4ever.com/images/3.gif http://www.pic4ever.com/images/no.gif http://www.pic4ever.com/images/hanghead.gif http://www.pic4ever.com/images/sigh.gif http://www.pic4ever.com/images/consoling2.gif http://www.pic4ever.com/images/297.gif http://www.pic4ever.com/images/shame.gif http://www.forumup.nl/images/smiles/oregonian_gaah.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/imoksmiley.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/rolleye.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/flirtyeyess3.gif http://www.millan.net/minimations/smileys/samvetesmiley.gif







سلام اولسون اردبیله, تبریزه // آلقیش اولسون هم اورمویا , کهریزه

جانیم قوربان اهر , هریس , سرابا // مراغایا , قوشاچایا , بینابا

هارای لاری چاتدی بو گون اولدوزا // شن لیک سالدی ماکی , سلماس , سولدوزا

یاشاسین کرج , قزوین , زنجانیم // تیرختوروم , افتخاریم , آزربایجانیم

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:58 PM
21. Yüzyılın KaraOzanı: “Araz Elses“
http://resim.bilgicik.com/yazi/araz-elses.jpgGünümüzde Türk (http://www.bilgicik.com/yazi/turk-adinin-anlami-turk-ne-demektir/) milleti olarak yakındığımız konulardan biri, Türk edebiyatı (http://www.bilgicik.com/yazi/turk-edebiyati-donemleri/)nda nitelikli eser veren yazar ve şairler (http://www.bilgicik.com/yazi/turk-yazarlar-ve-sairler/)in artık çıkmaması, hâlâ edebiyat (http://www.bilgicik.com/yazi/edebiyatin-tanimi-edebiyat-nedir/)ımızda klasik olan eserler (http://www.bilgicik.com/yazi/eser-yazar-eslestirmeleri/)in tekrar edildiği ve buna paralel olarak müzik (http://www.bilgicik.com/yazi/category/karisik-basliklar/turku/) kültürümüzün farklı etkilerle değişerek özünden uzaklaşmasıdır. Gerçekten de yakın dönemde yaşayan birkaç yazar ve şairi sözümüzün dışında tutarsak, kaliteli eserler veren çok az edebiyatçı çıkmıştır. Edebiyatta hâl, geçen yüzyılları tekrar iken müzikte de durum farklı olmamıştır. Dahası müzik kültürümüz, yabancı (http://www.bilgicik.com/yazi/yabanci-dille-egitim-ihaneti/) etkilerle farklılaşmaya ve bozulmaya başlamıştır. İşte bu bozulan Türk müzik kültürünü, anlamlı sözlerin etkili ezgilerle bir araya geldiği türküler ile 21. yüzyılda unutturmayan bir ozanımız vardır: Araz Elses (http://www.bilgicik.com/tag/Araz-Elses/)…
Güney Azerbaycan (http://www.bilgicik.com/yazi/azerbaycan-turk-edebiyati/)‘ın Sulduz şehrinde doğan ve Karakalpak Türkleri (http://www.bilgicik.com/yazi/karakalpak-turkleri-ozerk-cumhuriyeti-turan-illeri/)‘nden olan Araz Elses, hannenesinden (babaannesinden) duyduğu nağıllarla büyüyen şair ruhlu bir ozan (http://www.bilgicik.com/tag/Ozan/)dır. Duyduğu mahnılar (türküler (http://www.bilgicik.com/yazi/category/karisik-basliklar/turku/)) küçük yaşlarından beri kulağında yer edinen Araz Elses, 15-16 yaşlarındayken saz (http://www.bilgicik.com/tag/Saz/) ile yoldaşlık etmeye başlamıştır. Ozan bugün Güney Azerbaycan (http://www.bilgicik.com/yazi/iran-turkleri-turan-illeri/) olarak adlandırdığımız topraklar, bugün İran (http://www.bilgicik.com/yazi/iran-turkleri-turan-illeri/) sınırları içerisinde bulunduğu için doğup büyüdüğü topraklarda bir kültür çatışması da yaşamıştır. İçinde yaşattığı Orta Asya türkülerine olan sevgi ve bağlılığını sazla – sözle dillendirme isteği, çoğu kez Türk karşıtı siyaset güden İran’ın “günahlarıyla” engellenmiştir. Daha az yaşındayken bu engellenmişliğin verdiği sitemi, dillendirmeye başlamıştır.
Küçük yaşındayken akordiyon çalabilen Araz Elses, bir sazı olmadığı dönemlerde bir ağacı saz gibi kesip üzerine plastik teller takarak onu saz timsali yanında taşırmış. Daha sonra Sulduz’da bir saz evine gidip, satın almak üzere bir saz beğenip bunu atasına (babasına) söylediğinde; “Eğer söyleyeceğim türküleri çalarsan sazı sana alırım.” teklifiyle karşılaşmış. Araz Elses’in “Sudan Gelen Sürmeli Kız” ve “Kaşların Arasında Domdom Kurşunu Değdi” türkülerini çalmasını beğenen atası, ona sazı almıştır ve o günden sonra Araz’ın saz ile yoldaşlığı başlamıştır. Fakat İran’da sazı dillendirmek, sözünde ne olursa olsun devlete başkaldırı olarak algılandığından Araz Kuzey Azerbaycan’a göç etmek zorunda kalmıştır. Kuzey Azerbaycan’dan ise Norveç’e bir ozan sıfat (http://www.bilgicik.com/yazi/sifat-onad/)ıyla çağrılmış ve oraya yerleşmiştir.


آغا ايمکاني اولسا بولارادا يئتيشين دا


http://forum.tractorfc.com/images/avatars/1.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/2.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/3.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/4.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/5.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/6.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/7.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/8.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/9.gif


http://forum.tractorfc.com/images/avatars/10.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/11.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/12.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/13.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/14.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/15.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/16.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/17.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/18.gif



http://forum.tractorfc.com/images/avatars/19.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/20.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/21.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/22.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/23.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/24.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/25.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/30.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/avatars/33.gif








http://mashinfans.com/templates/mashinfans/images/header/header1.jpghttp://mashinfans.com/templates/mashinfans/images/header/header_image5.jpghttp://mashinfans.com/templates/mashinfans/images/header/header_image1.jpghttp://mashinfans.com/templates/mashinfans/images/header/a.jpg
arkadaşlık dedigin hemen bırakıp gitmek degil her zaman yanında bi kardeş gibi kalmaktır zaten iyi bir arkadaşada bu yakışır

Aşk anlamsız, duygular kısa, sevgi orta, arkadaşlık bir ömür boyu devam eder

arkadaslık bazen bir çiçeğin büyüdüğü kadar uzun bazende kısadır...ama önemli olan yenisini bulmak değil var olanı yaşatmaktır

Güzel günde dost çoktur. Dar günde kaç tane dostun yanında ise işte o kadar gerçek dostun vardır

Insanin en yakin dostu golgesidir ama o da insani karanlikta terk eder seni karanlikta terk etmeyen dostlarin seninle olsun

ArkadaşLık Saraptır _ YıLLandıkça AnLarsın TadıNı Tuzunu

bir rüya gibi geldi geçti o günler, dostum derler ya hani, nerde peki o diyenler, iyi gün kötü gündü andımız, gerekirse beraber kazılacaktı mezarımız, şimdi hepimiz ayrı şehirlerde ayrıyız. ne haber ne umurdayız.herşey para pul olmuş farkındayız

Bir elmasin parlakligini, Bir selalenin seffafligini ve Dünyanin en tatli insanini görmek istiyosan bi zahmet yerinden kalk ve aynaya bak

Bilinmeyen diyarlarda yürüyorum. Unutulmak korkusuyla her an ağlıyorum. Rüyalarımda gördüğüm tarifi zor kız, beni vursunlar ama sana dokunmasınlar.Umut iklimine seni yazsınlar

D)ağları çiçeksiz (O)zanı aşksız (S)eheri güneşsiz (T)arihi devrimsiz (U)mudu yarınsız (M)aziyi özlemsiz (A)rkadaşlığı sensiz düşünemiyorum

dost deniz kenarında taş toplamaya benzer önce teker teker toplarsın,sonra birer birer atarsın.ama içlerinden birini atmaya kıyamasın işte sen benim atmaya kıyamadığımsın

o masum yüzünde acı ve hüzün hiç olmasın,gözlerinde mutluluğun en parlak yıldızı parlasın,dost eli elini hiç bırakmasın ne olur

R.F.A
Sunday 05 September 10, 09:59 PM
http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif
http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif
http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif
http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif
http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a078.gif http://www.iran-eng.com/images/smilies/2/a074.gif





ıhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/gc.gifgəlin ki xoş gəlmisizhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/gc.gifı





ŞAZƏRƏRBAYCANİ TÜRKÜN DANIŞIQ OTAĞİ
gəlin ki xoş gəlmisiz
ıhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/174.gifNəcür Azərbaycan Türkcəsinə Yazaq?http://www.irazturk.ir/images/smilies/gn.gifı




Bir Filəş Pıroqramasında Azərbaycan Türkcəsinin Latin Fontun,bilgisayarınıza öyrənə bilərsiniz,Siz Az Latin yazmaq içün istəməz Türk Font yendirəsiniz,təkcə Artırmasını baxın buraya





Linki vurandan sonra sayt üstə qalxmasa,onda baş təbdən Saytın Dumeynin dəgişin,"com"yerinə"ir"yazıb,Enteri basın
Get buraya
Bax (http://azarteam.com/forum/redirector.php?url=http%3A%2F%2Fwww.azeri.dk%2Fder s%2FDil%2FAzQrafikasi%2FAzQrafikasi.html)
onan sorada bura bax
http://www.azeri.dk/ders/Dil/AzQrafi...Qrafikasi.html (http://www.azeri.dk/ders/Dil/AzQrafikasi/AzQrafikasi.html)


:excla:ay türk millətin sevyən təşəkkür yaddan çıxmasın lütfən:excla:


inşallah sizlərin kölgəzdə bu çət otağı bizi baş uca eliyəcax çün bu yazı bizim nəqədər üstün oldğumuzu ğörsədir iyi ke varsız və məne yanlız qoymamısız nə qədər təşəkkür etsəm azdır sizlər türk lərin iftixarısız canımsız
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=411&d=1284418715

biz azərbaycan türklərin bir gözəl əlefbasi var ki 33 hurufdan goşulur və hər birinin gözəl səsi var
q ü e r t y u i o p ö ğ ə ı l k j h g f d s a z x c v b n m ç ' ş
Q Ü E R T Y U İ O P Ö Ğ Ə I L K J H G F D S A Z X C V B N M Ç ' Ş
Orta Asiya cumhuriyətlərinde Türkcə kiril əlifbasi işlənir
(qırqızistan+qazaxistan+Türkmənistan və Özbəkistan)və 33 hurufdan goşulur
Ј Ү У К Е Н Г Ш Һ З Х Ҹ Ҝ Ж Д Л О Р П А В Ы Ф Ә Ч С М И Т Ғ Б ' Ө


buda rusca yazısıde dostlar ki biraz azər kirilinən fərqi var pəs lütfən şaşmiyin (kırıxmiyin) və azər kiril və rus dilin bir birinə gatmiyin
А Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н О П Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
dostlar bizim bidana yuvamız var oda buradi yani biz burdan eliyə büllüx dost yığax
pəs lütfən siyasi və yaman demağı özümüzə yasaxliyax ki yuvamızdan olmiyax
http://pic0.picsorlinks.com/ph_or_57843_b846ef7.gif
Dilimizi öyrənək (http://www.azarteam.com/forum/showthread.php?t=4006)http://www.irazturk.ir/images/smilies/yerivar.gif

Yalnış yazmaqdan qorxmayıb utanmayın
Arkadaşlar və dostlar gəlin garışın türk dünyasına
Burakın bu fars ərəb yazısın
Azərbaycani çət otağında türkün şirinlığıni munasib xəttinən dadın

دوستان به دنياي تركها قدم بگذاريد
بيخيال فارسي و عربي بشيد
با Azərbaycan Türkcəsində Çət Otağı (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?1574-Az%C9%99rbaycan-T%C3%BCrkc%C9%99sind%C9%99-%C3%87%C9%99t-Ota%C4%9F%C4%B1)

شيرينی زبان تركی را با خط لاتين بچشی

Azərbaycan Türkcəsində Çət Otağı (http://forum.tractorfc.com/showthread.php?1574-Az%C9%99rbaycan-T%C3%BCrkc%C9%99sind%C9%99-%C3%87%C9%99t-Ota%C4%9F%C4%B1)

sizi gözlüri

özüdə azəri latine işə salmax üçün gedin kontorol pənelə (region and language) orda (keyboards and languages)yazı dilize azəre latin eliyin birdə azəre kiril var o çatindi one vaz geçin
control panel-date,time,language and regional option-regional and language option-language-detail-add-azeri latin-ok?









اطلاعات عمومی
درباره rfa_TTTT

تاریخ تولد : October 29, 1986




زندگينامه :

bir gün varimiş bir gün yoximiş ulu tanrımdan sora heç kim yoximiş
Əzrai'il Nuxtəni Goyana Qədər Virgülə Dəvam
ayakda ölmək diz üstündə yaşamakdan daha iyidir





محل سكونت : ı̴̴̡ ̡̡͡|̲̲̲͡͡͡ ̲▫̲͡ ̲̲̲͡͡π̲̲͡͡ ̲̲͡▫̲̲͡͡ ̲|̡̡̡ ̡ ̴̡ı̴ http://www.irazturk.ir/images/smilies/hw.gif
علايق тŰяķ oğłαиıη κőlgəsε http://www.irazturk.ir/images/smilies/gk.gif

شغل , تخصص : qıvır zıvır http://www.irazturk.ir/images/smilies/287.gif

بازيكن مورد علاقه ي هميشگي شما : тŰяķ oğłαиıη κőlgəsε + romariyo + kərim baqiri + əzizi

بازيكن مورد علاقه ي فعلي : ryan giggs+pimenta+kiyani

مربي مورد علاقه : fergosen+vasili

تيم ملي مورد علاقه : TÜRKİYƏ VƏ AZƏRBAYCAN

باشگاه خارجي مورد علاقه : MƏN ÇESTER YUNAYTED=man chester united

به ياد ماندني ترين لحظه : beni sevmiyorsun diye sanmaki kalbim yetimdir ölürümde yalvarmam aşkım asaletimdir




1 - نام و یا نام کامل : (رضا فیروزفرآقائی) riza firuzfəre aqayi
2 - نام و یا نام های مستعار : ( تؤرک اوغلانئن کُول گَسی) тŰяķ oğłαиıη κőlgəsε
3 - میزان تحصیلات و رشته تحصیلی : (ابتدایی) ibtidayi
4 -سال تولد / ماه تولد : / روز تولد : ( 1365/08/07) 1986.10.29
5 - شهر و خیابان محل سکونت : (راسته کؤچه) rasta küçə
6 - سایت / وبلاگ : (یوخومدی) yoxumdi
7 - سایت هایی که در آنها فعالیت می کنم و یا ... : (بورا+آزر تیم + ایراز تؤرک) bura + azər tim + iraz türk
8 - تخصص : http://www.azarteam.com/forum/images/smilies/mysmilie_47.gif
9 - از چه طریقی با سایت آشنا شدید ؟ (تیرختور) TİRƏXTUR







seven unutmaz

unutmuşsa sevmemiştir
sevipte unutmuşsa
sevmesini bilmemiştir


hayatta bir yol çizəcəksin çizdiğin yollardan birini seçəcəksin seçtiğin yolda ölüm bilə olsa səlam verip geçəcəksinı


ßєи уσℓυмυ ѕєçтιм уα AzƏrBayCan уα öℓüм
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=18213&stc=1













ıßєи уσℓυмυ ѕєçтιм уα ѕєиуα öℓüм
! . . . ßєиiмℓє Sѧvαşмα , Ӄѧzαиıяѕѧӣ Ҟαұҍ Ҿԃҿгsiл
! . . . ßєиiмℓє Ѻчиαмα , Ӄѧzαиıяѕѧӣ Ҟαұҍ Ҿԃҿгsiл



.♥: Ge̶ç̶m̶i̶ş̶e̶ ̶B̶i̶r̶ ̶Ç̶i̶z̶gi̶ ̶Ç̶e̶k̶t̶i̶m̶.̶. ╭♥╯ \' Geleceğim Sen Ol Diye

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:00 PM
http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif

http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif
http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif
http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif
http://www.kolobok.us/smiles/artists/laie/Laie_98.gif http://www.kolobok.us/smiles/icq/yahoo.gif http://www.kolobok.us/smiles/big_standart/good2.gif





تورک یا آذری کدامیک صحیح است؟

یکی از معضلات فکری و اجتماعی بعضی از جوانان و حتی جامعه دانشگاهی آذربایجان ، ترس و ابا از تورک نامیدن خود است چرا که در دوران حکومت پهلوی که آثار آن هنوز هم باقی است ناجوانمردانه ترین ضربه ها بر شخصیت تورکان ایران وارد آمد. در طول حکومت 53 ساله رضا خان و فرزند او تورکان ایرانی از هر نوع توهین و تحقیری در امان نبودن و امروزه هم گویی کلمه تورک کابوسی است که بر سینه جوانان آذربایجان و جوانان تورک دیگر نقاط کشور سنگینی می کند . و چنان شد که جوان تبریزی ، ارومیه ای ، زنجانی ، اردبیلی و... با دو نوع هویت ، تحقیر شده تورکی و افتخار آمیز آذری روبرو شود . تورکی صحبت می کرد ولی خود را آذری می نامید . وقتی از او می پرسیدی تورک هستی یا آذری می گفت آذری ،وقتی می پرسیدی آذری یعنی چه و منظور از آذری چیست چیزی برای گفت نداشت . ولی وقتی همین آذری پای از وطن بیرون می گذاشت ایرانی بودن خود را انکار می کرد و خود را تورک اصیل معرفی می کرد آن هم نه از نوع ایرانی ؟؟

تورک ستیزی از زمان سقوط حکومت قاجار آغاز شد و توسط روشنفکران نژاد پرستی چون محمود افشار (بنیانگذار بنیاد افشار) و احمد کسروی (کسی که تئوری زبان آذری را تقدیم رضا خان کرد ) به اجرا درآمد که همگی ار مواجب بگیران حکومت پهلوی بودن. تئوری کسروی بر این اساس بود ، چون اهالی چهار روستا در اطراف مرند و قره داغ تورک نیستن دلیلی شد بر اینکه ساکنان اصلی و بومی آذربایجان تورک نیستند . ولی حتی اهالی آن روستا هم به زبان تاتی و تالشی تکلم می کردند ولی کسروی با اصرار همه آنها را آذری نامید . نکته جالب اینجاست که اگر فرضیه کسروی را به تمام ایران تعمیم دهیم به این نتیجه می رسیم که نود درصد ایران تورک هست چون کمتر استانی وجود دارد که در آن یک روستای تورک نباشد .

کسروی در رساله 56 صفحه خود که در زمان رضاخان منتشر کرد . در آن نقل کرد که از این زبان غیر تورکی مردم آذربایجان (آذری) در تاریخ هیچگونه آثار و نشانه های ادبی و مکتوب هر چند بسیار اندک دیده و یا شنیده نشده است. بر این اساس پروژه های کوتاه مدت وبلند مدت با هزینه های سرسام آور به راه افتاد و زبان سازی و هویت تراشی برای ایرانیان غیر فارس رونق گرفت و دشمنی و تبلیغات علیه زبانهای غیر فارس بخصوص تورک در اولویت این برنامه ها بود . نام های بومی و تورکی شهرها ، روستاها ، رودها و کوههای آذربایجان با نام های ساختگی فارسی عوض گردید مثل ارومیه به رضائیه ، سلماس به شاهپور ، صائین قلعه به شاهیندژ ، قره داغ به ارسباران ، آجی چای به تلخه رود ، قره چمن ، سیاه چمن و مثالهای بسیار دیگر ... از آنجا که برگردانندگان این نام ها اطلاعات و معلومات درستی از فرهنگ زیبای تورک نداشتند نمی دانستند در تورکی «قره» علاوه بر سیاه معنی بزرگ و بلند و والامقام را هم می دهد. مثل قره باغ یعنی باغ بزرگ و قره چمن یعنی چمن وسیع و قره بولاق یعنی چشمه بزرگ ، قره را فقط به مفهوم سیاه به کار برند و اسم روستای قره چمن تبریز را چمن سیاه نامیدند و دنیایی را به خود خندانند و ندانستند هیچ جای دنیا چمن سیاه پیدا نمی شود .

بعضی از کسرویستهای افراطی حتی پا را از دیدگاههای احمد کسروی نیز فراتر گذاشته اند و به اصطلاح تحمیل زبان تورکی بر مردم آذربایجان را به مغولان نسبت داده اند( طبق گفته کسرویستها آذری به کسانی گفته میشود که در اثر تجاوز مغولها به زنان فارس به وجود آمده اند و زبان مادری انها در اصل فارس بوده است) این افراطیون حتی نمی دانند و یا خود را به نادانی زده اند که زبان مغولی چیزیست متفاوت از زبان تورکی ، و اگر میخواستند زبان خود را بر مردم ایران و آذربایجان تحمیل کنند چرا زبان مغولی خود را تحمیل نکردند و زبان تورکی را تحمیل کردند از آن گذشته مغولان فقط کنترل آذربایجان را در دست نداشتند بلکه از چین تا عراق در دست آنها بود و اگر در پی تحمیل زبان تورکی بودن چرا هموطنان فارس ما راتورک نکردند !!!

و با همه این حرفها این در حالی است که ترکان همیشه در طول تاریخ به رشد و گسترش زبان فارسی کمک کرده اند و در هیچ کجا نمیتوان مدرکی را پیدا کرد که ترکان بر علیه و برای از بین بردن این زبان کاری انجام دادند . زبان ترکی زبانیست زیبا با قدمت هفت هزار ساله و سومین زبان زنده و با قاعده دنیا (به نقل از مجله پیام یونسکو) و حق رسمی و سرتاسری شدن در ایران به عنوان دومین زبان رسمی کشور در کنار زبان فارسی دارد .

منبع قسمتی از مقاله : زبان ترکی و موقیعیت کنونی و گذشته آن در ایران نوشته : حسن راشدی
اونایی كه دنبال یه نژاد ساختگی هستن كه به ملت آذربایجان نسبت بدن بدونن این ملت خودشو تورك آذربایجانی میدونه و بهتر از شما میدونه كی هستن











با اينكه اين مسأله سالهاست براي همه ي محققان بين المللي حل شده است اما هنوز هم برخي محققان مغرض بدون سند بر روي جهل پان ايرانيها اصرار مي ورزند و عوام به پيرو فرضيات ايشان دانسته - ندانسته چيزي مي گويند كه قادر به اثبات آن نيستند.
اين متن علمي مستند پاياني بر خزعبلات و ادعاي هاي پوچ اين گروه است.نخست فرضيات پوچ آنها را مطرح و سپس آنها را با برهان قاطع رد خواهيم كرد.

گروهي بر اين باورند كه تركان ايران پس از لشكر كشي مغول به اين سرزمين ترك شده اند!
آيا چنين ايده اي صحيح است؟

نخست بايد بدانيم كه:
نخستین لشکرکشی مغول به ايران در سپتامبر سال ۱۲۱۹ میلادی (پائیز ۶۱۶ ه ق) و به فرماندهی چنگیز خان بود. سلطان محمد خوارزمشاه در همان سال با سپاهی ۴۰۰٬۰۰۰ نفری به مبارزه با مغول آمد ولی از جوجی پسر چنگیز شکست خورد.(اقبال آشتیانی، تاریخ مغول)

اين متن دو داده ارزشمند دارد نخست مبدأ يورش مغول به ايران و ثاني سلسله ي حاكم بر ايران قبل از مغول
نخست آنكه خود سلسله ي خوارزمشاهيان يك سلسله ي ترك بود.و دوم اينكه قبل از سال 616 هجري قمري شعراي ترك آزربايجاني بسياري در منطقه به زبان تركي آزربايجاني شعر سروده اند. به عنوان مثال نظامي گنجوي(۶۰۷-۶۱۲)
يا حتي ديوان قطور و پر بار تركي نسيمي (1369 م) خود گواه بر اين است كه قبل از مغولان زبان تركي در منطقه رايج بوده است.چرا كه براي خلق يك اثر عظيم ادبي به يك زبان سده ها بلكه هزاره ها زمان نياز است و اينكه در عرض 100-150 سال كل اجمعين يك منطقه زبان محاوره و سپس منثور خود را تغيير داده و بعداً به آفرينش آثار به زبان يك قوم ديگر روي آورده اند يك مسأله است و اينكه اين آثار جزو گران سنگترين آثار زبان تركي آزربايجاني ست يك مسأله ديگر است.
و يا حتي قبل تر اشعار تركي آزربايجاني عزالدين حسن اوغلو اسفرايني(در گذشت 1260 ميلادي) مؤيد اين امر است.

برخي بر اين ادعا دارند كه نسيمي شيرازي ست و چند شعر به تركي دارد و دليل آنها استاد وي نعيمي تبريزي و دختر نعيمي ست كه هرگز شعري به تركي نسروده اند و تمامي اشعار آنها فارسي ست. واينكه عزالدين نيز ساكن شهر اسفراين است كه از آزربايجان فاصله بسيار دارد و به زور پادشاهان آن زمان به تركي شعر سروده است!

نخست بايد به عرض برسانيم كه تعداد شعراي با تخلص نسيمي به بيش از 30 تن مي رسد و محتمل نسيمي شيرازي كه يك شاعر متوسط بود با عمادالدين نسيمي ترك خلط مي شود و دوم اينكه در عصر حاضر نيز شعراي تركي وجود دارند كه حتي يك بيت به تركي نسروده اند نظير پروين اعتصامي و آن دليلي بر اين نمي شود كه قبل از پروين شعراي ترك به تركي نسروده اند.همچنين طي سابقه ي نه چندان درخشان پان در منطقه اينكه ديوان هاي تركي متقدمين توسط خود پان ايراني ها يا اعراب و يا مغول ها از بين رفته محتمل است چرا كه 3 دوره سوزاندن كتابهاي تركي آزربايجان در زمان اعراب،مغول ها و پهلوي رسماً قيد شده است.

در مورد عزالدين حسن اوغلو و اينكه به زور پادشاهان تركي به تركي سروده است.تاريخ ادبيات ايران يك مورد هم تا به حال نشان نداده است كه شعراي ذاتاً فارس به تركي شعري بسرايند اينكه ديوان هاي غني برجاي بگذارند بماند در حالي كه برعكس آن همواره وجود داشته است. از نظامي گنجوي تا امير نوايي و همين شهريار كه همه و همه نشان عكس ادعا را دارد.

همچنين كساني كه بر فارس بودن عزالدين مدعي هستند ظاهراً نمي دانند كه خود اسفراين يك منطقه ترك نشين مي باشد كه از شمال و شمال شرق نزديك به تركمنستان،تركستان و ازبكستان است و اسامي تركي كوههاي اطراف اسفراين خود مؤيد همين امر است:

شهر اسفراین مرکز شهرستان اسفراین است. این شهرستان از جنوب و جنوب غربی با شهرستانهای جوین و جغتای، از شرق با قوچان و خوشاب و از غرب با بجنورد و شیروان همسایهاست و در حاشیه جنوبی کوههای آلاداغ که خود در امتداد شرقی رشته کوه البرز قرار دارد و در قسمت جنوبی به ارتفاعات جغتای میپیوندد.

پس در واقع به استناد تاريخ اينكه مغولان بخشي از ايران را ترك كردند جز زاييده تخيل پان آريائي ها نيست.
البته در صورت پافشاري اين قشر به تاريخ قبل از مهاجرت هندي ها(هماني كه خود را آريائي مي خوانند) به فلات ايران و عصر پروتورك ها و تاريخ قبل از ميلاد مسيح رجوع خواهيم كرد.از اشتراك صد ها لغت مشترك بين سومري و تركي تا كتيبه هاي تپه مارليك و حسنلو و صدها نام منطقه به تركي يا با ساختار تركي كه لااقل 4-5 هزار سال قبل از ورود ساير اقوام به منطقه ياد مي كند مي توان فهميد كه اكثر ساكنان ايران به خصوص مناطقي كه آزربايجان ناميده مي شود هزاران سال است كه ساكن منطقه بوده و به زباني سخن گفته اند كه تركي نام دارد حتي آثار منثور چون گيل گه ميش همگي از آثار مكتوب پروتورك هاست.
پس از مقوله تاريخي و سند تاريخ به كمك زبانشناسي پاسخ واضح تري به سؤال نخست خواهيم داد.

زبان تركي و مغولي چه رابطه اي با هم ديگر دارند؟

زبانهاي دنيا از دو جهت به دو دسته قابل تقسيم هستند.

نخست از نظر ساختار
دوم از نظر ريشه

زبانهاي دنيا از نظر ساختار به 4 دسته عمده تقسيم مي شوند:


تحلیلی
پیوندی
تصریفی
ترکیبی



زبان هاي پيوندي انگشت شمارند زبانهاي تركي زبانهای فنلاندی و مجاری و همچنین سواهیلی به همراه مغولي جزو اين دسته اند.
براي زبانهاي تركيبي هم مي توان زبانهاي هندي -اروپايي ،روسي و يوناني را مثال زد.زبان هاي هندي -اروپايي به تمامي زبان هاي هندي،عربي،فارسي و اروپايي اطلاق مي شود.
پس از نظر ساختاري همانگونه كه زبان فارسي با زبان انگليسي و روسي ساختاري مشابه دارد(تركيبي)،
زبان تركي نيز با زبانهاي مغولي،فنلاندي،سواهيلي و مجاري هم ساختار است و اين به معني يكي بودن ريشه لغات دو زبان نيست!

چرا كه هر آن اندازه كه فارسي با انگليسي از نظر ريشه لغات و ساير مباحث تفاوت دارد،تركي نيز با مغولي متفاوت است.
اينكه مي گوييم ساختار زبان فارسي و انگليسي يكي ست يعني در هر دو آنها حروفات اضافي و موصول و حروفات ربط وجود دارد،مرزي بين ريشه و ساير اجزا وجود ندارد،ريشه گاهاً در كلمه حل مي شود و اينكه بسط و توليد كلمات در اين نوع زبانها بسيار محدود است.

به اين مثال دقت كنيد:

آن چیزهایی که در دستانم است.
The things are inside of my hands

جمله سازي هر دوي آنها به يك شيوه است ولي اين به معني برابر بودن ريشه "چيزها" و "Things" نيست!

اين جمله به تركي مي شود:

Əlimdəkilər

اينجا نه خبري از حروف اضافي ست و نه غيره،اين جمله فارسي و انگليسي در يك كلمه پيوندي به زبان تركي بيان مي شود.نوع جمله سازي زبانهاي فنلاندي،مجاري و مغولي نيز به اين صورت است و هرگز به معني يكي بودن ريشه اين زبانها نيست.


زبانهاي ياد شده پيوندي(پسوندي) را گروه زبانهاي التصاقي نيز مي نامند منشأ اين زبان ها آسياي ميانه است به اين زبانهاي گروه زبانهاي اورال-آلتائيك مي گويند اينكه شايد واژگان محدودي بين تركي و مغولي از نظر ريشه مشترك باشند چيز عجيبي نيست! چرا كه بخش مغول نشين هون با بخش ترك نشين هون همسايه بوده اند همانگونه كه امروزه لغات بسياري ميان فارسي و تركي يا روسي و تركي مبادله شده اند و اين به معني يكي بودن اين زبان ها نيست.

از جدول زير برخي كلمات تركي در شاخه هاي متفاوت با مغولي بررسي مي شود تا اين مسأله براي هميشه حل شود:





در باب زبان آذري نيز فرضيه مضحك تر از اين است.در حدود 100 سال پيش گروهي به سركردگي انگليس و شوروي در ايران سرمايه گذاري مبني بر تحريف و نابودي تركي كردند.سردمدار اين گروه در ايران احمد كسروي تبريزي بود.شوروي از آن جهت كه متحدان ترك خود را براي هميشه تابع خود كند شروع به روس سازي ايالات خود كرد.انگلستان نيز با پيشرفت زمان پي به قدرت فني زبان تركي برد و براي بين المللي كردن زبان انگليسي يك حريف قدرتمند به نام تركي پيش روي خود مي ديد از اين روي به طور غير مستقيم فعاليت هاي ترك ستيزي خود را آغاز كرد.براي متقاعد كردن شاه زمان ايران،ايالت آزربايجان را از تجزيه هراسانيد اما بالواقع اين زورگويي و افكار پان است كه هر جامعه را در آستانه فروپاشيدن قرار مي دهد همانگونه كه شوروي و يوگوسلاوي را از هم پاشانيد.

استالين فعاليت محققان و تركي پژوهان را در شوروي تحريم و بوسيله چند محرف ، در باب زبان هاي تركي متوني جعلي نوشت.بعد ها اين مرض به ايران سرايت كرد به گونه اي كه كسروي از زبان موهوم و غير موجود آذري سخن راند در حالي كه هرگز يك جمله نيز نتوانست به آذري رو كند.آنها آذري را صورت تحريف شده فارسي دري مي دانستند در حالي كه تركي با مغولي لااقل از نظر ساختاري يكي بودند با فارسي يا دري همان وجه اشتراك هم موجود نبود!

براي پيش برد اهداف خود دست به تحريف مناطق بومي آزربايجان زدند و جايگزين هاي فارسي را وارد كردند تا بعد تر ها ادعاي خود را ثابت كنند تا مدت ها استفاده از كلمات تركي در مناطق ترك نشين ممنوع بود. امروزه آنچه كه تحقيقات ترك پژوه در باب زبان و تاريخ ترك مي گويد همگي علمي و بر پايه ي علم است نه آرزوهاي باطني يك عده افراطي و منفعت طلب كه بنام علم مضحك وار بر دفتر تاريخ يك ملت تحميل مي شد.

نويسنده

سارپ (http://www.facebook.com/pages/%D9%BE%D9%8A%DA%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%BE/402344959864560?hc_location=timeline) (Sarp (http://forum.tractorfc.com/member.php?3138-Sarp))

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:01 PM
الان میفهمم معنیه این بیت چیه

این جماعت حالی به حولی - صبح زنده باش میگن و شب مرده باد - به قهرمونای قصه های خیالی

26 ساعت دیگه سایت به خاطره میپیوندد

آره ما فقط 20 نفر به این نتیجه رسیدیم که این راهشه

باشد که آیندگان و نسل های بعدی به ما افتخار کنن و از این ملت حالی به حولی درس عبرت بگیرن

ناواخ بیلجایوخ حمایتین معنیسین الله

دا بونان گوزل و قشح حرکت اولا بولمزدی حیف کی بولمدیز نه دیروخ صد حیف و افسوس

هله ده بحث تونی ابراهیم زاده الیسیز

هیساد هیساد :((


بو شایعه لری گورنده آز قالیر اوزومی جیرماخلیم

1- تراکتور اف سی از ابراهیم زاده نوار صوتی داره و میخواد رو کنه

2- اینا رو تهدید کردن

3- به خاطر انتخابات

4- الان بسته میشه نم 25 ام برمیگردن

آغلیم بولاری گورنده یا گولوم؟

بیزی بوجور تانینه الله لعنت السین

اولان بیز بو سایتا گوره کتهلر یمیشوخ
درس لردن دن قالمیشوخ

امتاحانا گتممیشوخ

گجلر اویاخ قالمیشوخ

عمروموزی ورمیشوخ

تصادفلار المیشوخ

اولومه جان گتمیشوخ

استرس لر چهمیشوخ

پولسوزلوخ چهمیشوخ آما هر گده گودیه آغیر آشمامیشوخ

او کسدن کی توپ اوینور بیزه دیلر پول آلمیسوز اونان هش اونون پولی توکوله یره ال دیمروخ هش آدام حسابینا قویماروخ

سیزین اله حمایتیز بو اولار

سیزه کیم مهم دی؟ تراختور مگر مهم دئیر؟

اگر بیزی تانیسیز بیزیم دالیمیزدا دورون اگر تانیمیسیز اماله المیون

او دنیا دا وار

یای وار قیش وار

اوزوزی مفتیه ساتمیون

گینه گدین تونی ابراهیم زاده بحثی الیون هله






سن هوادار اولسیدین اجازه ورمزدین بوجور اولسون

کیم نه حقینن هوادارا تهمت ویریر

بیزیم آدیمیزی یازیلار سایتا به عنوان منافق صفت

سن ، سن اولسیدین کیمین جراتی اولاردی بو ایشه

سن سن اولسیدین قویمازدین ................


هامیسین بولوسوز

اوزوی ویرمیسیز او یولا

هامیز اوزوزی ویرمیسیز او یولا

دانا دانا پست لاریزی چیخادارم کی بیز ایندی دین سوزلری سیز 5 ایل دی دیرسیز

بسدی دا ییغیشدیرین

او سایتین بوخاری باشینا ..... الیم کی دالیندا دورانی دالیسین بوشالداجاخ


سیز همانیدیز کی دیردیز فراز پاشا ، قلعه نوعی گلدی ددیز پخ یمیشوخ

سیز همانیدیز کی ددیر امیر پاشا ، ددیز پخ یمییشوخ

سیز همانیدیز کی ددیز تونی
90 دیقه ددیز
90 %رای وردیز

ددیز پخ یمشوخ

سایت هواداری نه پخ ییندی

ییغیشدیرین بابا

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:02 PM
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON
TİRƏXTUR ŞAMPİYON

TİRƏXTUR ŞAMPİYON
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)





دانستنیهای بسیار مفید



برای درخشندگی مو

Add one teaspoon of vinegar to hair, then wash hair
یك قاشق سركه به موهای خود زده، سپس آب بكشید.




To get pure and clean ice
برای به دست آوردن یخ پاك و تمیز



Boil water first before freezing
آب را اول بجوشانید.



To make the mirror shine
برای درخشندگی آینه



Clean with spirits
آن را با اسپرایت پاك كنید.



To remove chewing gum from clothes
برای پاك كردن آدامس از روی لباس



Keep the cloth in the freezer for an hour
لباس را به مدت 1 ساعت در فریزر قرار دهید.



For polished to make white clothes
برای جلا بخشیدن به لباس های سفید
Soak white clothes in hot water with a slice of lemon for 10 minutes
لباس را همراه با یك تكه لیمو به مدت 10 دقیقه در آب داغ خیس كنید.



To avoid tears while cutting onions
برای جلوگیری از ریزش اشك هنگام پوست كندن پیاز
Chew gum
آدامس بجوید.



To boil potatoes quickly
برای جوشاندن سریع سیب زمینی
Skin one potato from one side only before boiling
پیش از جوشاندن سیب زمینی را فقط از یك جهت پوست بگیرید.



To boil eggs quickly
برای جوشاندن سریع تخم مرغ
Add salt to the water and boil
به آب آن نمك اضافه كنید.



To check freshness of fish
برای امتحان تازه بودن ماهی
Put it in a bowl of cold water. If the fish floats, its fresh
آن را در یك كاسه آب سرد بگذارید. در صورتی كه ماهی شناور شود تازه است.



To check freshness of eggs
برای امتحان تازگی تخم مرغ
Put the egg in water. If it becomes horizontal, its fresh. If it becomes slanting, its 3-4 days old. If it becomes vertical, its 10 days old. If it floats, its stale
آن را در آب بگذارید اگر به صورت افقی قرار گرفت تازه است. اگر به صورت كج قرار گرفت 3-4 روزه است. اگر عمودی قرار گرفت 10 روزه است. اگر شناور شد كهنه است.



To remove ink from clothes
برای پاك كردن اثر جوهر از روی لباس
Put toothpaste on the ink spots generously and let it dry completely, then wash
خمیر دندان را روی لكه جوهر قرار دهید و بگذارید خشك شود سپس بشویید.



Ants to escape
برای فرار مورچه ها
Keep the skin of cucumbers near the place or ant hole
پوست خیار را نزدیك سوراخ مورچهها قرار دهید.



To get rid of mice or rats
برای خلاص شدن از دست موش
Sprinkle black pepper in places where you find mice or rats. They will run away
در محلی كه موش را پیدا كردهاید فلفل سیاه بپاشید. موشها فرار خواهند كرد.



To get rid of mosquitoes at night
برای خلاص شدن از دست حشرات در هنگام شب
Keep leaves of mint near your bed or pillows and in around the room
برگهای نعنا را نزدیك تخت و بالش و در اطراف اطاق خود قرار دهید







http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)TİRƏXTUR ŞAMPİYONhttp://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:03 PM
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2936&d=1303676609
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2274&d=1298838374




seven unutmaz unutmuşsa sevmemiştir
sevipte unutmuşsa sevmesini bilmemiştir

hayatta bir yol çizeceksin çizdiğin yollardan birini seçeceksin seçtiğin yolda ölüm bile olsa selam verip geçeceksin


ıhttp://azarteam.com/forum/images/smilies/smoke.gifßєи уσℓυмυ ѕєçтiм уα ѕєи(TÜRK MİLLƏTİ+TİRƏXTUR+AZƏRBAYCAN)уα öℓüмhttp://www.azarteam.com/forum/mysmiliesvb/mysmilie_48.gifı

http://i1104.hizliresim.com/2011/4/18/2529.gif
http://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:04 PM
http://imgs.su/tmp/2012-01-31/1327958401-495.jpg

http://www.up.iranblog.com/images/sxd16q6k7hx9k0qx5z0.gif http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080&thumb=1 (http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2188&d=1298285080)http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1http://up.iranblog.com/Files1/96ea906496674e45a296.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/578dc172699448539df4.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/0a76cf3d537047d993ed.gif http://up.iranblog.com/Files1/b19592e011a34c16af3e.gifhttp://up.iranblog.com/Files1/2be88184e8e84fc0930f.gif http://up.iranblog.com/Files1/7d4f2acf556a495195f6.gif http://up.iranblog.com/Files1/e160062d9da74c8889d4.jpghttp://d.resim.im/2011_04_18/7942054-117.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/87.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifhttp://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/88.gif http://forum.tractorfc.com/image.php?u=643&dateline=1317240771 (http://forum.tractorfc.com/member.php?643-parlar)http://up.iranblog.com/Files/6ff0c78243734eeebf96.gifhttp://up.tractorfc.com/images/5831191.imgcache.gif



http://up.iranblog.com/Files/9a1124a4335e4f7bb06e.gifhttp://up.iranblog.com/Files/ad7ce8e84fd8475e9b09.gifhttp://up.iranblog.com/Files/1a516d22544d42d383c0.gifhttp://up.iranblog.com/Files/af8d6495ea7d471a9718.gifhttp://up.iranblog.com/Files/55e17b1287274eb28b54.gif



http://up.iranblog.com/Files/3bd27ef7698c41f99bf4.gif
http://up.iranblog.com/Files/8487cad5e3f543deae54.gif

http://up.iranblog.com/Files/33d4f67eeebe4d95a5ed.gifhttp://up.iranblog.com/Files/81b244e9902247af97d8.gifhttp://up.iranblog.com/Files/cdad6121918f463ab8a4.gifhttp://up.iranblog.com/Files/e6bab3f2e1b841129b0b.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:05 PM
افتخار ما تیراختوریا اینه که تیممونو بدون کسب هیچ افتخاری یا هیچ جامی حمایتش میکنیم یعنی TİRƏXTUR اون همه طرفدار داره که بدون جام تیرختورو دوست دارن
ما مثل بعضی ها جام پرست نیستیم باشد که تیرختور با واسیلی گوجای رومانیای یک کاپ قهرمانی از جام میلز را درویترین افتخارات بين المللي خود دارد
لطفا اطلاعات فوتبالیتون رو بیشتر کنین البته تقصیر شما نیست ها از بس رسانه ها دارن اس اس پس پس میگن که فکر میکنین فقط این 2 فوتبال بازی میکنن
باشد که خیلیها میگن تازه 1 یا 2 دوره هست به لیگ برتر اومدین (تازه به دوران رسیده ها) یا میگن آسیا ندیده ها ما اصلا همین دیروز اومدیم لیگ این واسه شماها ننگ که این تیم تازه به لیگ اومده یک تیم مدعی هست اما شما با این همه بازی تو لیگ نمیتونین دسته سپاهان آب بریزین , قبل اینکه شماها آسیارو به بارها ببینین با فلاش بکی به دهه ۵۰ باید یادآوری کرد که تراکتورسازی با توجه به ساختار کارخانه تازه تاسیس خود که به نوعی تحت لیسانس تراکتورسازی کشور رومانی بود ارتباط تنگاتنگی را با این کشور و فوتبال آن برقرارکرده بود. بر همین اساس اکثر اردوهای خود را در این کشور برگزار و دیدارهای مختلفی را با تیمهای درجه یک این کشور برگزار میکرد و در تورنمتهای دوستانه و مناسبتی که با حضور تیمهای سطح اول اروپای شرقی در این کشور برگزار میشد حضور پیدا میکرد.
این عکس رو هم میزارم واسه اون تازه به دوران رسیده ها که 2-3 ساله تیم هاشون تازه فهمیدن که واسه اردوی تدارکاتی تیم رو بهتره بفرستن خارج از کشور
اون موقع که خیلی از تیمهایی که الان تو لیگ هستن وجود خارجی نداشتن تراختور ما اردوی خارج از کشور میرفت...
مقام قهرمانی تو مسابقات خارج از کشور رو داشت...

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=12826&d=1357348691




و در آخر

عشق ما به این تیم تمام نا شدنی است ، وصف ناپذیر است. تیراختور از تو نه برای برد نه برای باخت و نه برای قهرمانی بلکه برای تمام لحظات تلخ وشیرین ، اشک و لبخند ، خشم و غرور و عزت و شکوه ، ممنونیم






http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1EYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1EYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifEYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1EYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1

http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1EYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/images/imported/2010/01/90.gifEYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1
http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1EYBİ YOX http://forum.tractorfc.com/attachment.php?attachmentid=2189&d=1298285103&thumb=1

Yaşasın Az Ər Bay Can

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:14 PM
لطفا قوانین تاپیک را رعایت کنین:




spəm ممنوع
اظهار نظر شخصی ممنوع
اخبار تکراری ممنوع
اخبار بدون درج منبع ممنوع
لطفاً به هنگام گذاشتن خبر این تیک را بردارید نمایش امضاء شما



ı1-spəm yasaq
2-özəl düşüncələr yasaq
3-tikrari xəbər yasaq
4-qaynaqsız xəbər yasaq
5-lütfən ısmarcı qoyanda bu tiki götürün
( نمایش امضاء شما )




سپم ياساق
اؤزل دوشونجه لر ياساق
تيکراري خبر ياساق
قايناقسيز خبر ياساق
لوطفا ايسمارجي قوياندا بو تيکي گؤتورون

( نمایش امضاء شما )



sağolun var olun







http://www.irazturk.ir/images/smilies/cee.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/fa.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ej.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/eu.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/cglk.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/fb.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/fc.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/eq.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/song.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ek.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ey.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ep.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ei.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ef.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/qizgozluk.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ez.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ew.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/el.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/aj.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/org.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/280.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/er.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/qizeshq.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/eshq.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/ed.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/hb.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/et.gifhttp://www.irazturk.ir/images/smilies/ola.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/222.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/hyl.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/279.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/hd.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/91.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/adgn.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/fo.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/fp.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/gg.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/cicek.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/245.gif http://www.irazturk.ir/images/smilies/87.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:16 PM
بو ساراي دير...
بو ساراي دير آدي ديللرده راز اولموش
قاني آخميش آراز اولموش
ايريلرده تاراز اولموش
سئوگي اولدورمه گه گويا دار آز اولموش
بئله ليکله ساراي آدلي اوره گيزده ياراز اولموش
سارايين عيصمتي هر گون اوجالاندير
اوجاليب گؤيده قالان دير
ائله بيل کي ساوالان دير
سؤزو اوستونده قالان دير
ائليم آغلا ، بو گئدن نازلي بالان دير
و ساراي دير بنيزي بير بوتؤ آي دير
قيشلر ايچره اولو ياي دير
اؤلومو بير اوجا هاي دير
بير دئيل دوز باخسان ميللته تاي دير
بو ساراي ائل قيزيدير خان چوبانين نازلي نيگاري
شؤهرتي، شاني، ويقاري
اريده ن گون کيمي قاري
سوزولر چايدا گئده ر عيزته ساري
غئيرتين تکجه باهاري
بو ساراي دير کي بگنمز دوشه بنده
توکه نر غئيرتي قول قويسا کمنده
ديريلر کؤرپودن آرخا دوشنده
اؤلومه طعنه ائدنده
ابديت گؤلونه دوغرو گئدنده

. . . bu saray dır
bu saray dır adı dillərdə raz olmuş
qanı axmış araz olmuş
irilərdə taraz olmuş
sevgi oldürəmə gə guya dar az olmuş
belə liklə saray adlı ürəgızdə yaraz olmuş
sarayın ısməti hər gün ucalandır
ocalıb göydə qalan dır
elə bil ki savalan dır
sözü üstündə qalan dır
elim ağla , bu gedən nazlı balan dır
bu saray dır bənizi bir bütöv ay dır
qışlar içrə ulu yay dır
ölümü bir uca hay dır
bir deyl düz baxsan millətə tay dır
bu saray el qızıdır xan çubanın nazlı nigarı
şöhrəti , şan'ı , vıqarı
əridən gün kimi qarı
süzülar çayda gedər izəti sarı
qeyrtin təkcə baharı
bu saray dır ki bəyənməz düşə bəndə
tükənər qeyrəti qol qoysa kəməndə
dirilər körpüdən arxa düşəndə
ölümə tənə edəndə
əbədiyət gölünə doğru gedəndə



سارای



سارا بیر آیدی بیزیم ائللره، آیسیز گئجه لر

بیر اوجا سسدی قولاق وئر اونا هایسیز گئجه لر
سارا بیر باغدی طبیعتدن آلیب قول بوداقی
بیر شیرین ماهنیدی یانلیز اوخویار ائل دوداقی
سارا بیر قیزدی سودان سورمه چکیب گؤزلرینه
جان دئییب بیرده اورکدن آرازین سؤزلرینه
سارا سئودا ایله دونیانی آتان بیر قیزدی
سارا غملر اوجاقینادا آلیشان بیر کؤزدی
بیر نجابتلی گلین دیر ائله آسلان سایاغی
قویمادی تار ائده دونیاسینی چاققال آیاقی
اؤزونو آتدی سئله اؤزگه نی حئیران ائله دی
او یانان شمعینی پروانه یه قربان ائله دی
قوشولوب سئللره گئتدی آنا یوردون ساراسی
قالدی شیرین اوره گینده یئنه فرهاد یاراسی
باغلادی ساچلارینی قویمادی بیگانه گؤره
آنا یوردون قیزی وئرمز ساچین هر کیمسه هؤره
گلین اولدو آرازا، اوردا تویون توتدو سارا
سؤیله دی اوردا اورک سؤزلرینی نازلی یارا
آراز آغلار گؤز ایله، آلدی سارا اللرینی
دارادی ائل قیزینین بیرده قارا تئللرینی
گئتدی گؤزلردن اوزاق دوشدو ائلین بیردنه سیhttp://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gif
گؤرمه دی خان چوبانین آیریلیقین سون نفسی
سارای گؤزلردن اوزاق دوشسه ده ایتمز اثری
بیر یاراق تک سؤزونون واردی هله چوخ کسری




http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gif

http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gif

http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gif
http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gif
http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_25.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_23.gif http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_40.gif










http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gif
http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gif
http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gif
http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gifhttp://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gif
http://www.kolobok.us/smiles/user/Mauridia_22.gif

R.F.A
Sunday 05 September 10, 10:18 PM
افسانه بوزقورد

افسانه "بوزقورد"یا "گرگ خاکستری" از افسانه*های کهن ترکان است و ریشه هزار و پانصد ساله دارد این افسانه در حدود یکصدو نود و یک سال بعنوان ایدئولوژی رسمی امپراطوری "گؤک ترک" یا "ترکان آسمانی" بود و از دریای چین تا دریای سیاه بشکل*های گوناگون سینه به سینه نقل می*شد و توسط پیکرتراشان بصورت تندیس*های مختلف* تراشیده و در شهرهای مختلف نصب می*گردید . بر اساس این افسانه روزی دشمنان به سرزمین ترکان حمله کرده و ترکان در مقام دفاع تا آخرین نفر شجاعانه جنگیده و کشته می*شوند .آخرین بازمانده زخمی این جنگ مهیب پسرکی بود که توسط گرگی از مهلکه نجات داده می*شود . طبق افسانه بر روی زمین غیر از آن پسرک ترکی نمانده بود . پس از چندی “نسل جدید ترک” از وصلت پسرک ترک با گرگ پا به عرصه وجود می*نهد و در نسل*های بعدی آنها عاقبت امپراطوری عظیم "گؤک ترک" یا “ترکان آسمانی” (ترکهای آبی) را از دریای چین تا دریای سیاه بنا می*نهند .
برای مستند کردن افسانه،*نظریات "تونگ تین" دائره*المعارف و سالنامه *نویس مشهور چین را که در سال 801 یعنی حدود یک قرن پیش از اسلام می*زیست در اینجا می*آورم . "تونگ تین" در بین دائره*المعارف 199 جلدی خود، جلد 197 را به تاریخ و منشاء اقوام ترک اختصاص داده و بطور مفصل از آداب و رسوم ترکان آسمانی بحث می*کند . اینجانب به خوانندگان محترم برای اولین بار در تاریخ ادبیات، متن ترجمه شده چینی به استانبولی را به فارسی ترجمه کرده و در اختیار محققین قرار می*دهم .
بر طبق نوشته تونگ تین سرزمین آنان (قبایل ترکان آسمانی)توسط همسایه بالای ( hsi -hai)دریاچه ایستی گؤل در آسیای میانه نابود شد . زن و مرد و کوچک و بزرگ همگی قتل عام شدند و تنها فرزند ده ساله از آنان باقی ماند . بخاطر خردسالی نخواستند او را بکشند ولی دست و پاهایش را قطع کرده و به مرداب بزرگی انداختند . ماده گرگی در آنجا به پسرک گوشت می*آورد و مانع مرگ او می*شد . بعد از مدتی پسرک با گرگ وصلت کرده و گرگ حامله می*گردد . گرگ تا دریای مغرب می*رود .در آنجا کوهی بود . بر فراز کوه می*ایستد . این کوه در شمال غربی سرزمین کائو چونیک (تورفان کوچو در ترکستان فعلی چین) بود . در آنجا غاری بود . در آنطرف غار (در بین کوههای محصور)سرزمین سرسبز وجود داشت، مساحت این سرزمین بیش از 200 لی حدود 200 میل بود . گرگ در اینجا ده فرزند پسر زائید، آنها بعد از بزرگ شدن در خارج منطقه سکونت خود ازدواج کرده و زنانشان حامله می*شدند . این فرزندان قبایلی را بوجود آوردند که بزودی ازدیاد نسل کرده زیاد شدند . بعد از اینکه چند صد عائله شدند در حالیکه چند نسلی از آنها گذشته بود از درون غار بیرون آمدند و به ژوان- ژوان ها پیوستند .
در منابع دیگر از " غار" به منطقه محصور در بین کوههای سربه فلک کشیده با نام "ارکنکون" نام برده می*شود که ترکان بعد از چندین نسل ازدیاد چون نمی*توانستند از منطقه محصور سر به فلک کشیده خارج شوند به راهنمایی آهنگری که گفته بود این کوهها دارای سنگ آهن است از مقادیر متنابهی پوست حیوانات دم و کوره آهنگری ساخته و با زدن تونلی از میان کوهها خارج گردیده و آنروز چون مصادف با اول ماه حمل (فروردین) بود آنرا "عید ارکنکون" یا نوروز نامیدند که برای اولین بار دوباره ترکان به صحنه جهانی پای نهاده و به راهنمایی "بوز قورد" این بار از بین کوههای سر به فلک کشیده*ی خارج از ارکنکون که گم شده و می*رفتند که دوباره نابود شوند با صدای زوزه گرگ به سوی او جلب شده و با راهنمایی گرگ از مهلکه دوباره نجات می*یابند . بعدها این "بوزقورد" در شکل "گؤک بؤری" (گرگ آسمانی) نیز در زمانی که اوغوزخان می*خواست به فتح جهان اقدام کند با ستون نور آبی رنگ بر چادر او وارد شده می*گوید اگر می*خواهی در جنگ پیروز شوی هر وقت من پیش رفتم پیشروی کن و هرجا من ایستادم بایست . از آنروز "بوزقورد" پیشاهنگ جنگ ترکان می*شود و با حمله او به دشمنان فتح و ظفر نصیب ترکان می*شود .
آنچه از افسانه*های فوق*الذکر استنباط می*شود این است که در طی قرون و اعصار گذشته "بوزقورد" (گرگ خاکستری) بعنوان سمبل الهی نگه*دار ترکان و راهنمای آنان تلقی گردیده و در مواردی که می*خواستند از یک ترک اصیل و با غیرت و خالص تمثیلی ارایه